Sınır Ötesi Ticari Alacak Tahsili, İhtiyati Haciz ve Varlık Kurtarma

Türkiye’deki şirket ve kişilerden alacağını tahsil etmek isteyen ihracatçı, tedarikçi ve kredi veren yabancı alacaklıları temsil ediyoruz. İlk adımdan önce alacağın zamanaşımına uğrayıp uğramadığını alacak zamanaşımı hesaplama aracımızla kontrol edebilirsiniz; aşağıdaki bölümler izlenebilecek yolları açıklar.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 257. maddesi ve devamı, vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para borçları için alacaklıya olağanüstü bir koruma sağlar:

• Borçlu Dinlenmeksizin Verilebilen Karar: Mahkeme, sunulan yazılı deliller (faturalar, sipariş onayları, konşimentolar, gümrük beyannameleri, SWIFT dekontları) üzerinden karar verebilir; iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (İİK m. 258). Kararın zamanı mahkemeye bağlıdır.
• Uygulama: Karar, icra dairesi eliyle ve UYAP üzerinden banka hesaplarına, tapu ve ticaret sicili kayıtlarına ve mallara, kararın kapsamı ve bulunan mallar ölçüsünde uygulanır.
• Yasal Teminat (İİK m. 259): Alacaklı, haksız çıkması hâlinde doğacak zararlara karşı teminat göstermek zorundadır; tutarı mahkeme belirler. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminata gerek olup olmadığını mahkeme takdir eder (İİK m. 259).
• Takip süreleri: İhtiyati haciz kararının infazı, karar tarihinden itibaren on gün içinde istenmelidir (İİK m. 261); dava ya da takipten önce alınmışsa haczin uygulanmasından (haciz alacaklının yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının tebliğinden) itibaren yedi gün içinde takip başlatılmalı ya da dava açılmalıdır, aksi hâlde ihtiyati haciz kalkar (İİK m. 264). Borçlu ödeme emrine itiraz ederse ihtiyati haciz sahibi alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeli ya da dava açmalı, itirazın kaldırılması talebi reddedilirse yedi gün içinde dava açmalıdır; İİK m. 67 ve 68’deki bir yıllık ve altı aylık genel süreler daha uzun olsa da bu süreler kaçırılırsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m. 264/2, 4).

İİK m. 58 ve devamı uyarınca ticari alacaklar doğrudan yetkili İcra Dairesi’nde takibe konulabilir:

1. İlamsız İcra Takibi: Fatura, sözleşme veya cari hesap alacakları için uygulanır. İcra Dairesi borçluya 7 gün içinde ödeme veya itiraz ihtarı içeren resmi bir Ödeme Emri tebliğ eder.
2. Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK m. 167-168): Alacak çek, poliçe veya bonoya dayanıyorsa çok daha hızlı bir takip işletilir. Borçlunun itiraz süresi 5 gün, ödeme süresi 10 gündür ve itiraz sebepleri kanunda çok dar tutulmuştur.
3. Yabancı Para Alacakları (İİK m. 58/2-3): USD, EUR veya GBP cinsinden alacakta takip talebinde alacağın Türk parasıyla tutarı, hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği ve faizi gösterilir.

Borçlunun hukuki niteliği, aynı ödeme emrinin fiilen neye ulaşabileceğini değiştirir. Bir belediye bu yollarla takip edilebilir; ancak 5393 sayılı Belediye Kanunu m. 15, belediyenin mal ve gelirlerinden dört kalemi haczin dışında tutar ve haciz kararından önce ayrı bir on günlük basamak işler. Bunun bir tedarikçi ya da yüklenici bakımından ne anlama geldiği belediyeden alacağın tahsili yazısında açıklanmaktadır.

Bu sayfa, uyuşmazlığın alacaklı tarafını ele alır. Müvekkilimizin borçlu gösterildiği hâllerde aynı hükümler ters yönden okunur, itiraz süreleri, takibin durdurulması ve menfi tespit davası, ve bu çalışma, mevcut dosyalarımız üzerinden yapılacak çıkar çatışması denetimine bağlı olarak icra takibine karşı savunma ve menfi tespit sayfamızda ele alınır.

A. İtirazın Kaldırılması Davası (İİK m. 68)

Takip, imzası ikrar edilmiş ya da noterce onaylanmış borç ikrarı içeren bir senede veya resmî dairelerin yetkileri içinde usulüne göre verdikleri bir makbuz ya da belgeye dayanıyorsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde İcra Hukuk Mahkemesi’nden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m. 68/1). Mahkeme belgeler üzerinden karar verir; borçlu itirazını aynı nitelikte bir belgeyle desteklerse talep reddedilir.

B. İtirazın İptali Davası (İİK m. 67)

Alacak açık hesap faturalarına, ticari defterlere ve teslim tutanaklarına dayanıyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi’nde dava açılır (Dava öncesinde TTK m. 5/A zorunlu ticari arabuluculuk işletilir).

En Az Yüzde 20 İcra İnkâr Tazminatı: İİK m. 67/2 uyarınca itirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, diğer tarafın talebi üzerine, iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, borçlu hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edilir. Bu tazminat alacağa, faize ve yargılama giderlerine eklenir.

İcra ve İflas Kanunu bu hileli işlemleri boşa çıkarmak için alacaklıya çok güçlü bir hak tanımıştır: Tasarrufun İptali Davası:

• Sonuç (İİK m. 283): Dava kabul edilirse alacaklı, tasarrufa konu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisini elde eder; taşınmazda üçüncü kişi adına olan kaydın düzeltilmesine gerek olmadan haciz ve satış istenebilir. Mal üçüncü kişinin elinden çıkmışsa üçüncü kişi, alacağı aşmamak üzere değeri oranında nakden tazmine mahkûm edilir.
• İptale Tabi Tasarruflar:
  1. İvazsız (Karşılıksız) Tasarruflar (İİK m. 278): Aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki son 1 yıl içinde yapılan, alışılmış hediyeler dışındaki bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar. Madde 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla yeniden yazılmış ve süre iki yıldan bir yıla inmiştir; yürürlükteki metinde bağışlama sayılan her hâl aksi ispatlanabilir.
  2. Aciz Halinde Yapılan Tasarruflar (İİK m. 279): Borçlunun önceden teminat göstermeyi taahhüt ettiği hâller dışında mevcut bir borcu temin için verilen rehinler, para veya mutat ödeme araçları dışında yapılan ödemeler ve vadesi gelmemiş borcun ödenmesi; hacizden, mal bulunmaması sebebiyle acizden ya da iflasın açılmasından önceki 1 yıl içinde yapılanlar; yararlanan kişi borçlunun durumunu bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez.
  3. Zarar Verme Kastıyla Yapılan İşlemler (İİK m. 280): Malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemler, borçlunun mali durumu ve kastı diğer tarafça biliniyorsa ya da bilinmesini gerektiren açık emareler varsa iptal edilebilir; işlem tarihinden itibaren 5 yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takibe geçilmiş olmalıdır. Borçlunun eşi, usul ve füruu, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları, evlat edineni veya evlatlığı ile ticari işletmenin ya da emtianın tamamını veya önemli kısmını devralan kişi bakımından bilme karinesi vardır.

1. TTK m. 553 sorumluluğu: Kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları (ör. sermaye kaybında TTK m. 376 tedbirlerini almayan ya da şirket parasını başka yere aktaranlar) şirket alacaklılarına verdikleri zarardan da sorumludur. Birden çok sorumlu varsa her biri, kusuru ve durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde müteselsilen sorumludur (TTK m. 557); iflasta alacaklıların şirket zararına ilişkin istemleri önce iflas idaresince ileri sürülür (TTK m. 556).
2. Hileli ve taksirli iflas (TCK m. 161 ve 162; İİK m. 310 ve 311): Borçlu hakkında iflas kararı verilmişse, malların kaçırılması veya gizlenmesi, defterlerin gizlenmesi ya da gerçeğe aykırı muhasebe kaydı hileli iflas (TCK m. 161), tacirden beklenen özenin gösterilmemesiyle iflasa sebebiyet verilmesi taksirli iflas (TCK m. 162) suçunu oluşturabilir; alacaklı bunu Cumhuriyet başsavcılığına bildirebilir.
3. Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması: Türk hukukunda perdenin aralanmasını düzenleyen genel bir kanun hükmü yoktur; sınırlı sorumluluk kanuni kuraldır (anonim şirket için TTK m. 329, limited şirket için TTK m. 602). Şirket borcu için ana şirkete veya hâkim ortağa gidilmesi bu nedenle ancak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2’deki hakkın açıkça kötüye kullanılması yasağına dayanabilir; istisnai bir yoldur ve özellikle şirket ile ortağın malvarlığının ve kimliğinin birbirine karıştığının ispatına bağlıdır.

• Kıymet Takdiri: İcra dairesi haczedilen malın değerini bilirkişiye takdir ettirir; taşınmazlarda kıymet takdiri raporu tebliğ edilen ilgililer, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilir (İİK m. 128, 128/a).
• Elektronik Açık Artırma: İhale internet üzerinden alıcılara açılır; mal, teklifin, muhammen kıymetin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesi şartıyla en yüksek teklif verene ihale edilir (İİK m. 115/1).
• Paranın Ödenmesi: Satış bedeli icra dairesi hesabına yatar; paylaştırmadan sonra alacaklıya ya da alacaklı adına vekiline ödenir.

Aynı portal masanın diğer tarafına da açıktır. Yabancı bir alıcı, sıradan bir istekliden farklı olarak iki soruyla karşılaşır: taşınmazı elde tutmaya Tapu Kanunu m. 35 bakımından ehil midir ve ihale sonradan tartışmaya açıldığında İİK m. 134 kendisini icra mahkemesinde dinletmesine imkân verir mi? İkisi de icradan taşınmaz almak yazısında ele alınıyor.

• Dosyayı okumak. Sözleşmeye, faturalara, teslim belgelerine, yazışmalara ve varsa senet ya da çeke bakar, hangi yolun uygun olduğunu söyleriz: ilamsız takip, kambiyo senedine dayalı takip, dava ya da önce ihtiyati haciz.
• Süreyi kontrol etmek. İlk adımdan önce zamanaşımı süresini sizin tarihlerinizle kontrol ederiz.
• Takibi Türkiye’den yürütmek. Vekaletname ile takip talebini veririz, borçlunun itirazına karşı yolları izleriz, gerektiğinde arabuluculuğu ve davayı yürütür, haciz ve satış adımlarını atarız.
• Bilgilendirme. Her adımı ve her belgeyi özetleyerek size bildiririz.

Bir alacağa bakmamızı isterseniz kısa bir özeti ve temel belgeleri bu sayfadaki iletişim seçenekleriyle gönderin. Almanya’daki alacaklılar ödeme emri, arabuluculuk ve CISG’nin faturalarına nasıl uygulandığını Almanya’daki alacaklılar için hazırladığımız rehberde okuyabilir.

• Türkiye’de Alacak Tahsili ve İcra: Yabancı Alacaklı Parasını Nasıl Alır: Adım adım rehber: ilamsız takip, yedi günlük itiraz süresi ve ihtiyati haciz. Hizmet özeti: Sınır ötesi B2B alacak takibi ve ihtiyati haciz (İİK 257); mahkeme borçluyu dinlemeden de karar verebilir (İİK 258).
• Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi: 5718 sayılı MÖHUK ve 1958 New York Konvansiyonu kapsamında tenfiz davaları.
• Ticari Dolandırıcılık ve Beyaz Yaka Suçları: CMK 128 adli el koyma, MASAK tedbirleri ve şirket içi varlık kurtarma.
• İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: Çağlayan ve Kartal adliyeleri yetki alanları, vekaletname ve UYAP dava yönetimi.