Almanya'dan Türkiye'ye Vekâletname: Başkonsoloslukta mı, Alman Noteri ve Apostille mi?

Bu rehber, Almanya'daki Türk başkonsolosluklarında düzenlenen vekâletnameyi Alman noteri önünde imzalanıp apostil alınan vekâletnameyle karşılaştırır; tercümeyi, Türk hukukunun açıkça yazılmasını istediği yetkileri, 1929 Türk-Alman sözleşmelerinin neyi değiştirdiğini ve azli anlatır.

Almanya’dan Türkiye’de kullanılacak vekâletname iki yoldan verilir: Almanya’daki bir Türk başkonsolosluğunda imzalanır ve apostil gerekmez; ya da bir Alman noteri (Notar) önünde imzalanır ve yetkili Alman makamı belgeye apostil koyar. Hangi yol seçilirse seçilsin, vekil taşınmaz satacak ya da devredecekse bu yetki vekâletnamede açıkça yazılmalıdır (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504/3).

Almanya’dan gelen üç dosya biçimin neden önemli olduğunu gösterir. Stuttgart’ta yaşayan emekli bir çift Alanya’daki dairelerini satmak istiyor. Hannover’de yaşayan, hem Türk hem Alman vatandaşı iki kardeş, annelerinden kalan Trabzon’daki evle ilgilenmek zorunda. Hamburg’daki bir GmbH, ödenmeyen faturalar için Türk alıcıya İstanbul’da dava açtırmak istiyor. Her dosyada Türkiye’de birinin, işlemi yapacak makamın kabul edeceği bir vekâletnameyle hareket etmesi gerekir. İki devlet 28 Mayıs 1929’da Ankara’da sözleşmeler de imzalamıştır; bunlar davada önem taşıyabilir, ama aşağıda anlatıldığı gibi vekâletnamenin biçimini değiştirmez.

Almanya’dan Türkiye’de kullanılacak vekâletname nasıl verilir, apostil gerekir mi?

Türk başkonsolosluğunda konsolos vekâletnameyi Türkçe ve bir Türk noterlik işlemi olarak düzenler, çünkü yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 191) ve bu görev konsolosluk binası içinde yapılır (m. 192); belge Türkiye’ye apostilsiz ve tercümesiz gider. Alman noteri önünde imzalanan vekâletnameye yetkili Alman makamının apostili konur ve belge Türkiye’de Türkçeye çevrilir; ayrıca Türk konsolosluğu onayı gerekmez, çünkü HMK m. 224/2, Almanya için 13 Şubat 1966’dan, Türkiye için 29 Eylül 1985’ten beri yürürlükte olan 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesini saklı tutar. Tapu işlemi için Alman noteri yolunu seçmeden önce biçimi avukatınız aracılığıyla tapu müdürlüğüne sorun.

Önce vekâletnameyi okuyacak Türk makamını belirleyin

• Tapu müdürlüğü. Niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekâletnameler, yalnız imza onayıyla değil, düzenleme şeklinde yapılır (Noterlik Kanunu m. 89). Tapu, 1512 sayılı Kanuna göre düzenlenmiş, istem konusu işe yetki veren ve vekâlet verenin imzasını taşıyan vekâletname ister; vekâlet vereni tapudaki hak sahibiyle karşılaştırır (Tapu Sicili Tüzüğü m. 18/4).
• Mahkeme ya da icra dairesi. Avukat, noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini dosyaya koyar (HMK m. 76/1). Vekil aracılığıyla takip edilen davada usulüne uygun düzenlenmiş vekâletname bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-f).
• Miras. Mirasçılık belgesi, mirasçıların tapuya tescili ve sonraki satış için ayrı ayrı yetki yazılmalıdır. Almanya’daki mirasçılar için Türkiye’de miras ve tapu intikali rehberi bu yolu adım adım anlatır.

Almanya’daki Türk başkonsolosluğunda imza

Türk hukuku yurt dışındaki konsolosu noter gibi görür (Noterlik Kanunu m. 191 ve 192). Konsoloslar hakkında uygulanan hükümler arasında tercümana ilişkin m. 74 ile düzenleme ve onaylama işlemlerine ilişkin m. 78 ila 108 de vardır (m. 193); bu yüzden konsolos, tapu işlerinde m. 89’un istediği düzenleme şeklindeki vekâletnameyi yapabilir. Düzenlenen işlemin aslı konsoloslukta saklanır, size örneği verilir (m. 84). Konsoloslukta yapılan vekâletname apostil makamına hiç gitmez: Apostil Sözleşmesinin 1. maddesi diplomasi ve konsolosluk memurlarının düzenlediği belgeleri kapsam dışında bırakır.

Başkonsolosluklar nerede

Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünün yayımladığı posta adresi listesi, Almanya’da on üç şehirde Türk başkonsolosluğu gösterir: Berlin, Düsseldorf, Essen, Frankfurt, Hamburg, Hannover, Karlsruhe, Köln (adresi Hürth’te), Mainz, Münih, Münster, Nürnberg ve Stuttgart. Liste 2017 güncelleme tarihlidir ve her başkonsolosluğun görev bölgesini posta koduyla verir; yola çıkmadan önce adresinize bakan başkonsolosluğu teyit edin.

Randevuya hazırlık

Hangi kimlik belgelerinin istendiğini başkonsolosluğa sorun; istenenler temsilcilikten temsilciliğe değişir. Yanınızda bulunsun:

• vekilin Türk kayıtlarındaki tam adı ve kimlik bilgileri;
• tapu vekâletnamesi için taşınmazın tapu bilgileri (il, ilçe, mahalle ya da köy, ada ve parsel, dairede bağımsız bölüm numarası), tapu kaydından alınmış olarak;
• avukata verilecek vekâletname için avukatın adı soyadı ve kayıtlı olduğu baro;
• Türkiye’deki avukatınızla üzerinde anlaşılmış metin.

Türkçe bilmiyorsanız andlı bir tercüman bulundurulur (Noterlik Kanunu m. 74 ve 193).

Türk vatandaşı değilseniz

Türkiye’nin 1634 sayılı Kanunla onayladığı 1929 tarihli Türk-Alman Konsolosluk Mukavelenamesinin 16. maddesi, konsolosların kendi memleketleri kanunlarının verdiği yetki dairesinde yapabilecekleri işleri sayar. 5. bent, yalnız konsolosun temsil ettiği memleket ülkesinde bulunan mallara ya da orada takip ve icra olunacak işlere ilişkin olmak şartıyla, ilgililer hangi tabiiyette olursa olsun her nevi mukavele ve senedin tanzimini ve tasdikini kapsar. Alanya’daki bir daire için verilecek vekâletname bu tarife uyar. Ancak yabancıların vekâletnamesine ilişkin yayımlanmış konsolosluk uygulaması değişkendir; bazı temsilcilikler bunu belirli işlemlerle sınırlar. Randevudan önce başkonsolosluğa sorun; işlem yapılmazsa aşağıdaki Alman noteri yolu herkese açıktır.

Alman noteri önünde imza, ardından apostil

İmza onayı mı, düzenleme mi

Alman noteri, getirdiğiniz metindeki imzanızı onaylayabilir ya da beyanınızı tam bir tutanakla (Niederschrift) belgelendirebilir. İmza onayı için Alman Belgelendirme Kanunu (Beurkundungsgesetz, BeurkG), imzanın ancak noterin huzurunda atılması ya da kabul edilmesi hâlinde onaylanmasını öngörür (§ 40/1). Noter tam tutanak düzenliyor ve bir ilgili tutanağın diline yeterince hâkim değilse, noter bunu tutanağa yazar ve tutanak o kişiye okunmak yerine tercüme edilir (§ 16/1 ve 16/2). Dosyanız için hangisinin gerektiği Türk makamına göre değişir; tapu için aşağıya bakın.

Almanya’da apostili kim verir

Almanya’da noter belgeleri için tek bir apostil makamı yoktur. Lahey Konferansının Almanya yetkili makam sayfası, adalet idaresi makamlarının, adli yargı (hukuk ve ceza) mahkemelerinin ve noterlerin belgeleri için eyalet Adalet Bakanlığını (ya da Senatörünü) veya Landgericht ya da Amtsgericht başkanını gösterir. Doğu eyaletleri (Brandenburg, Mecklenburg-Vorpommern, Saksonya, Saksonya-Anhalt ve Thüringen) için adalet bakanlıklarını ve Landgericht başkanlarını sayar. Baden-Württemberg’in 2 Ağustos 2004 tarihli beyanına göre noter belgelerine Landgericht başkanı bakar. Noter, bölgesinde hangi makamın yetkili olduğunu genellikle bilir.

Apostil neyi onaylar, neden ayrıca Türk konsolosluğu onayı gerekmez

Apostil, imzanın doğruluğunu, imzalayanın hangi sıfatla hareket ettiğini ve varsa belgedeki mühür ya da damganın kime ait olduğunu onaylar (m. 3 ve 5); belgenin üzerine ya da ekli bir sayfaya (allonge) konur (m. 4). Metnin vekile yeterli yetki verip vermediği ise Türk hukukunun sorusu olarak kalır. Noterlik Kanunu m. 195, yabancı memlekette usulüne göre yapılan noterlik işleminin altındaki o ülke makamının imza ve mührünün konsolosça onanmasını düzenler ve özel kanun hükümlerini saklı tutar; HMK m. 224 de yabancı resmî belgelerin tasdikine ilişkin milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar. Sözleşmeye göre noter belgeleri resmî belgedir (m. 1/c), her taraf devlet bunları konsolosluk onayından muaf tutar ve istenebilecek tek işlem apostildir (m. 2 ve 3).

Tapu sorusu

Tapu Sicili Tüzüğü 1512 sayılı Kanuna göre düzenlenmiş vekâletname arar (m. 18/4); m. 18/8’e göre yabancı uyruklu gerçek kişilerin ve yabancı ülkelerde kendi kanunlarına göre kurulan ticaret şirketlerinin tapu ve kadastro işlemlerinde kullanılacak belgeleri belirlemeye Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü yetkilidir. Alman noterine satış ya da alım için vekâletname hazırlatmadan önce, taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne, Türkiye’deki avukatınız aracılığıyla, hangi belgeyi kabul edeceğini sorun.

1929 Türk-Alman sözleşmeleri neyi değiştirir, neyi değiştirmez

İki devlet 28 Mayıs 1929’da, başka metinlerin yanında, Türkiye’nin 1622 sayılı Kanunla onayladığı hukuki ve ticari mevaddı adliyeye müteallik münasebatı mütekabileye dair mukavelenameyi ve 1634 sayılı Kanunla onaylanan, tereke ekli Konsolosluk Mukavelenamesini imzaladı. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar (m. 1/2).

Hukuki münasebetler mukavelenamesi mahkemelere başvuruyu (m. 1), teminatı (m. 2), yargılama giderlerine ilişkin kararları (m. 3 ve 4), adli yardımı (m. 5 ila 8) ve tebligat ile istinabeyi (m. 9 ve devamı) düzenler. Tasdike ilişkin hükümleri yalnız belirli yargısal kâğıtlarla ilgilidir: yargılama gideri kararının tenfizinde kullanılan beyan ve tercüme (m. 4/2 ve 4/3), tebliğ talepnamesine eklenen tercüme (m. 9/1) ve ibraz edileceği memleketin siyasi veya şehbenderi memuru tarafından meccanen tasdik edilecek fakrü zaruret şehadetnamesi (m. 6/2). Vekâletnamelerin ya da noter belgelerinin tasdikten muafiyetine ilişkin bir hüküm içermez. Alman noteri önünde imzalanan vekâletnamede adım yine apostildir.

1929 mukavelenamesi uygulandığı ölçüde etkisini ardından gelebilecek davada gösterir. Türk mahkemesinde dava açan yabancılar teminat göstermek zorundadır (MÖHUK m. 48/1) ve mahkeme karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (m. 48/2). Mukavelenamenin 2. maddesi, akit devletlerden birinin arazisinde ikametgâhı olan tebaanın, ecnebi olması ya da davanın görüldüğü memlekette ikametgâhı bulunmaması sebebiyle kefalet veya teminat akçesi göstermekle yükümlü tutulmayacağını öngörür. Mukavelenamenin belirli bir davacıya uygulanıp uygulanmayacağı, MÖHUK m. 1/2 ile birlikte, dava açılmadan önce incelenir.

İki yol yan yana

Türk hukukunun açıkça yazılmasını istediği yetkiler

Metin, yoldan daha önemlidir. TBK m. 504/3’e göre vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas, iflasın ertelenmesi ve konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz. “Türkiye’deki işlerimi yönetmek” için verilmiş bir vekâletname, vekile dairenizi satma yetkisi vermez.

Davada vekâlet, kanunda özel yetki gerektiren hususlar saklı kalmak üzere, hüküm kesinleşinceye kadar davanın takibi için gereken bütün işlemleri, hükmün yerine getirilmesini ve yargılama giderlerinin tahsilini kapsar (HMK m. 73/1). HMK m. 74/1 bu hususları sayar; aralarında sulh olmak, hâkimi reddetmek, davanın tamamını ıslah etmek, başkasını tevkil etmek, haczi kaldırmak, tahkim ve hakem sözleşmesi yapmak, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvurmak, davadan veya kanun yollarından feragat etmek, karşı tarafı ibra etmek ve davasını kabul etmek vardır. Avukatın bir meslektaşını işe katabilmesini istiyorsanız bunu yazın; Avukatlık Kanunu, vekâletnamesinde başkasını tevkile yetki tanınmış avukatın işi başka bir avukatla birlikte ya da ona vererek takip ettirebileceğini öngörür (1136 sayılı Kanun m. 171, ikinci fıkra).

Avukatın çıkardığı vekâletname örnekleri bütün yargı mercileri, resmî daire ve kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler için resmî örnek hükmündedir (Avukatlık Kanunu m. 56). Gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, kesin süre içinde vekâletname getirilmesi şartıyla avukatın dava açmasına izin verebilir; bu süre içinde vekâletname verilmez ya da asıl taraf işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle bildirmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 77/1).

Almanya’dan üç dosya

Alanya’daki dairesini satan Stuttgartlı çift

İki eş de tapuda maliktir ve tapu, kayıtlı malik ile vekâletnamedeki vekâlet vereni karşılaştırır (Tapu Sicili Tüzüğü m. 18/4); bu yüzden her biri kendi payının satışı için yetki vermelidir. Vekâletname daireyi tapu bilgileriyle gösterir ve satışa, resmî senedin imzalanmasına, bedelin belirli bir hesaba alınmasına ve devir masraflarının ödenmesine yetki verir (TBK m. 504/3). Vekilin başkasını tevkil edebilmesi isteniyorsa bunu yazın; bu durumda tapu, tevkil yetkisinin dayanağı olan vekâletnameyi de arar (m. 18/4). Her tapu bilgisinin kayıtta nerede göründüğünü tapu kaydı nasıl okunur rehberi gösterir.

İkisi de Türk vatandaşıysa Stuttgart Başkonsolosluğu vekâletnameyi düzenleme şeklinde yapabilir; yalnız Alman vatandaşıysalar önce başkonsolosluğa, işlem yapılmazsa tapu müdürlüğüne Alman noterinden hangi belgeyi kabul edeceğini sorarlar.

Hannover’deki iki kardeş ve Trabzon’daki anne evi

Her kardeş üç işi sayan bir vekâletname imzalar: mirasçılık belgesi başvurusu, mirasçıların tapuya tescili ve sonra anlaşacakları satış ya da paylaşma. Annelerinin yıllar önce bir kuzene verdiği vekâletname işe yaramaz, çünkü ölümü bu yetkiyi kural olarak sona erdirmiştir (TBK m. 43 ve 513/1). Eve hangi hukukun uygulanacağı ve mirasçılık belgesinin nasıl alınacağı Almanya’daki mirasçılar için miras rehberinde anlatılır.

Türk alıcıya dava açacak Hamburglu GmbH

Genel müdürler (Geschäftsführer) vekâletnameyi Hamburg’da bir noter önünde imzalar, apostili yetkili Hamburg makamı koyar. Türk mahkemesi avukatın usulüne uygun düzenlenmiş vekâletnamesi bulunup bulunmadığını inceler (HMK m. 114/1-f); bu yüzden dosya, imzalayanların şirketi temsile yetkili olduğunu da göstermelidir. Almanya’da ticaret sicili mahkemelerce tutulur (HGB § 8/1); sicil kaydının vekâletnameyle birlikte nasıl apostillenip çevrileceğini noterle konuşun. Metin, alacak davasının gerektirebileceği sulh, tahkim ve başkasını tevkil gibi özel yetkileri içermelidir (HMK m. 74/1). Teminatın Alman şirkete uygulanıp uygulanmayacağı ve hangi dayanakla, dava açılmadan önce incelenir (MÖHUK m. 48). Alacağın kendisini Alman satıcının Türk alıcıdan alacak tahsili rehberi, alınmış bir Alman kararını ise Alman mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi rehberi ele alır.

İki dilli vekâletname ve Türkiye’de tercüme

Alman noteri belgeleri Almanca düzenler; ancak talep üzerine, o dile yeterince hâkimse belgeyi başka bir dilde de düzenleyebilir (BeurkG § 5). Almanca ve Türkçe metni yan yana hazırlayıp hazırlamamak noterin kararıdır.

HMK m. 223, yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan tarafın tercümesini de sunmasını ister ve mahkemenin kendiliğinden ya da karşı tarafın talebiyle resmî tercüme isteyebileceğini öngörür. Türk noterleri belgeleri bir dilden diğerine çevirir (Noterlik Kanunu m. 60/6) ve çevrilen metnin altına şerh verir; yeminli tercüman kullanılmışsa şerh tercümanın kimliğini ve adresini içerir (m. 103). İlgilinin bulunduğu yerde noterlikçe çevirme yaptırılamazsa, o noterlik aracılığıyla başka yerdeki noterlikte yaptırılabilir (m. 104).

Apostilli vekâletnamede sayfalardaki her şeyi çevirtin: vekâletnameyi, noter şerhini ve apostili. Konsoloslukta düzenlenen vekâletname zaten Türkçedir.

Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar ve Mavi Kart sahipleri

Vekâletnamede Türk nüfus kaydındaki ad ve kimlik numarasını kullanın. Tapuda istemde bulunan hak sahibi gerçek kişiyse, T.C. kimlik numaralı nüfus cüzdanı istenir ve kimlik bilgileri tescile esas belgelerdeki nüfus bilgileriyle karşılaştırılır (Tapu Sicili Tüzüğü m. 18/2); aynı karşılaştırma tapudaki hak sahibi ile vekâletnamedeki vekâlet veren arasında da yapılır (m. 18/4).

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, maddedeki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28/1). Talep hâlinde bu hakları gösteren Mavi Kart düzenlenir (m. 28/6) ve verilen kimlik numarası T.C. kimlik numarası aranan yerlerde kullanılır (m. 28/8). Randevunuzda hangi kimlik belgesinin kabul edileceğini, özellikle tapu vekâletnamesi için, başkonsolosluğa sorun.

Vekâletnameyi sonradan geri almak

TBK m. 42, temsil yetkisini her zaman sınırlama ya da geri alma imkânı verir; bu haktan önceden feragat edilemez. Yetki sona erince vekil, yetki belgesini geri vermek ya da hâkimin belirleyeceği yere bırakmakla yükümlüdür (TBK m. 44).

Başkonsoloslukta bir azilname imzalarsınız; vekâletnameyi düzenleyen noterliğin adını, vekâletnamenin tarihini ve yevmiye numarasını yanınızda bulundurun. Alman noteri yolunda azilnameyi imzalar, apostil alır, Türkiye’de çevirtip bir Türk noteri aracılığıyla tebliğ ettirirsiniz; ihtarname göndermek noterin görevleri arasındadır (Noterlik Kanunu m. 60/7).

Sonra vekâletnameyi gören herkese bildirin. Yetkiyi üçüncü kişilere bildirmişseniz, geri aldığınızı onlara bildirmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremezsiniz (TBK m. 42). Vekil yetkisinin sona erdiğini bilmediği sürece yaptığı işlemlerle bağlı olursunuz; üçüncü kişi yetkinin sona erdiğini biliyorsa bu kural uygulanmaz (TBK m. 45). Vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden de sözleşme devam ediyormuş gibi sorumlusunuz (TBK m. 514).

Almanya’dan Lex Lata ile Türkiye’deki bir iş üzerinde çalışmak

Lex Lata’nın görüşleri Türk hukukuyla sınırlıdır; Alman hukukuna dayanan her konu orada yetkili bir danışmana gitmelidir. Dosyalar uzaktan yürütülür, yazışma İngilizce ya da Türkçedir. Türkiye yıl boyunca UTC+3’tedir; Almanya yazın İstanbul’un bir saat, kışın iki saat gerisindedir.

Uygulamada Lex Lata önce Türkçe metni hazırlar ve randevudan önce müvekkilin okuması için bir çalışma metni gönderir. Alman noteri yolunda, asıl belge İstanbul’a ulaşınca çevrilmiş ve apostillenmiş takımı inceler. Almanya’da yaşayanlar için Türkiye’de avukat rehberi diğer alanları, Almanya’da alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması rehberi aile kayıtlarını anlatır; Lex Lata’ya iletişim sayfasından ulaşılabilir.