Sınır Ötesi Ticari Alacak Tahsili, İhtiyati Haciz ve Varlık Kurtarma

Sınır ötesi ticari ilişkilerde ödenmeyen faturalar, karşılıksız çek ve senetler, akreditif uyuşmazlıkları ve borçlu şirketlerin malvarlıklarını kaçırarak konkordato veya tasfiyeye sığınması, uluslararası şirketler ve alacaklılar için büyük finansal risk oluşturur. Türkiye’de ticari alacak tahsili, klasik ihtar mektuplarının çok ötesinde; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) uyarınca acil İhtiyati Haciz, Tasarrufun İptali (İİK m. 277+) ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 553) kapsamında yönetim kurulu sorumluluk davalarını birleştiren çok katmanlı ve agresif bir hukuki strateji gerektirir.

Lex Lata; çok uluslu şirketlerin, yabancı ihracat kredi sigorta kuruluşlarının, uluslararası emtia ve lojistik firmalarının ve yabancı hukuk bürolarının Türkiye’deki alacak tahsili ve icra süreçlerini yönetmektedir. Temel hedefimiz: Borçlu şirket malvarlığını paravan yapılara aktarmadan, fiili tahsilatı sağlamaktır.

---

1. İhtiyati Haciz: Borçlu Harekete Geçmeden Malvarlığının Dondurulması

Sınır ötesi ticari alacaklarda paranın tahsil edilip edilemeyeceğini belirleyen en kritik unsur zamanlama ve hızdır. Borçlu şirket aleyhine yasal takip başlatıldığını öğrendiği anda ilk refleksi; banka hesaplarını boşaltmak, müşteri alacaklarını temlik etmek veya taşınmaz/araçlarını ilişkili şirketlere devretmektir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 257. maddesi ve devamı, vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para borçları için alacaklıya olağanüstü bir koruma sağlar:

• Borçlu Dinlenmeksizin Verilen Karar (Ex-Parte): Başvuru doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesi’ne yapılır. Mahkeme, sunulan yazılı deliller (faturalar, sipariş onayları, konşimentolar, gümrük beyannameleri, SWIFT dekontları) üzerinden borçluyu duruşmaya çağırmaksızın 24 ila 48 saat içinde ihtiyati haciz kararı verir.
• Tüm Banka ve Sicillerde Eşzamanlı Bloke: Karar alınır alınmaz UYAP ağı üzerinden Türkiye’deki tüm bankalara (mevduat, döviz ve kredi hesapları), Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne, Emniyet Araç Tescil (Araç Haczi) sistemine ve Gümrük idarelerine gönderilerek borçlunun tüm hareket kabiliyeti kilitlenir.
• Yasal Teminat (İİK m. 259): Haksız haciz ihtimaline karşı mahkemeler alacaklının alacak tutarının %10 ila %15’i oranında teminat yatırmasını ister. Alacak bir kambiyo senedine (çek, bono), noter senedine veya kesinleşmiş ilama dayanıyorsa teminat şartı aranmayabilir veya sembolik düzeyde tutulur.

---

2. 2004 Sayılı Kanun Kapsamında İcra Takip Yolları

Türk icra hukuku alacaklı lehine tasarlanmış bir yapıya sahiptir: Türkiye’deki bir borçluya icra takibi başlatmak için önceden mahkemede dava kazanmış olmanız gerekmez.

İİK m. 58 ve devamı uyarınca ticari alacaklar doğrudan yetkili İcra Dairesi’nde takibe konulabilir:

1. İlamsız İcra Takibi: Fatura, sözleşme veya cari hesap alacakları için uygulanır. İcra Dairesi borçluya 7 gün içinde ödeme veya itiraz ihtarı içeren resmi bir Ödeme Emri tebliğ eder.
2. Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK m. 167): Alacak çek, poliçe veya bonoya dayanıyorsa çok daha hızlı bir takip işletilir. Borçlunun itiraz süresi 5 gün, ödeme süresi 10 gündür ve itiraz sebepleri kanunda çok dar tutulmuştur.
3. Yabancı Para Alacaklarının Tahsili (İİK m. 58/3): USD, EUR veya GBP cinsinden alacaklar takip tarihindeki TCMB efektif satış kuru karşılığı gösterilerek takibe konulur; fiili ödeme gününe kadar faiz yabancı para cinsinden işlemeye devam eder.

Takip Türü	Yasal Dayanak	Ödeme Süresi	İtiraz Süresi	Borçlunun Süreci Uzatma İmkânı
Genel Haciz Yolu (İlamsız)	Fatura, sözleşme, cari hesap	7 Gün	7 Gün	Orta (İtirazın iptali davası gerektirir)
Kambiyo Senetlerine Özgü	Çek, bono, poliçe	10 Gün	5 Gün	Çok Düşük (Sadece senet metninden anlaşılan itirazlar)
İlamlı İcra	Mahkeme ilamı, tenfiz kararı	7 Gün	Son Derece Dar	Yok (Yalnızca itfa/zamanaşımı iddiası)

---

3. Borçlunun İtirazının Bertaraf Edilmesi ve %20 İcra İnkâr Tazminatı

İlamsız takipte borçlunun süre içinde yaptığı soyut bir itiraz takibi durdurur. Bu aşamada izlenecek hukuki yol delillerin gücüne göre belirlenir:

A. İtirazın Kaldırılması Davası (İİK m. 68)

Alacaklının elinde noter onaylı borç ikrarı, resmi dairelerin usulüne göre verdikleri belgeler veya imzası borçlu tarafından ikrar edilmiş bir senet varsa, doğrudan İcra Hukuk Mahkemesi’ne başvurulur. Duruşmasız veya tek celsede, tanık dinlenmeksizin yalnızca evrak üzerinden haftalar içinde sonuçlanır.

B. İtirazın İptali Davası (İİK m. 67)

Alacak açık hesap faturalarına, ticari defterlere ve teslim tutanaklarına dayanıyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi’nde dava açılır (Dava öncesinde TTK m. 5/A zorunlu ticari arabuluculuk işletilir).

Yüzde 20 İcra İnkâr Tazminatı: İİK m. 67/2 uyarınca, borçlunun itirazının haksız olduğuna ve alacağın likit (hesaplanabilir) olduğuna karar verilirse, mahkeme borçluyu alacağın en az %20’si oranında icra inkâr tazminatına mahkûm etmek zorundadır. Bu ceza tazminatı, kötüniyetli borçlular için ağır bir finansal caydırıcılık yaratırken alacaklının nihai tahsilatını önemli ölçüde artırır.

---

4. Mal Kaçırmaya Karşı Tasarrufun İptali Davası (İİK m. 277–284)

Uluslararası tahsilat dosyalarında en sık karşılaşılan senaryo; Türk borçlu şirketin icra baskısını görünce araçlarını, taşınmazlarını, makinelerini veya fabrika tesislerini üçüncü kişilere, akrabalara veya yeni kurulan kardeş şirketlere muvazaalı olarak devretmesidir.

İcra ve İflas Kanunu bu hileli işlemleri boşa çıkarmak için alacaklıya çok güçlü bir hak tanımıştır: Tasarrufun İptali Davası:

• Sonuç: Bu dava yalnızca borçludan tazminat istemekle kalmaz; üçüncü kişinin mülkiyetine geçmiş malın doğrudan üçüncü kişinin elinden haczedilip icra dairesi aracılığıyla satılmasını ve bedelinin alacaklıya ödenmesini sağlar.
• İptale Tabi Tasarruflar:
  1. İvazsız (Karşılıksız) Tasarruflar (İİK m. 278): Aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki son 1 yıl içinde yapılan bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar. Madde 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla yeniden yazılmış, süre iki yıldan bir yıla inmiş ve bağışlama sayılan hâllerdeki karineler aksi ispatlanabilir hâle gelmiştir.
  2. Aciz Halinde Yapılan Tasarruflar (İİK m. 279): Borca batık durumdayken mevcut borçlar için verilen teminatlar veya mutad olmayan ödeme araçlarıyla yapılan devirler (son 1 yıl).
  3. Zarar Verme Kastıyla Yapılan Tasarruflar (İİK m. 280): Borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı ve karşı tarafın bu durumu bildiği veya bilmesi gerektiği tüm devirler (son 5 yıl). Borçlunun ticari ortaklarına, akrabalarına veya grup şirketlerine yaptığı devirlerde karşı tarafın bu kastı bildiği kanunen karine olarak kabul edilir.

---

5. Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması ve Yönetim Kurulu Şahsi Sorumluluğu

Borçlu Limited veya Anonim Şirket bir dolandırıcılık veya mal kaçırma aracı olarak kullanıldığında, şirket ortakları ve yöneticilerinin “sınırlı sorumluluk” zırhı arkasına saklanmasına izin verilmez:

1. TTK 553 Uyarınca Yönetim Kurulunun Şahsi Sorumluluğu: Kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden, sermaye kaybı (TTK 376) durumunda tedbir almayan veya şirket kasasındaki paraları kişisel hesaplarına aktaran yöneticiler, şirket alacaklılarına verdikleri zararlardan ötürü kendi şahsi malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludur.
2. Hileli ve Taksirli İflas (TCK m. 161 & İİK m. 311): Şirket aktifini azaltan, defterleri gizleyen veya alacaklıları zarara uğratan şirket yetkilileri hakkında Türk Ceza Kanunu m. 161 kapsamında doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulur. Ceza davası ve tutuklama riski, borçlular üzerinde derhal sulh olma ve ödeme yapma yönünde muazzam bir baskı oluşturur.
3. Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması: Yargıtay içtihatları doğrultusunda, şirket malvarlığı ile ortakların malvarlığının birbirine karıştığı durumlarda ana şirketin veya hakim ortağın malvarlığına doğrudan el konulabilmektedir.

---

6. Hacizli Malların Paraya Çevrilmesi: UYAP e-Satış Sistemi

Haciz kesinleştiğinde malvarlığı Adalet Bakanlığı’nın resmi elektronik satış portalı (e-Satış / UYAP) üzerinden şeffaf bir şekilde likide edilir:

• Bilirkişi Kıymet Takdiri: Mahkemece görevlendirilen resmi bilirkişiler taşınmazın, makinelerin veya araçların güncel piyasa değerini belirler.
• Elektronik Açık Artırma: İhale internet üzerinden tüm Türkiye’deki alıcılara açılır; mal muhammen bedelin en az %50’si üzerinden en yüksek teklif verene ihale edilir.
• Fonların Yurtdışına Transferi: İcra dairesi hesabına yatan ihale bedeli, sıra cetveli kesinleştikten sonra derhal yabancı para birimine çevrilerek müvekkilin yurtdışındaki banka hesabına resmi olarak transfer edilir.

---

İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri

• Ticari Alacak Tahsili ve Varlık Kurtarma: Sınır ötesi B2B alacak takibi ve duruşmasızte İhtiyati Haciz (İİK 257) stratejileri.
• Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi: 5718 sayılı MÖHUK ve 1958 New York Konvansiyonu kapsamında tenfiz davaları.
• Ticari Dolandırıcılık ve Beyaz Yaka Suçları: CMK 128 adli el koyma, MASAK tedbirleri ve şirket içi varlık kurtarma.
• İstanbul Avukat ve Hukuk Bürosu Rehberi: Çağlayan ve Kartal adliyeleri yetki alanları, vekaletname ve UYAP dava yönetimi.