Türkiye’nin Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasındaki ticaret yollarının kavşağındaki konumu, onu ithalatçılar ve ihracatçılar için doğal bir üs kılar; 1996’dan bu yana yürürlükte olan Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği sayesinde sanayi ürünlerinin çoğu AB’ye ve AB’den gümrük vergisi olmadan hareket eder. Ancak ticaret serbestisi koşulsuz değildir. Yabancı bir şirketin eşyasının doğru sınıflandırılması, doğru rejim altında gümrüklenmesi ve çoğu halde sınırı geçmeden önce izin, kayıt ya da ürün güvenliği gerekliliklerini karşılaması gerekir. Sevkiyatların akışkan, vergilerin ise öngörülebilir kalmasını sağlayan şey, planlama aşamasında mevzuat pozisyonunun doğru kurulmasıdır.
İthalat ve İhracat Rejimi
Türkiye’de dış ticaret iki temel düzenlemeyle çerçevelenir: İthalat Rejimi Kararı ve İhracat Rejimi Kararı; her biri Ticaret Bakanlığı tebliğleriyle detaylandırılır. İthalatta Karar önce genel kuralı, yani ithalatın serbest olduğunu koyar (3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı m. 5), ardından bu kuralın dışında kalan eşyayı ayrık tutar.
Bölümün devamını okuyun
İthalat tarafında eşyanın çoğu serbestçe girer; ancak bazıları gümrükten çekilmeden önce izin, ön kayıt ya da uygunluk/ürün güvenliği denetimi gerektirir; kimileri ise gözetim altına alınır veya kotaya tabidir. İhracat tarafında da ihracat genel olarak serbesttir; yine de kayda bağlı mallar listesindeki eşya (aralarında çok sayıda tarım ürünü vardır) ile özel mevzuat uyarınca bir merciin ön iznine bağlı mallar önce bu adımdan geçmelidir. Listeler kararlarda ve tebliğlerde yapılan sık değişikliklerle güncellendiğinden, sınıflandırma ve rejim varsayılmamalı, somut ürün için teyit edilmelidir. Sağlıklı bir gümrükleme ve gümrük kıymeti tespiti süreci de buradan başlar.
İzin, Kayıt ve Ürün Güvenliği Denetimi
İlk kez ithalat yapan biri için en sık karşılaşılan engel vergi değil, uygunluktur. Düzenlemeye tabi ürünlerin satılabilmesi için Türk teknik standartlarını karşıladığını göstermesi gerekir ve bu denetim sınırda uygulanır.
Bölümün devamını okuyun
| Gereklilik | Anlamı | Tipik eşya |
|---|---|---|
| CE işareti | AB/Türk ürün direktiflerine uygunluk | Makine, elektronik, tıbbi cihaz, oyuncak |
| TSE standartları | Türk Standardları Enstitüsü belgelendirmesi | Zorunlu ulusal standardı bulunan ürünler |
| TAREKS | İthalatta ürün güvenliğinin risk esaslı elektronik denetimi | Güvenlik/uygunluk gözetimine tabi eşya |
Risk esaslı ithalat denetim sistemi TAREKS, düzenlemeye tabi sevkiyatları elektronik olarak tarar ve yüksek riskli olanları fiziki muayeneye yönlendirir; bu nedenle sisteme kayıt ile doğru belgeler, eşyanın çekilmesinin ön koşuludur. Uygunlukta yapılan bir hata eşyayı gümrükte durdurur ve durum düzeltilirken depolama masrafları birikir. Gümrükleme yalnızca ilk denetimdir: eşya piyasaya arz edildikten sonra 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile piyasa gözetimi ve denetimi rejimi devreye girer; geri çağırma, düzeltici önlem ve ithalatçının sorumluluğu bu çerçevede yürür; bkz. ürün güvenliği, geri çağırma ve piyasa gözetimi. Tüketici ürünlerinde aynı ithalat iki belge daha doğurur: garanti belgesi ile satış sonrası hizmet yeterlilik belgesi; bunları ithalatçının iki belgesi yazımızda ele aldık. Tıbbi cihazlarda uygunluk dosyası resmin yalnızca yarısıdır: Türkiye ve AB dışında yerleşik bir imalatçı cihazı ancak yetkili temsilci aracılığıyla piyasaya arz edebilir ve bu atamanın taraflara yüklediği sorumluluk sınır işleminden çok bir sözleşme meselesidir.
Kendi iç pazarında serbestçe satılan bir ürün, Türkiye için otomatik olarak uygun sayılmaz. CE işareti, gereken bir TSE belgesi ya da bir TAREKS referansı; her biri tek başına çekişin koşulu olabilir. Uygunluk gerekliliklerini, eşya bir antrepoda beklerken değil, sevk edilmeden önce teyit edin.
Menşe Kuralları, Vergi ve Gözetim
Verginin ödenip ödenmeyeceği ve ne kadar ödeneceği büyük ölçüde menşee bağlıdır. Gümrük Birliği ya da bir serbest ticaret anlaşması kapsamındaki tercihli muamele, vergiyi azaltabilir ya da kaldırabilir ve bir dolaşım belgesiyle kanıtlanır: AB’de serbest dolaşımdaki eşya için bir A.TR belgesi (menşe değil gümrük statüsü belgesi) ya da ilgili serbest ticaret anlaşması kapsamında tercihli menşei kanıtlayan bir EUR.1 veya EUR-MED belgesi. Buna karşılık tercihsiz menşe, ticaret politikası önlemlerini, ilave gümrük vergisini ve benzeri menşee bağlı yükleri belirler ve menşe şahadetnamesiyle ispat olunur (Gümrük Yönetmeliği m. 205).
Bölümün devamını okuyun
Menşe aynı zamanda koruyucu yüklerle karşılaşma riskini de belirler. Eşyaya ve menşeine göre ithalat, temel oranın üzerine İlave Gümrük Vergisi (3351 sayılı Karar) ve Ek Mali Yükümlülük (İthalat Rejimi Kararı eki listeler) doğurabilir. Bunlar ayrı araçlardır ve aynı eşyada birlikte doğabilir; ilave gümrük vergisi oranı, ekli tablolarda menşe ülke grubuna göre değişir. Damping veya sübvansiyona konu ithalat ise ek ticaret politikası savunma önlemleriyle karşılaşabilir. Ayrıca gözetim listesindeki eşya, birim kıymeti ilgili tebliğdeki eşiğin altındaysa gözetim belgesiyle ithal edilebilir; kota kapsamındaki eşya ise yalnızca belirli bir tavana kadar ya da bir lisans altında ithal edilebilir. Girdilerini işleyip yeniden ihraç etmek üzere ithal eden üreticiler için dahilde işleme ve serbest bölge rejimleri uygun girdilerde ithalat vergilerini askıya alabilir.
Türkiye’den İhracat
İhracatın kendine özgü bir çerçevesi vardır. Sevkiyattan önce ihracatçının ilgili İhracatçı Birliği’ne üye olması gerekir (5910 sayılı Kanun m. 4); gümrük beyannamesi de gümrük idaresine sunulmadan önce İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine onaylatılır (İhracat Yönetmeliği m. 5). Üyelik, sonradan halledilecek bir formalite değil, bir ön koşuldur.
Bölümün devamını okuyun
Vergi tarafı avantajlıdır. İhracat KDV’den istisnadır (3065 sayılı KDV Kanunu m. 11) ve ihracatçı, eşya ile bunların üretimi için katlandığı yüklenilen KDV’yi indirme veya iade alma hakkını korur (m. 32); böylece KDV batık bir maliyete dönüşmez. Bu KDV’yi verimli biçimde geri almak, aktif ihracatçılar için tekrar eden bir vergi ve KDV iadesi sürecidir. İhracat finansmanı ise Türk Eximbank tarafından desteklenir; kurum, Türk ihracatçılarını yurt dışı pazarlarda desteklemeye yönelik kredi, teminat ve sigorta sağlar.
KDV istisnası, ancak arkasındaki belgeler kadar sağlamdır. Eksik gümrük çıkış kanıtı ya da uyuşmayan faturalar, yüklenilen KDV iadesini geciktirebilir veya boşa çıkarabilir. İhracat dosyasını ilk sevkiyattan itibaren eksiksiz tutun.
Yaklaşımımız
Türkiye’ye ithalat ya da Türkiye’den ihracat yapan yabancı şirketlere tüm mevzuat zinciri boyunca danışmanlık veriyoruz: eşyayı GTİP/HS koduna göre sınıflandırarak, izin, kayıt ya da uygunluk denetiminin uygulanıp uygulanmadığını teyit ederek ve vergiyi öngörülebilir kılmak için menşe pozisyonunu yapılandırarak. İhracat tarafında İhracatçı Birlikleri üyeliğinde, KDV istisnası ile iade mekaniğinde ve Eximbank desteğine erişimde yardımcı oluyor; itirazları, sonradan kontrol denetimlerini ve doğduğunda uyuşmazlıkları yürütüyoruz. Türkiye’deki ithalat veya ihracat operasyonunuzu görüşmek için bizimle iletişime geçin.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Gümrük Hukuku ve Uyum: 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında kıymet, tarife ve vergi ihtilafları.
- Vergi Hukuku ve Danışmanlığı: Kurumlar vergisi, ÇVÖA muafiyetleri ve Vergi Mahkemesi dava takibi.
- Serbest Bölgeler ve Gümrük Rejimleri: Dahilde İşleme Rejimi (DİİR), antrepo ve serbest bölge vergi avantajları.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul vergi mahkemelerinde gümrük ve vergi uyuşmazlıkları.
