Hukuk terimleri sözlüğü

A.Ş.

Anonim Şirket (A.Ş.)

Asgari 250.000 TL sermaye ile kurulan, payları halka arz veya devredilebilen sermaye şirketi yapısı.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 329, 332 · 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (yürürlük 1.1.2024)

A.TR

A.TR Dolaşım Belgesi

AB-Türkiye Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımdaki sanayi mallarının gümrük vergisiz ithalatını sağlayan belge.

Dayanak: 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı

AB Yapay Zekâ Tüzüğü

Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü (EU AI Act)

Yapay zekâ sistemlerini risk sınıflarına (kabul edilemez, yüksek, şeffaflık) ayıran ve Türkiye'deki yazılım ihracatçılarını da bağlayan AB düzenlemesi.

Dayanak: AB 2024/1689 sayılı Tüzük

Aciz Belgesi

Borç Ödemeden Aciz Belgesi

Haciz veya iflas sonunda alacaklının alacağını tamamen alamadığını gösteren, borç ikrarı niteliğinde olan ve tasarrufun iptali davası açma hakkı veren belge; belgedeki alacak için faiz istenemez ve alacak, borçluya karşı belgenin düzenlenmesinden itibaren 20 yılda zamanaşımına uğrar.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 143 & m. 105

Aciz Vesikası

Borç Ödemeden Aciz Belgesi

Borçlunun malları alacağı karşılamadığında kalan miktar için düzenlenen ve alacaklıya tasarrufun iptali davası açma hakkı veren resmi belge; belgedeki borç düzenlenme tarihinden itibaren 20 yılda zamanaşımına uğrar ve faiz istenemez.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 143 ve 277 (iptal davası hak düşürücü süresi: m. 284 — 5 yıl)

Açık Rıza

Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onay.

Dayanak: KVKK No. 6698, Arts. 3 & 6

Adli Kontrol

Tutuklama yerine uygulanan; yurt dışına çıkış yasağı, belirli yerlere başvurma veya teminat gibi tedbirler bütünü.

Dayanak: 5271 sayılı CMK m. 109

Adli Tıp Kurumu

Adli Tıp Kurumu (ATK)

Tıbbi malpraktis ve bedensel tazminat davalarında mahkemenin kusur oranını tespit etmek için başvurduğu resmi uzmanlık mercii.

Dayanak: 2659 sayılı Kanun · 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m. 4 vd. (teşkilat)

Ağır Ceza Mahkemesi

Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar ile yağma, irtikâp, resmî belgede sahtecilik (TCK 204/2), hileli iflas, devlete karşı suçlar ve terör suçları davalarına bakan, bir başkan ve iki üyeyle toplanan mahkeme. Nitelikli dolandırıcılık 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla bu görev listesinden çıkarılmıştır.

Dayanak: 5235 sayılı Kanun m. 12

Akreditif

Akreditif (Letter of Credit)

Uluslararası ticarette satıcının öngörülen sevk evraklarını bankaya ibraz etmesi karşılığında ödemeyi güvence altına alan şartlı banka taahhüdü.

Dayanak: ICC UCP 600 (contractually incorporated); no dedicated provision in Turkish statute

AML

Aklama ile Mücadele ve Uyum (AML)

Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi, MASAK şüpheli işlem bildirimleri ve müşteri durum tespiti (KYC) yükümlülükleri bütünü.

Dayanak: 5549 sayılı Kanun

Anonim Şirket

Anonim Şirket (A.Ş.)

Asgari 250.000 TL sermaye (kayıtlı sermaye sisteminde 500.000 TL) ile kurulan ve payları devredilebilen sermaye şirketi.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 329 vd.

Anti-Damping

Anti-Damping Vergisi

Türkiye'ye normal değerinin altında ihraç edilen (dampingli) malın ithalatı yerli üretim dalında maddi zarara veya zarar tehdidine yol açtığında, Kurulca belirlenip Bakanlıkça onaylanan ve gümrük idarelerince tahsil edilen dampinge karşı vergi.

Dayanak: 3577 sayılı Kanun

Arabuluculuk

Uzman arabulucu eşliğinde uyuşmazlığın mahkeme ilamı niteliğinde bir anlaşma belgesiyle çözülmesi süreci.

Dayanak: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk K.

Arsa Payı

Arsanın, kat mülkiyeti kütüğünde bağımsız bölümlere tahsis edilen ve ortak mülkiyet esaslarına göre belirlenen payı.

Dayanak: 634 sayılı Kanun m. 2

Asliye Ceza Mahkemesi

10 yıla kadar hapis cezası gerektiren genel suçlara ve ceza davalarına bakan tek hakimli mahkeme.

Dayanak: 5235 sayılı Kanun m. 11

Asliye Hukuk

Asliye Hukuk Mahkemesi

Genel görevli ilk derece hukuk mahkemesi.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 2

Asliye Hukuk Mahkemesi

Diğer mahkemelerin görevine girmeyen tüm malvarlığı ve şahıs varlığı davalarına bakan genel görevli mahkeme.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 2

Asliye Ticaret

Asliye Ticaret Mahkemesi

Ticari davalara bakan uzman ilk derece mahkemesi.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 4-5

Asliye Ticaret Mahkemesi

Tüm ticari davalara, şirketler hukuku uyuşmazlıklarına, iflas ve yabancı tenfiz davalarına bakan ihtisas mahkemesi.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 4-5 · Law No. 5235, Art. 5 (panel composition)

ATA Karnesi

ATA Karnesi (Geçici İthalat Belgesi)

Sergi, fuar eşyası, ticari numune ve mesleki teçhizatın gümrük vergisi ödenmeksizin geçici ithalat ve ihracatını sağlayan uluslararası gümrük belgesi.

Dayanak: İstanbul Sözleşmesi · 4458 sayılı Gümrük Kanunu

Aydınlatılmış Onam

Hastanın, tıbbi müdahalenin konusu ve sonuçları hakkında aydınlatıldıktan sonra verdiği rıza; yönetmelikte sayılan acil durumlar dışında gereklidir. Uyuşmazlığa yol açması muhtemel müdahalelerde bilgiler sözlü aktarılır ve rıza formu imzalatılır.

Dayanak: Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24, 26, 31

Ayıp İhbarı

Teslim edilen mal veya eserdeki ayıbın karşı tarafa bildirilmesi; ticari satışta açık ayıp iki gün, açık olmayan ayıp teslimden itibaren sekiz gün içinde, diğer hallerde uygun bir süre içinde yapılır.

Dayanak: TTK m. 23/1-c · TBK m. 223 ve 474

Ayıplı İfa

Ayıplı İfa (Gizli / Açık Ayıp)

Satılan malın, yapılan inşaatın veya hizmetin sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması veya değerini düşüren eksiklikler içermesi hali.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 219 & 474

Azınlık Hakları

Şirket sermayesinin en az %10'una (halka açık şirketlerde %5) sahip ortaklara tanınan özel denetim ve genel kurul hakları.

Dayanak: TTK No. 6102, Art. 411

BDDK

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK)

Türkiye'de bankaların ve 6361 sayılı Kanun kapsamındaki finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketlerinin kuruluş, faaliyet ve denetimlerini yürüten bağımsız idari otorite. Ödeme ve elektronik para kuruluşları 2019'dan beri Merkez Bankasının izin ve denetimindedir.

Dayanak: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu

Bilirkişi

Çözümü özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde mahkemece oy ve görüşüne başvurulan uzman gerçek veya tüzel kişi.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 266 vd.

Bono

Bono (Emre Muharrer Senet)

Kanunda sayılan zorunlu unsurları taşıyan, kambiyo senetlerine özgü 10 gün ödeme süreli haciz yoluyla takibe konu olabilen ticari borç senedi.

Dayanak: TTK No. 6102, Art. 776 · İİK Art. 168

Bölge Adliye Mahkemesi

Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf)

İlk derece mahkemesi kararlarını hem vakıa hem de hukuk yönünden denetleyen ikinci derece istinaf mahkemesi.

Dayanak: Law No. 5235, Arts. 25 et seq. · HMK No. 6100, Arts. 341-360

BTK

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)

Telekomünikasyon, internet servis sağlayıcıları, siber güvenlik ve dijital platformların yetkilendirilmesini denetleyen kurum.

Dayanak: 5809 sayılı Kanun

Cezai Şart

Sözleşmenin ihlali halinde zararın ispatına gerek kalmaksızın ödenmesi kararlaştırılan caydırıcı ceza bedeli.

Dayanak: TBK No. 6098, Arts. 179-182

CMK

Ceza Muhakemesi Kanunu (5271 s. CMK)

Ceza soruşturması, ifade alma, gözaltı, şirket ve malvarlığına el koyma (m. 128) süreçlerini düzenleyen ceza usul kanunu.

Dayanak: 5271 sayılı Kanun

CMR

CMR Konvansiyonu (Karayolu Taşımacılığı)

Uluslararası karayolu eşya taşımalarında taşıyıcının ziya, hasar ve gecikmeden doğan hukuki sorumluluğunu ve tazminat limitlerini belirleyen sözleşme.

Dayanak: 1956 CMR Sözleşmesi · 6102 sayılı TTK

Çarter Sözleşmesi

Çarter Sözleşmesi (Navlun / Gemi Tahsisi)

Geminin tamamının veya bir kısmının seferlik, zaman çarteri veya çıplak gemi olarak kiralanmasına ilişkin deniz ticareti sözleşmesi.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 1119 et seq. (bareboat), 1131 et seq. (time), 1138 et seq. (voyage)

Çek

Ticari Çek

Karşılıksız kalması halinde adli para cezası ve çek hesabı açma yasağı doğuran resmi banka ödeme emri.

Dayanak: 5941 sayılı Çek Kanunu

ÇVÖA

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (ÇVÖA)

Aynı gelirin iki ülkede birden vergilendirilmesini engelleyen ve temettü/faiz/gayrimaddi hak stopaj oranlarını düşüren uluslararası anlaşma.

Dayanak: İkili Vergi Anlaşmaları

DAB

Döviz Alım Belgesi (DAB)

Yabancıların taşınmaz ediniminde dövizin bankaya veya yetkili kuruluşa Türk lirası karşılığı satıldığını gösteren ve tapuda istenen belge.

Dayanak: Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar m. 23

Dahilde İşleme Rejimi

Dahilde İşleme Rejimi (DİR)

Serbest dolaşımda olmayan hammadde ve girdilerin, işlenip ürün olarak yeniden ihraç edilmek üzere vergileri teminata bağlanarak geçici olarak ithal edilmesini (şartlı muafiyet) ya da ödenmiş ithalat vergilerinin ürün ihraç edilince geri verilmesini (geri ödeme) sağlayan gümrük rejimi.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük K. m. 108

DASK

Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK)

Konutlar için zorunlu deprem sigortasını yürüten, tapu tescilinde ve abonelik işlemlerinde zorunlu tutulan kamu sigorta havuzu.

Dayanak: Law No. 6305, Art. 11

Delil Tespiti

İleride açılacak veya açılmış bir davada delillerin kaybolmasını veya bozulmasını önlemek amacıyla mahkemece yapılan keşif ve inceleme.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 400

Deniz Alacağı

Deniz Alacağı (Gemi Haczi Talebi)

TTK m. 1352'de sınırlı olarak sayılan sebeplerden doğan ve gemi hakkında ihtiyati haciz istenebilmesine imkân veren alacak; deniz alacağı dışındaki alacaklar için gemi ihtiyaten haczedilemez.

Dayanak: TTK No. 6102, Art. 1352

Destekten Yoksun Kalma

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Ölüm neticesinde ölenin bakım ve desteğinden yoksun kalan yakınlarının (eş, çocuk, ana-baba) talep ettiği kanuni tazminat.

Dayanak: TBK No. 6098, Art. 53/3

Döviz Alım Belgesi

Döviz Alım Belgesi (DAB)

Yabancı gerçek kişilerin Türkiye'de taşınmaz edinirken dövizi Türk lirasına çevirdiklerini gösteren; bankalar ve yetkili kuruluşlarca, usul ve esasları Merkez Bankasınca belirlenen şekilde düzenlenen ve tapuda istenen belge.

Dayanak: TKGM 2022/1 sayılı Genelge · TCMB Talimatı

Due Diligence

Hukuki Durum Tespiti (Due Diligence)

Şirket alımı veya ortaklık öncesinde hedef şirketin sözleşmeleri, vergi, iş hukuku ve dava risklerinin kapsamlı hukuki denetimi.

Dayanak: Şirketler Hukuku Uygulaması

e-Satış

UYAP e-Satış Portalı

Hacizli taşınmaz, araç ve malların internet üzerinden şeffaf açık artırma ile satıldığı resmi satış portalı.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 111/b

Ecrimisil

Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı)

Taşınmazı hak sahibinin rızası olmaksızın kullanan fuzuli şagilden geçmişe dönük talep edilen kira tazminatı.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 995

EPC

Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC)

Avrupa Patent Ofisi (EPO) nezdinde tescil edilen Avrupa patentlerinin Türkiye'de geçerlilik kazanmasını (fasikül tescili) sağlayan uluslararası anlaşma.

Dayanak: 6769 sayılı SMK m. 83

EPDK

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)

Elektrik, doğalgaz, petrol ve LPG piyasalarında lisanslama, tarife ve piyasa denetimini yürüten düzenleyici kurum.

Dayanak: 4628 sayılı Kanun

Esas Sözleşme

Esas Sözleşme / Şirket Sözleşmesi

Şirketin yönetim organlarını, pay gruplarını, devir kısıtlamalarını ve karar nisaplarını belirleyen kurucu ana metin.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 339 & 576

Eser Sözleşmesi

Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi (inşaat, yazılım, estetik cerrahi gibi bir sonuç taahhüdü) üstlendiği sözleşme.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 470 vd.

ESOP

Çalışan Pay Opsiyon Planı (ESOP)

Startuplarda ve şirketlerde kilit çalışanların şirkete ortak olmasını sağlayan, hak ediş (vesting) sürelerine tabi hisse opsiyon sözleşmesi.

Dayanak: 6102 sayılı TTK

Exequatur

Exequatur (Tenfiz Kararı)

Yabancı bir mahkeme veya hakem kararının Türk hukuku nezdinde kesin hüküm ve cebri icra kabiliyeti kazanması için verilen mahkeme kararı.

Dayanak: MÖHUK No. 5718, Arts. 50 (foreign judgments) & 60 (foreign arbitral awards)

Faktoring

Faktoring Sözleşmesi

Mal ve hizmet satışından doğan faturalı vadeli alacakların faktoring şirketine devredilerek anında nakde çevrilmesi işlemi.

Dayanak: 6361 sayılı Kanun

Fazla Mesai

Fazla Mesai (Fazla Çalışma Ücreti)

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için saat başına %50 zamlı ödenen kanuni ücret.

Dayanak: 4857 sayılı İş K. m. 41

Finansal Kiralama

Finansal Kiralama (Leasing)

Bir yatırım malının mülkiyeti kiralayanda kalmak üzere, kullanım hakkının belirli bir kira karşılığında kiracıya devredilmesi sözleşmesi.

Dayanak: 6361 sayılı Kanun

FSEK

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK)

İlim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar, sinema eserleri ile bilgisayar yazılımları ve kaynak kodları üzerindeki telif haklarını düzenleyen temel kanun.

Dayanak: 5846 sayılı FSEK

FSHHM

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi

Marka hükümsüzlüğü, patent tecavüzü, korsanla mücadele ve TÜRKPATENT YİDK kararlarının iptali davalarına bakan ihtisas mahkemesi.

Dayanak: 6769 sayılı SMK m. 156

Geçerli Nedenle Fesih

İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebeple, bildirim süresine uyularak yapılan fesih; otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçi için zorunludur. Bildirim süresine uyulmazsa ihbar tazminatı doğar.

Dayanak: 4857 sayılı İş K. m. 18

Geçici Mühlet

Geçici Mühlet (Konkordato)

Konkordato talebi üzerine mahkemenin derhal verdiği 3 aylık (5 aya kadar uzatılabilen) ve tüm icra takiplerini durduran koruma kararı.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 287

Gelir İdaresi Başkanlığı

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB)

Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı olarak vergi politikalarını uygulayan, gelir, kurumlar ve KDV tahsilatını yürüten ana vergi idaresi.

Dayanak: 5345 sayılı Kanun · 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m. 134 vd.

Gemi İpoteği

Gemi finansmanı ve deniz kredileri için gemi siciline tescil edilen ve doğrudan paraya çevrilme hakkı veren rehin.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 1014 vd.

Gemi Sicili

Milli Gemi Sicili (MGS / TUGS)

Türk bayraklı ticaret gemilerinin mülkiyet, ipotek ve deniz alacağı takyidatlarının tescil edildiği resmi sicil.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 954 et seq. · Law No. 4490 (Turkish International Ship Registry)

Genel Kurul

Anonim ve limited şirketlerde pay sahiplerinin yönetim kurulu üyelerini seçtiği, bilançoyu onayladığı ve ana sözleşmeyi değiştirdiği en üst organ.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 407 et seq. (A.Ş.) · Arts. 616 et seq. (Ltd. Şti.)

Genel Kurul İptali

Genel Kurul Kararının İptali Davası

Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarının iptali için açılan dava.

Dayanak: TTK No. 6102, Art. 445

Geri Gönderme Merkezi

Geri Gönderme Merkezi (GGM)

Hakkında idari gözetim kararı verilen yabancıların sınır dışı işlemleri tamamlanana kadar barındırıldığı merkez.

Dayanak: 6458 sayılı YUKK m. 58

GİB

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB)

Vergi mükellefiyeti, e-fatura, vergi incelemeleri ve tarhiyat süreçlerini yöneten yetkili idari kurum.

Dayanak: 5345 sayılı Kanun · 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m. 134 vd.

Gizli Ayıp

Olağan gözden geçirmeyle anlaşılamayan, sonradan ortaya çıktığında derhal ihbar edilmesi gereken ayıp.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 477

Göç İdaresi

Göç İdaresi Başkanlığı

Yabancıların ikamet izinleri, uluslararası koruma, tahdit kodları ve sınır dışı işlemlerini yürüten resmi kurum.

Dayanak: Law No. 6458 on Foreigners and International Protection

Gözaltı

Şüphelinin kolluk tarafından ifadesi alınmak üzere tutulması (bireysel suçlarda azami 24 saat, toplu suçlarda 4 güne kadar).

Dayanak: 5271 sayılı CMK m. 91

GTİP

Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP)

İthalat ve ihracatta eşyanın cinsini belirleyen, gümrük vergisi, gözetim ve KDV oranının tespitinde esas alınan 12 haneli tarife kodu.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu

Gümrük İdaresi

Gümrük tarife cetveli, ithalat beyannameleri, gümrük vergileri ve kaçakçılık denetimlerini yürüten bölge müdürlükleri.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu

GVK

Gelir Vergisi Kanunu (193 s. GVK)

Gerçek kişilerin ticari, zirai, serbest meslek, ücret ve menkul/gayrimenkul sermaye iratlarının vergilendirilmesini düzenleyen kanun.

Dayanak: 193 sayılı Kanun

Hak Düşürücü Süre

Sürenin geçmesiyle hakkın kendisini tamamen ortadan kaldıran ve hâkim tarafından resen dikkate alınan kesin süre.

Dayanak: HMK No. 6100, Art. 142 (procedural handling); substance governed by the relevant statute

Haklı Nedenle Fesih

Haklı Nedenle Derhal Fesih

Sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller veya zorlayıcı sebeplerle iş sözleşmesinin bildirim süresi beklenmeden feshi (işçi için m. 24, işveren için m. 25); işveren ayrıca işçinin gözaltı veya tutukluluk nedeniyle devamsızlığı bildirim süresini aşarsa bu yola başvurabilir.

Dayanak: 4857 sayılı İş K. m. 24 & 25

Haksız Fiil

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına maddi veya bedensel zarar verilmesi; failin bu zararı tazmin yükümlülüğü doğar.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 49 vd.

Hasta Hakları Yönetmeliği

Tıbbi müdahalelerde aydınlatılmış onam alma zorunluluğunu, tıbbi kayıtların gizliliğini ve hasta haklarının ihlalinde tazminat esaslarını düzenleyen yönetmelik.

Dayanak: Hasta Hakları Yönetmeliği (RG: 01.08.1998)

Hisse Devri

Hisse / Pay Devri

Şirket ortaklık payının devri; Limited Şirketlerde noter onayı ve tescil şartken, Anonim Şirketlerde ciro ve zilyetlik devriyle tamamlanır.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 489 (JSC) & 595, 598 (LLC)

HMK

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100 s. HMK)

Hukuk mahkemelerindeki yargılama usulü, deliller, bilirkişilik ve istinaf/temyiz kanun yollarını düzenleyen usul kanunu.

Dayanak: 6100 sayılı Kanun

Hukuk Genel Kurulu

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (HGK)

Yargıtay hukuk daireleri arasındaki içtihat uyuşmazlıklarını ve direnme kararlarını kesin karara bağlayan en üst kurul.

Dayanak: Court of Cassation Law No. 2797, Art. 15

Hükümsüzlük

Hükümsüzlük Davası (Marka/Patent)

Tescilli bir markanın veya patentin önceki hak sahipliği, kötüniyet veya kanuni şartları taşımaması nedeniyle sicilden terkin davası.

Dayanak: SMK No. 6769, Arts. 25 (trademarks) & 138 (patents); revocation: Art. 26

ICC

Milletlerarası Ticaret Odası (ICC Tahkimi)

Uluslararası ticari uyuşmazlıklarda dünya çapında uygulanan ve kararları New York Konvansiyonu ile Türkiye'de tenfiz edilen tahkim mercii.

Dayanak: 1958 New York Konvansiyonu

ISTAC

İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC)

Yerli ve yabancı ticari uyuşmazlıkların tahkim ve arabuluculuk yoluyla hızlı ve bağlayıcı kararla çözülmesini sağlayan bağımsız merkez.

Dayanak: 6570 sayılı Kanun

İbra

Genel Kurul İbrası

Şirket genel kurulunun yönetim kurulu üyelerini geçmiş hesap dönemindeki faaliyetlerinden ötürü aklaması kararı.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 424 & 558

İbraname

İşçinin işverenden alacaklarına ilişkin; yazılı olarak ve iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenen, ibra edilen alacağın türünü ve miktarını açıkça gösteren ve ödemenin hak tutarına göre noksansız ve banka aracılığıyla yapıldığı ibra belgesi. Bu unsurları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 420

İcra Dairesi

Mahkeme kararlarını ve para alacaklarını cebri icra, banka haczi ve açık artırma ile tahsil eden resmi icra mercii.

Dayanak: 2004 sayılı İİK

İcra Hukuk Mahkemesi

İcra takiplerine yapılan itirazların kaldırılması ve icra müdürlüğü işlemlerinin şikayetine bakan özel mahkeme.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 4

İcra İnkâr Tazminatı

İcra İnkâr Tazminatı (%20)

Likit bir alacağa itirazı haksız bulunan borçlu aleyhine, karşı tarafın talebi üzerine hükmolunan, hükmolunan miktarın %20'sinden az olmayan tazminat; borçlu yönünden kural olarak kötüniyet aranmaz.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 67/2

İcra Mahkemesi

İcra dairesi işlemlerini denetleyen ve takibe itirazları inceleyen mahkeme.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 4

İçtihadı Birleştirme

İçtihadı Birleştirme Kararı (İBK)

Yargıtay'ın içtihatları birleştirme yoluyla verdiği ve benzer hukuki konularda Yargıtay genel kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlayan karar; idari yargının kendi içtihatları birleştirme mercii Danıştay'dadır.

Dayanak: Court of Cassation Law No. 2797, Art. 45

İdare Mahkemesi

İdarenin işlem ve eylemlerine karşı açılan iptal ve tam yargı davalarını ilk derecede karara bağlayan genel görevli idari mahkeme.

Dayanak: Law No. 2576, Art. 5 (tax disputes: Art. 6)

İdari Gözetim

İdari Gözetim Kararı

Sınır dışı edilecek yabancıların Geri Gönderme Merkezlerinde 6 aya kadar, belirli hallerde en fazla 6 ay daha uzatılarak tutulması kararı; karara karşı Sulh Ceza Hakimliğine başvurulabilir.

Dayanak: 6458 sayılı YUKK m. 57

İddianame

Cumhuriyet savcısının, soruşturma sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa düzenleyip mahkemeye sunduğu belge; kamu davası iddianamenin mahkemece kabulüyle açılmış olur.

Dayanak: CMK No. 5271, Arts. 170 & 175

İflas İdaresi

Alacaklılar toplantısının bilirkişilik bölge kurulu listesinden gösterdiği altı aday arasından icra mahkemesince seçilen; biri hukukçu, biri mali müşavir olmak zorunda olan, iflas masasını temsil eden ve tasfiyeyi yürüten üç kişilik organ.

Dayanak: İİK No. 2004, Arts. 223 & 226

İflas Masası

Müflisin haczi caiz bütün mal, hak ve alacaklarının oluşturduğu ve alacaklıların alacağını tahsil etmek üzere yönetilen tüzel kişiliksiz mal topluluğu.

Dayanak: İİK No. 2004, Art. 184

İhbar Tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesi feshedilirken yasal bildirim süresine (2-8 hafta) uymayan tarafın, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ödemek zorunda olduğu tazminat.

Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m. 17

İhracat Rejimi

Serbest dolaşımdaki eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin gümrük mevzuatı ve ticaret politikası önlemleri bütünü.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 150 vd.

İhtiyati Haciz

Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş para alacağının tahsilini güvenceye almak için borçlunun mallarına mahkeme kararıyla konulan geçici haciz; mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 257

İhtiyati Tedbir

Uyuşmazlık konusu hakkın veya malın dava sonuna kadar korunmasını sağlayan geçici hukuki koruma kararı.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 389

İİK

İcra ve İflas Kanunu (2004 s. İİK)

Alacakların tahsili, ihtiyati haciz (m. 257), tasarrufun iptali (m. 277) ve konkordato süreçlerini düzenleyen temel icra kanunu.

Dayanak: 2004 sayılı Kanun

İlamlı İcra

İlamlı İcra Takibi

Bir mahkeme kararına, tenfiz ilamına veya hakem kararına dayanılarak yürütülen ve itirazla durdurulamayan takip yolu.

Dayanak: İİK No. 2004, Arts. 24-41 (stay on security: Art. 36)

İlamsız İcra

İlamsız İcra Takibi

Alacaklının önceden mahkeme kararı almaksızın doğrudan icra dairesi aracılığıyla başlattığı genel haciz yolu.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 58 vd.

İmza Sirküleri

Şirketi temsil ve ilzama yetkili kişilerin imza örneklerini ve yetki sınırlarını gösteren noter onaylı belge; 2021 değişikliğinden beri yetkililerin imzaları kamu veri tabanlarından ticaret sicili dosyasına elektronik olarak da kaydedilir (TTK 40/2).

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 40/2 & 373

İntifa Hakkı

Başkasına ait bir taşınmaz veya hak üzerinde sahibine tam yararlanma ve gelirlerini toplama yetkisi veren sınırlı ayni hak.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 794

İpotek

Mevcut veya doğacak bir alacağı teminat altına almak üzere taşınmaz üzerine tapuda kurulan rehin hakkı.

Dayanak: TMK No. 4721, Arts. 850 & 881 et seq.

İrtibat Bürosu

İrtibat Bürosu (Liaison Office)

Yabancı şirketlerin Türkiye'de ticari faaliyette bulunmaksızın pazar araştırması ve temsil için Sanayi Bakanlığı izniyle açtığı büro.

Dayanak: 4875 sayılı DYYK

İskân

Yapı Kullanma İzin Belgesi (İskân)

Yapının ruhsat ve eklerine uygun olarak tamamlandığını gösteren ve belediyece düzenlenen resmi kullanım ruhsatı.

Dayanak: 3194 sayılı İmar Kanunu m. 30

İstinaf

İstinaf Kanun Yolu

İlk derece mahkemesi kararlarına karşı Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde 2 hafta içinde başvurulan kanun yolu.

Dayanak: HMK No. 6100, Arts. 341 & 345

İstirdat

İstirdat Davası

Gerçekte borçlu olmadığı bir parayı cebri icra tehdidi altında ödemek zorunda kalan kişinin parayı geri almak için 1 yıl içinde açtığı dava.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 72

İş Göremezlik

İş Göremezlik Tazminatı

Bedensel zarar sebebiyle çalışma gücünün tamamen veya kısmen kaybedilmesinden doğan kazanç kaybı tazminatı.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 54

İş Mahkemesi

İşe iade, kıdem/ihbar tazminatı, fazla mesai ve hizmet tespiti davalarına bakan ihtisas mahkemesi.

Dayanak: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu

İşe İade

İşe İade Davası

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin geçerli sebebe dayanmayan feshe karşı açtığı dava; işe başlatılmazsa 4-8 aylık ücret tutarında tazminat ve en çok 4 aylık boşta geçen süre ücreti ödenir.

Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m. 18-21

İŞKUR

Türkiye İş Kurumu (İŞKUR)

İstihdamın korunması, işsizlik ödeneği, toplu işçi çıkarma bildirimleri ve işgücü piyasası denetimlerini yürüten kamu kurumu.

Dayanak: 4904 sayılı Kanun · 4857 sayılı İş Kanunu

İtirazın İptali

İtirazın İptali Davası

İlamsız icra takibine yapılan haksız itirazın hükümden düşürülmesi ve asgari %20 icra inkar tazminatı talebiyle 1 yıl içinde açılan dava.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 67

İYUK

İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK)

İdari işlemlerin iptali ve idari eylemlerden doğan tam yargı (tazminat) davalarının usulünü düzenleyen temel kanun; özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gün, istinaf süresi tebliğden itibaren 30 gündür.

Dayanak: Law No. 2577, Arts. 7 & 45

Kadastro

Taşınmazların sınırlarını arazi ve harita üzerinde belirleyip hukuki durumlarını tespit ederek Türk Medeni Kanunu'nun öngördüğü tapu sicilini kurmayı amaçlayan resmî tespit çalışması.

Dayanak: 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 1

Kambiyo Senetleri

Bono, poliçe ve çek gibi 10 günlük hızlandırılmış kambiyo senetlerine özgü haciz yoluna tabi kıymetli evraklar.

Dayanak: TTK No. 6102 · İİK Arts. 167-168

Kamu Düzeni

Kamu Düzeni İstisnası

Yabancı kararın ancak Türk Anayasası'nın temel haklarına ve adalet anlayışına açıkça aykırı olması halinde tenfizin reddi sebebi.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 54/1-c

Kamu Düzeni İstisnası

Tenfiz davalarında dar yorumlanan ve sadece temel hak ihlallerinde uygulanan istisnai ret sebebi.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 54/1-c

Kamulaştırma

Kamulaştırma (İstimlak)

Kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların, Devlet veya kamu tüzel kişilerince, uzlaşmayla ya da taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesince tespit edilen bedel karşılığında edinilmesi.

Dayanak: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m. 1, 8, 10

Kamulaştırmasız El Atma

İdarenin kamulaştırma yapmaksızın özel mülkiyetteki taşınmaza kamu hizmeti için fiilen el koyması (fiili el atma) ya da imar planında umumi hizmete ayırarak mülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde kısıtlaması (hukuki el atma); malike taşınmazın bedelini talep hakkı verir.

Dayanak: 2942 sayılı Kanun Geçici m. 6 ve Ek m. 1

Karşılıklılık

Karşılıklılık (Mütekabiliyet)

İlamın verildiği yabancı devlette Türk mahkeme kararlarının tenfizinin hukuken veya fiilen mümkün olması şartı.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 54/1-a

Kat İrtifakı

Yapılmakta olan veya ileride yapılacak bir yapının bağımsız bölümleri için proje aşamasında tapuda kurulan irtifak hakkı.

Dayanak: Condominium Law No. 634, Arts. 2(c), 10 & 14

Kat Mülkiyeti

Tamamlanmış bir yapının kat, daire, büro gibi bağımsız bölümleri üzerinde kurulan ve arsa payı ile bağlantılı bağımsız mülkiyet hakkı.

Dayanak: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu

KDV

Katma Değer Vergisi (KDV)

Türkiye'de mal ve hizmet teslimlerinde uygulanan, genel oranı %20, indirimli oranları %1 ve %10 olan genel tüketim vergisi.

Dayanak: 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu

Kefalet

Kefalet Sözleşmesi

Kefilin, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından alacaklıya karşı bizzat ve fer'i olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 581 vd.

Kesin Hüküm

Uyuşmazlığı esastan nihai olarak çözen ve aleyhine olağan kanun yollarına başvurulması artık mümkün olmayan yargı kararı.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 303

Kesin Mühlet

Kesin Mühlet (Konkordato)

Konkordatonun başarıya ulaşabileceğine kanaat getirilmesi halinde mahkemece verilen 1 yıllık (6 ay uzatılabilen) borç yapılandırma süresi.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 289

Kıdem Tazminatı

En az 1 yıl çalışan işçiye; işverenin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple feshinde, işçinin haklı feshinde, askerlik, emeklilik, ölüm veya kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması hâlinde her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında ödenen, yıllık tavana tabi tazminat.

Dayanak: 1475 sayılı İş Kanunu m. 14

Kırmızı Bülten

INTERPOL Kırmızı Bülteni

Aranan kişinin iadesi amacıyla dünya genelinde kolluk kuvvetlerince yakalanmasını talep eden uluslararası bülten.

Dayanak: INTERPOL Constitution · Law No. 6706 on International Judicial Cooperation in Criminal Matters

Kira Tespit

Kira Tespit Davası

Kira bedelinin mahkemece belirlenmesi için her zaman açılabilen dava. İlk beş yılda hâkim, bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalama değişimini aşamaz; beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde ve her beş yılın sonunda TÜFE, kiralananın durumu ve emsal kira bedellerine göre hakkaniyete uygun bedel belirler.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 344

Konişmento

Konişmento (Denizde Taşıma Senedi)

Taşıyan tarafından düzenlenen, yükün teslim alındığını gösteren ve emre/nama düzenlenebilen kıymetli evrak niteliğinde senet.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 1228 vd.

Konkordato Komiseri

Mahkemece atanan, borçlunun faaliyetlerini denetleyen ve konkordato projesinin tamamlanmasına nezaret eden resmi bilirkişi uzman.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 290

KVK

Kurumlar Vergisi Kanunu (5520 s. KVK)

Sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları ve iş ortaklıklarının kurum kazançlarının vergilendirilmesini düzenleyen kanun.

Dayanak: 5520 sayılı Kanun

KVKK

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698 s. KVKK)

Veri sorumlularının yükümlülükleri, VERBİS kaydı, idari para cezaları ve yurt dışına veri aktarımını düzenleyen kanun.

Dayanak: 6698 sayılı Kanun

KYOK

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK / Takipsizlik)

Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde Cumhuriyet savcısınca verilen karar.

Dayanak: CMK No. 5271, Art. 172

LCIA

Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi (LCIA)

Uluslararası ticari sözleşmelerde ve yabancı ortaklıklarda uyuşmazlık çözümü için sıkça tercih edilen köklü tahkim kurumu.

Dayanak: LCIA Tahkim Kuralları

Limited Şirket

Limited Şirket (Ltd. Şti.)

Asgari 50.000 TL sermaye ve en fazla 50 ortakla kurulabilen; ortaklarının, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağından sermaye payları oranında doğrudan sorumlu olduğu şirket.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 573 vd. · 6183 sayılı Kanun m. 35

Ltd. Şti.

Limited Şirket (Ltd. Şti.)

Asgari 50.000 TL sermaye ve en fazla 50 ortakla kurulan, KOBİ'ler için en yaygın şirket türü.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 573, 574, 580 · 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı

Maddi Tazminat

Hukuka aykırı eylem veya sözleşmeye aykırılık neticesinde kişinin malvarlığında meydana gelen fiili azalmanın giderilmesi tazminatı.

Dayanak: TBK No. 6098, Arts. 49-52; Arts. 53-54 for death and bodily injury

Malpraktis

Tıbbi Malpraktis (Uygulama Hatası)

Hekim veya hastanenin tıbbi standartlara aykırı kusurlu müdahalesi sonucu doğan maddi ve manevi tazminat sorumluluğu.

Dayanak: TBK No. 6098, Arts. 470 & 502 (civil) · TCK No. 5237, Arts. 85 & 89 (criminal negligence)

Maluliyet Oranı

Adli Tıp Kurumu veya yetkili sağlık kurulunca belirlenen ve bedensel zararın tazminat hesabında esas alınan sakatlık/kusur yüzdesi.

Dayanak: Regulation on Disability Assessment for Adults (2019)

Manevi Tazminat

Kişilik hakkının zedelenmesi, ölüm veya bedensel zarar nedeniyle duyulan bedensel ve ruhsal acı/elemi hafifletmek amacıyla hükmedilen para.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 56 & 58

MASAK

Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK)

Kara para aklama, terörün finansmanı ve şüpheli sermaye hareketlerini izleyip raporlayan istihbarat kuruluşu.

Dayanak: 5549 sayılı Kanun

Menfi Tespit

Menfi Tespit Davası

Borçlunun icra takibine konu borcun hukuken mevcut olmadığını ispatlamak için açtığı borçsuzluk davası.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 72

MERSİS

Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS)

Ticaret Bakanlığı'nın şirket kuruluşu, tescil ve esas sözleşme işlemlerini yürüttüğü merkezi elektronik sistem.

Dayanak: Ticaret Bakanlığı

Mesleki Sorumluluk Kurulu

Kamu ve özel sağlık kuruluşlarında görev yapan hekim, diş hekimi ve diğer sağlık meslek mensupları hakkında tıbbi işlemler nedeniyle soruşturma izni veren ve kamu personeli bakımından idarenin ödediği tazminatın rücu edilip edilmeyeceğine karar veren Sağlık Bakanlığı kurulu.

Dayanak: Law No. 3359, Additional Art. 18

Mirasçılık Belgesi

Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)

Mirasbırakanın yasal mirasçılarının kimler olduğunu ve miras pay oranlarını gösteren noter veya Sulh Hukuk Mahkemesi belgesi.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 598

MÖHUK

Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu (5718 s. MÖHUK)

Kanunlar ihtilafı, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ve yabancı mahkeme/hakem kararlarının tenfizini düzenleyen temel kanun.

Dayanak: 5718 sayılı Kanun

Muvazaa

Muvazaa (Danışıklı İşlem)

Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan ve görünürde yaptıkları geçersiz hukuki işlem.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 19

Mücbir Sebep

Tarafların iradesi dışında gelişen, önceden öngörülemeyen ve borcun ifasını imkansız kılan olağanüstü dış olay.

Dayanak: TBK No. 6098, Arts. 136 & 153 · HMK No. 6100, Art. 95

Müşterek Avarya

Müşterek deniz sergüzeştinde gemiyi ve yükü kurtarmak amacıyla bilerek yapılan olağanüstü fedakarlık ve masrafların paylaştırılması.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 1272 vd.

Mütekabiliyet

İki devlet arasında yargı kararlarının karşılıklı tanınması ve icra edilebilirliği esası.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 54/1-a

Müteselsil Sorumluluk

Birden çok borçlunun veya haksız fiil failinin, alacaklıya karşı borcun tamamından ayrı ayrı ve birlikte sorumlu olması durumu.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 162 vd.

New York Sözleşmesi

1958 New York Sözleşmesi

Yabancı hakem kararlarının Türkiye'de tenfiz edilmesini ve cebri icra kabiliyeti kazanmasını sağlayan milletlerarası tahkim konvansiyonu.

Dayanak: Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Sözleşmesi

Nitelikli Dolandırıcılık

Ticari faaliyet, bankacılık, bilişim veya kamu kurumları araç kılınarak yapılan hileli davranışlarla menfaat temini suçu.

Dayanak: 5237 sayılı TCK m. 158

Orman Tahdidi

Orman Tahdidi (Orman Kadastrosu)

Ormanlar ile bitişiğindeki taşınmazların ortak sınırlarının orman kadastro komisyonlarınca arazide belirlenip tutanak ve haritaya bağlanması. Tutanak ve haritalar otuz gün askıda kalır; itirazı olanlar askı tarihinden itibaren otuz gün içinde kadastro mahkemesinde, kadastro mahkemesi olmayan yerlerde kadastro davalarına bakmakla görevli mahkemede dava açmalıdır.

Dayanak: 6831 sayılı Orman Kanunu m. 7, 9, 11

Ortaklığın Giderilmesi

Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şüyu)

Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki taşınmazın aynen taksim veya açık artırma ile satılarak paylaştırılması için Sulh Hukuk'ta açılan dava.

Dayanak: TMK No. 4721, Arts. 698-699 · HMK No. 6100, Art. 4 · mediation: Law No. 6325, Art. 18/B

Ödeme Emri

İcra dairesince borçluya tebliğ edilen ve 7 gün içinde borcu ödeme veya itiraz etme hakkı tanıyan resmi tebligat.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 60

ÖTV

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)

Otomotiv, akaryakıt, tütün, alkol ve lüks tüketim mallarının ilk iktisabı veya ithalatında bir defaya mahsus alınan dolaylı vergi.

Dayanak: 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu

Pay Defteri

Şirket ortaklarının ad, unvan, pay miktarı ve devir işlemlerinin kaydedildiği tutulması zorunlu resmi ticaret defteri.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 499

Pay Devri

Pay Devri İşlemleri

Nama yazılı payların devri; kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe paylar herhangi bir sınırlamaya bağlı olmaksızın devredilebilir, kısıtlama ancak kanundan veya esas sözleşmeden doğar.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 490-493

PCT

Patent İşbirliği Antlaşması (PCT)

Tek bir uluslararası başvuru ile WIPO üyesi 150'den fazla ülkede eşzamanlı patent koruması talep etmeyi sağlayan uluslararası sistem.

Dayanak: Patent İşbirliği Antlaşması (1970) · 6769 sayılı SMK m. 83/3-a

Rekabet Kurulu

Birleşme ve devralma işlemlerinin piyasadaki yoğunlaşma eşiklerini aşması halinde izin mercii olan idari kurul.

Dayanak: 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında K.

Rekabet Kurumu

Piyasadaki kartelleri, hakim durumun kötüye kullanılmasını denetleyen ve şirket birleşmelerini inceleyen otorite.

Dayanak: 4054 sayılı Kanun

Res Judicata

Kesin Hüküm (Res Judicata)

Tüm olağan kanun yolları tükenmiş veya süresi içinde başvurulmamış mahkeme kararının aynı konuda yeniden dava açılmasını engelleme gücü.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 303

Revision au Fond

Esastan İnceleme Yasağı

Yabancı ilamın doğruluğunun tenfiz mahkemesince esastan denetlenemeyeceği kuralı.

Dayanak: MÖHUK No. 5718, Arts. 54 & 55/2

Revizyon Yasağı

Revizyon Yasağı (Revision au Fond)

Türk mahkemesinin yabancı kararın esasına girerek delilleri ve hukuki doğruluğu yeniden yargılamasını yasaklayan kural.

Dayanak: MÖHUK No. 5718, Arts. 54 & 55/2

Rüçhan Hakkı

Rüçhan Hakkı (Öncelik Hakkı)

Paris Sözleşmesi kapsamında başka ülkede yapılan başvurunun Türkiye'deki başvuru tarihine 6-12 ay öncelik sağlama hakkı.

Dayanak: SMK No. 6769, Arts. 12 (trademarks), 62 (designs) & 93 (patents)

Saklı Pay

Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla dahi ortadan kaldıramayacağı; altsoy, ana-baba ve eşe tanınan kanuni korumalı miras payı.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 505

Satış Vaadi

Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesi

Noterde re'sen düzenlenen ve tapuya şerh edilmesiyle 5 yıl süreyle üçüncü kişilere karşı mülkiyet devri talep hakkı veren sözleşme.

Dayanak: Title Deed Law No. 2644, Art. 26 · Notaries Law No. 1512, Art. 60/3

Sebepsiz Zenginleşme

Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kimsenin bu zenginleşmeyi geri verme borcu.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 77 vd.

SEDDK

Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK)

Türkiye'de sigorta ve reasürans şirketleri, sigorta aracıları ve bireysel emeklilik fonlarının ruhsat ve denetimlerini yürüten bağımsız otorite.

Dayanak: 47 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Serbest Bölge

Türkiye Gümrük Bölgesinin parçası olmakla birlikte ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı bakımından bu bölgenin dışında sayılan alan; üretici kullanıcıların burada imal ettikleri ürünleri yurt dışına veya serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazanç, Türkiye'nin AB'ye tam üyelik yılının vergilendirme dönemi sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden istisnadır.

Dayanak: 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu

SGK

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)

Zorunlu sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası, prim tahsilatı ve işyeri tescili işlerini yürüten kamu kurumu.

Dayanak: 5502 sayılı Kanun ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m. 403 vd. (kurum) · 5510 sayılı Kanun (sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası)

Sınır Dışı

Sınır Dışı Etme (Deportasyon)

6458 sayılı Kanun kapsamında Valilikçe alınan ve 7 gün içinde İdare Mahkemesi'nde dava açılabilen idari sınır dışı kararı.

Dayanak: 6458 sayılı YUKK m. 53

Sıra Cetveli

İflas veya icra takibinde satış tutarının tüm alacakları karşılamaması halinde alacakların kanuni öncelik sırasına göre dizildiği resmi liste.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 206 & 232

Sigorta Tahkim Komisyonu

Türkiye Sigorta Birliği nezdinde kurulan; sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden yararlananlar ile sigorta kuruluşu arasındaki uyuşmazlıkları sigorta hakemleri aracılığıyla çözen komisyon. Hakem dört ay içinde karar verir; belirli tutarın üzerindeki kararlara Komisyon nezdinde itiraz edilebilir.

Dayanak: 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30

SMK

Sınai Mülkiyet Kanunu (6769 s. SMK)

Marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaretlerin tescili, korunması ve davalarını düzenleyen temel kanun.

Dayanak: 6769 sayılı Kanun

SPA

Hisse Devir ve Alım Satım Sözleşmesi (SPA)

Şirket birleşme ve devralmalarında (M&A) hisse devir bedeli, beyan ve tekeffüller (R&W) ile kapanış şartlarını düzenleyen ana sözleşme.

Dayanak: 6102 sayılı TTK · 6098 sayılı TBK

SPK

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)

Halka açık şirketler, halka arzlar (IPO), yatırım fonları, sermaye piyasası araçları ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarını denetleyen resmi otorite.

Dayanak: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu

Stopaj

Stopaj (Kaynakta Vergi Kesintisi)

Gelirin hak sahibine ödenmesi aşamasında vergi sorumlusunca kesilerek doğrudan vergi dairesine yatırılan vergi kesintisi.

Dayanak: GVK m. 94 / KVK m. 15 & 30

Sulh Ceza Hakimliği

Soruşturma evresinde arama, yakalama, tutuklama, adli kontrol ve şirket malvarlığına el koyma kararlarını veren ihtisas hakimliği.

Dayanak: 5235 sayılı Kanun m. 10

Sulh Hukuk

Sulh Hukuk Mahkemesi

Kira, tahliye ve miras işlerine bakan ilk derece mahkemesi.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 4

Sulh Hukuk Mahkemesi

Kira uyuşmazlıkları, tahliye davaları, ortaklığın giderilmesi ve vesayet işlerine bakan ilk derece mahkemesi.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 4

Şerh

Tapu Şerhi

Kişisel hakların (satış vaadi, kira, önalım vb.) veya temlik haklarını kısıtlayan tedbir/hacizlerin tapuya işlenerek üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 1009 vd.

Şikayet

İcra Memur Muamelesini Şikayet

İcra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı veya hadiseye uygun olmayan işlemlerine karşı, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde İcra Mahkemesi'ne yapılan başvuru; bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde her zaman şikâyet edilebilir.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 16

Şube

Yabancı Şirket Şubesi

Yabancı ana şirkete bağlı olarak ticari kazanç elde edebilen ancak bağımsız tüzel kişiliği bulunmayan teşkilat.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 40

Tahdit Kodu

Tahdit Kodu (Giriş Yasağı)

Göç İdaresi sisteminde yabancı hakkında giriş yasağı kapsamında işlenen idari kısıtlama kaydı; kodların kendisi kanunda yer almaz. Yasak en fazla beş yıldır, kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehditte en fazla on yıl daha uzatılabilir.

Dayanak: 6458 sayılı YUKK m. 9

Tahliye

Tahliye Davası ve Takibi

Kira bedelinin ödenmemesi, tahliye taahhütnamesi veya gereksinim gibi kanuni nedenlerle kiracının taşınmazdan çıkarılması işlemi.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 350 vd.

Tanıma

Tanıma Kararı

Yabancı ilamın kesin delil veya kesin hüküm etkisinin Türkiye'de geçerli sayılması kararı.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 58

Tapu İptal ve Tescil

Tapu İptal ve Tescil Davası

Yolsuz tescil, sahtecilik, vekalet görevinin kötüye kullanılması veya muris muvazaası nedeniyle tapu kaydının düzeltilmesi için açılan ayni dava.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 1025

Tapu Müdürlüğü

Taşınmaz devir, satış, ipotek ve miras intikal işlemlerinin resmi senetle yapıldığı yetkili ilçe idaresi.

Dayanak: 2644 sayılı Tapu Kanunu

Tapu Sicili

Taşınmazların mülkiyet, ipotek, irtifak ve şerh gibi ayni hak durumlarının aleniyetle tutulduğu resmi devlet kütüğü.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 997 vd.

TAREKS

Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS)

Ticaret Bakanlığı'nca ithal edilen sanayi, gıda ve tüketici ürünlerinin güvenlik ve standartlara uygunluğunu elektronik ortamda denetleyen sistem.

Dayanak: Technical Regulations Regime Decision No. 6038 · Law No. 7223

Tasarrufun İptali

Tasarrufun İptali Davası

Borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı devirlerin iptali ve malın 3. kişiden haczini sağlayan dava.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 277-284 (hak düşürücü süre: m. 284 — 5 yıl)

Tasarrufun İptali Davası

Borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak kastıyla yaptığı bağışlama, düşük bedelli devir ve muvazaalı tasarrufların iptali için açılan dava.

Dayanak: 2004 sayılı İİK m. 277 vd.

Tasfiye

Tasfiye Süreci

Sona eren şirketin alacaklarının tahsil edilmesi, borçlarının ödenmesi ve kalan malvarlığının ortaklara dağıtılarak sicilden terkin süreci.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 533 vd.

TBK

Türk Borçlar Kanunu (6098 s. TBK)

Sözleşmelerin kuruluşu, ifa engelleri, tıbbi malpraktis ve haksız fiil tazminatlarını düzenleyen genel borçlar hukuku kanunu.

Dayanak: 6098 sayılı Kanun

TCMB

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)

Para politikası, politika faiz oranları, reeskont ve kambiyo/döviz rejimini düzenleyen bağımsız merkez bankası.

Dayanak: 1211 sayılı Kanun

Tecavüzün Men'i

Marka/Patent Tecavüzünün Men'i ve Ref'i

Taklit ürünlerin piyasadan toplatılması, gümrükte el konulması ve haksız ticari kullanımın durdurulması için açılan dava.

Dayanak: 6769 sayılı SMK m. 149 (gümrükte de elkoyma ihtiyati tedbiri: m. 159/2-b)

Temerrüt Faizi

Para borçlarında borçlunun temerrüde düşmesiyle birlikte hiçbir zararın varlığı aranmaksızın kanun gereği işlemeye başlayan faiz.

Dayanak: 3095 sayılı Kanun · TTK m. 1530

Teminat Mektubu

Banka Teminat Mektubu

Borçlunun taahhüdünü yerine getirmemesi halinde bankanın kayıtsız şartsız ilk talepte belirli bir meblağı ödemeyi üstlendiği garanti sözleşmesi.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 128

Temyiz

Temyiz Kanun Yolu

Hukuk kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığını Yargıtay nezdinde denetleten son başvuru mercii.

Dayanak: 6100 sayılı HMK m. 361

Tenfiz

Tenfiz Kararı (Exequatur)

Yabancı bir mahkeme veya hakem kararının Türk mahkemesince Türk ilamı gücünde icra edilebilir kılınması kararı.

Dayanak: MÖHUK No. 5718, Arts. 50-59 (court judgments) · Arts. 60-63 (arbitral awards)

Tenkis

Tenkis Davası

Mirasbırakanın saklı payları zedeleyen tasarruflarının ve bağışlamalarının kanuni sınıra çekilmesi için açılan miras davası.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 560

TIR Karnesi

Uluslararası karayolu taşımacılığında eşyanın gümrük kontrollerini basitleştiren ve teminat sağlayan uluslararası gümrük transit belgesi.

Dayanak: 1975 TIR Sözleşmesi

Ticaret Bakanlığı

İç ticaret, ticaret sicili, şirketler hukuku denetimleri, gümrük idareleri, ithalat/ihracat politikaları ve tüketici haklarını düzenleyen bakanlık.

Dayanak: 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Ticaret Sicil Müdürlüğü

Şirket kuruluş başvurularını inceleyen ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilanı sağlayan yetkili makam.

Dayanak: 6102 sayılı TTK

Ticaret Sicili

Ticaret Sicili Müdürlüğü

Şirketlerin kuruluşu, unvanı, temsil yetkilileri ve esas sözleşme değişikliklerinin tescil ve ilan edildiği resmi merci.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 24 vd.

TKGM

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM)

Türkiye'deki tüm taşınmazların mülkiyet kayıtlarını, tapu sicilini, kadastro işlemlerini ve yabancıların taşınmaz edinimini denetleyen genel müdürlük.

Dayanak: 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m. 478 vd. (teşkilat) · 2644 sayılı Tapu Kanunu (işlemler)

TMSF

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)

Banka mevduatlarını sigortalayan, sorunlu bankaların çözümlenmesini ve kayyımlık atanan şirketlerin yönetimini yürüten kamu fonu.

Dayanak: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu

TRABIS

.tr Ağ Bilgi Sistemi (TRABIS)

BTK bünyesinde faaliyet gösteren ve '.tr' uzantılı internet alan adlarının tahsisi, yönetimi ve uyuşmazlık mekanizmasını işleten merkezi sistem.

Dayanak: 5809 sayılı Kanun · İnternet Alan Adları Yönetmeliği

Transit Rejimi

Gümrük Transit Rejimi

İthalat vergilerine tabi tutulmayan serbest dolaşımda olmayan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınması rejimi.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 84 vd.

TRIPS

Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS)

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyesi ülkeler için patent, marka, telif ve gümrük koruma standartlarını belirleyen uluslararası anlaşma.

Dayanak: DTÖ TRIPS Anlaşması

TTK

Türk Ticaret Kanunu (6102 s. TTK)

Şirketler hukuku, yönetim kurulu sorumluluğu (m. 553), pay devirleri, birleşmeler ve ticari davaları düzenleyen ana kanun.

Dayanak: 6102 sayılı Kanun

TTK 376

Sermaye Kaybı ve Borca Batıklık

Şirket sermayesinin 1/2 veya 2/3'ünün karşılıksız kalması halinde yönetim kurulunun derhal alması zorunlu tedbirler.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 376

TTK 553

Yönetim Kurulu Şahsi Sorumluluğu

Şirket yöneticilerinin kanun ve esas sözleşmeden doğan görevlerini kusurlarıyla ihlali halinde şahsi malvarlıklarıyla sorumluluğu.

Dayanak: TTK No. 6102, Arts. 553 & 557

TTSG

Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (TTSG)

Şirket kuruluşları, esas sözleşme değişiklikleri, genel kurul kararları, temsilci atamaları ve birleşmelerin ilan edildiği resmi yayın organı.

Dayanak: 6102 sayılı TTK m. 35

Tutuklama

Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile kaçma şüphesi veya delilleri karartma tehlikesi gibi bir tutuklama nedeni bulunan şüpheli veya sanığın, soruşturma ya da kovuşturma sürecinde hâkim veya mahkeme kararıyla cezaevine konulması; işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü olmalıdır.

Dayanak: 5271 sayılı CMK m. 100

TÜFE

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

TÜİK tarafından aylık açıklanan ve konut/çatılı işyeri kira sözleşmelerinde yıllık azami kira artış tavanını (12 aylık ortalama) belirleyen resmi endeks.

Dayanak: TBK No. 6098, Art. 344 (twelve-month average rate of change)

Tüketici Hakem Heyeti

Belirli parasal sınırların altındaki tüketici ve hizmet ayıbı uyuşmazlıklarında doğrudan ilam niteliğinde karar veren resmi heyet.

Dayanak: Law No. 6502, Art. 68

Tüketici Mahkemesi

Tüketici işlemlerinden doğan davalara, bu kapsamda özel hekim ve özel hastanelere karşı açılan tıbbi malpraktis davalarına bakan ihtisas mahkemesi; kamu hastanelerine karşı tazminat davaları idari yargıda görülür.

Dayanak: 6502 sayılı Kanun m. 73

TÜRKPATENT

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT)

Türkiye'de marka, patent ve tasarımların tescil başvurularını inceleyen ve bülten yayınıyla itirazları alan resmi kurum.

Dayanak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması

Şirketin ayrı tüzel kişiliğine dayanılması hakkın açıkça kötüye kullanılması niteliğindeyse, şirket borçlarından ötürü ana şirketin veya hâkim ortağın malvarlığına doğrudan başvurulabilmesi ilkesi. Özel bir kanun hükmüyle düzenlenmemiştir; hakkın kötüye kullanılması yasağına dayanır.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 2/2 (bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz)

UÇHS

Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcısı (UÇHS)

TRABIS nezdinde '.tr' uzantılı alan adlarına ilişkin marka tecavüzü ve kötü niyetli tahsis uyuşmazlıklarını karara bağlayan BTK onaylı hakem heyetleri.

Dayanak: İnternet Alan Adları Yönetmeliği m. 3 ve 24

UDRP

Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Politikası (UDRP)

Marka hakkına tecavüz eden veya kötü niyetle tescil edilen genel üst düzey alan adlarının (gTLD) WIPO hakemliğinde iptali veya devri süreci.

Dayanak: ICANN / WIPO UDRP Kuralları

Uluslararası İşgücü Kanunu

Yabancıların Türkiye'de bağımlı veya bağımsız çalışmalarına ilişkin çalışma izinleri, muafiyetler ve Turkuaz Kart rejimini düzenleyen kanun.

Dayanak: 6735 sayılı Kanun

UPOV

Yeni Bitki Çeşitlerini Koruma Birliği (UPOV)

Islahçı haklarını ve yeni bitki çeşitlerinin tescilini uluslararası standartta koruma altına alan ve Türkiye'nin taraf olduğu sözleşme.

Dayanak: UPOV Convention (domestic implementation: Law No. 5042)

USHAŞ

Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş. (USHAŞ)

Sağlık Bakanlığının ilgili kuruluşu olan; uluslararası sağlık hizmetlerini tanıtan, sağlık turizminde aracılık faaliyeti gösteren kurumlara yetki belgesi veren, akreditasyon kriterleri konusunda Bakanlığa öneride bulunan ve yabancı hasta şikâyetlerinin çözümü için ilgili merciler nezdinde girişimde bulunan anonim şirket.

Dayanak: Decree-Law No. 663, Additional Art. 2

UYAP

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi

Türkiye genelindeki tüm mahkeme, icra, tapu ve banka haciz sorgulamalarının yürütüldüğü merkezi adli bilişim ağı.

Dayanak: Adalet Bakanlığı

Vasiyetname

Mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere malvarlığının paylaşımını düzenlediği tek taraflı ölüme bağlı tasarruf.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 531 vd.

VAT

Katma Değer Vergisi (VAT / KDV)

Mal ve hizmet teslimlerinde doğan tüketim vergisi; yurt dışından alınan hizmetlerde vergi, alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla 2 No.lu KDV Beyannamesi ile beyan edilir.

Dayanak: 3065 sayılı KDV Kanunu

Vekalet Sözleşmesi

Vekilin özen borcu altında bir işi görmeyi üstlendiği sözleşme (avukatlık ve hekimlik genel sözleşme tipi).

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 502 vd.

Veraset İlamı

Yasal mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösteren, sulh hukuk mahkemesince veya noterlikçe verilen belge (mirasçılık belgesi); geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.

Dayanak: 4721 sayılı TMK m. 598

VERBİS

Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi (VERBİS)

Kişisel veri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin veri işlemeye başlamadan önce kaydolmak zorunda olduğu, Kurum Başkanlığınca tutulan kamuya açık sicil; Kurul objektif kriterlere göre kayıt zorunluluğuna istisna getirebilir.

Dayanak: 6698 sayılı KVKK m. 16

Vergi Mahkemesi

Vergi dairesi tarhiyatları, vergi ziyaı cezaları ve gümrük vergisi ihtilaflarına karşı 30 gün içinde açılan iptal davalarına bakan mahkeme.

Dayanak: 2577 sayılı İYUK

Vergi Ziyaı

Vergi Ziyaı Cezası

Verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik beyan edilmesi halinde ziyaa uğratılan verginin 1 katı (kaçakçılıkta 3 katı) kesilen ceza.

Dayanak: 213 sayılı VUK m. 344

VUK

Vergi Usul Kanunu (213 s. VUK)

Vergi incelemeleri, tarhiyat, tebligat, zamanaşımı ve vergi cezalarını düzenleyen temel vergi usul kanunu.

Dayanak: 213 sayılı Kanun

WIPO

Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO)

Madrid Sistemi ile uluslararası marka tescili, PCT patent başvuruları ve UDRP alan adı tahkimini yöneten Birleşmiş Milletler kuruluşu.

Dayanak: 1967 WIPO Sözleşmesi

Yabancılık Teminatı

Yabancılık Teminatı (Cautio Judicatum Solvi)

Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibi yapan yabancının göstermesi gereken, miktarını mahkemenin belirlediği teminat; kanunda oran yoktur. Karşılıklılık varsa mahkeme muaf tutar; 1954 Lahey Sözleşmesi'ne taraf bir devletin vatandaşı olup bu devletlerden birinde yerleşik olanlardan teminat istenemez.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 48

Yabancılık Unsuru

Hukuki ilişkide taraflardan birinin yabancı olması, taşınmazın veya ifa yerinin yurt dışında bulunması gibi MÖHUK kurallarını işleten bağ.

Dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 1

Yargıtay

Yargıtay (Temyiz)

Adli yargı alanında ilk derece ve istinaf mahkemelerince verilen kararların son hukuki denetim mercii.

Dayanak: Court of Cassation Law No. 2797 (civil cassation: HMK No. 6100, Arts. 361 et seq.)

YİDK

Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK)

TÜRKPATENT'in nihai idari itiraz mercii; Kurum kararlarına itiraz bildirimden itibaren 2 ay içinde Kuruma yapılır, Kurul kararlarına karşı dava yalnız Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde açılır.

Dayanak: SMK No. 6769, Arts. 20 (objection to the Office) & 156/2 (Ankara Civil IP Court)

YUKK

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (6458 s. YUKK)

Yabancıların vize, ikamet, idari gözetim, sınır dışı (deport) ve tahdit kodlarına karşı dava haklarını düzenleyen kanun.

Dayanak: 6458 sayılı Kanun

YYS

Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS)

Gümrük mevzuatını ciddi biçimde ihlal etmemiş; ticari kayıt düzeni, gerektiğinde mali yeterliliği ve uygun emniyet-güvenlik standartları bulunan yerleşik kişilere tanınan ve kolaylaştırılmış gümrük kontrolleri ile basitleştirilmiş uygulamalardan yararlanma sağlayan statü.

Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 5/A

Zamanaşımı

Kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle borcun dava ve icra yoluyla talep edilme kabiliyetini engelleyen defi hakkı.

Dayanak: 6098 sayılı TBK m. 146 vd.

Zorunlu Arabuluculuk

Zorunlu Ticari/İş Arabuluculuğu

Konusu para olan ticari davalar, işçi-işveren alacak ve tazminat davaları, işe iade davaları ile 2023'ten beri kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılan dava şartı.

Dayanak: TTK Art. 5/A · Law No. 7036, Art. 3 · Law No. 6325, Art. 18/B

2/B Arazisi

31.12.1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tam olarak kaybetmiş tarla, bağ, bahçe, otlak gibi araziler ile toplu yerleşim alanlarının orman kadastro komisyonlarınca orman sınırları dışına çıkarılıp Hazine adına tescil edildiği yerler.

Dayanak: 6831 sayılı Orman Kanunu m. 2/B · 6292 sayılı Kanun