Almanya’da yaşayan bir mirasçı olarak Türkiye’deki ev ya da daireyi Türk hukukuna göre miras alırsınız ve onu Türk mahkemesinin verdiği ya da tasdik ettiği bir mirasçılık belgesiyle tapuda adınıza geçirirsiniz; Alman Erbschein’ı bunu tek başına yapmaz. 1929 Türk-Alman Konsolosluk Mukavelenamesinin tereke eki, gayrimenkul terekede mirası malın bulunduğu devletin kanununa bağlar (bent 14/2); MÖHUK m. 20/1 de Türkiye’deki taşınmazlara Türk hukukunu uygular. Tapu Kanunu m. 37, yabancı mirasçılar için Türk mahkemesinden alınmış ya da Türk mahkemesince tasdik edilmiş bir veraset senedi arar. Aynı ek, Alman vatandaşı için verilen Erbschein’ı banka hesabı gibi menkul tereke bakımından Türkiye’de yeterli sayar (bent 17).
Biri Köln’de, biri Bonn’da yaşayan iki kız kardeş, Alman annelerinin Alanya’daki dairesinin ve bir Türk bankasındaki hesabının artık kendilerinin olduğunu öğreniyor. Stuttgart’ta bir aile, ömrü boyunca Türk vatandaşı kalmış ve Kayseri’de evi olan babanın evraklarını topluyor; çocuklardan biri iki pasaport taşıyor, diğeri yıllar önce Türk vatandaşlığından çıkmış. Münih’te emekli bir öğretmen, Bodrum’daki dairesini yeğenine bırakan vasiyetnamesini el yazısıyla yazıyor.
Almanya’da Erbschein’ı tereke mahkemesi (Nachlassgericht) verir; belge mirasçının miras hakkını ve mirasın yalnız bir kısmına çağrılmışsa payının büyüklüğünü gösterir (BGB § 2353). Türk tapusu ise başka bir belgeyle çalışır ve iki devlet arasındaki 1929 tarihli antlaşma kendi kurallarını ekler.
Almanya’daki mirasçılar Türkiye’deki taşınmazı nasıl miras alır?
Dosya üç adımda yürür. Önce Türk mirasçılık belgesi alınır: yalnız Alman vatandaşı olan mirasçılar sulh hukuk mahkemesine başvurur, çünkü belge yabancılar tarafından talep edildiğinde noter mirasçılık belgesi veremez (Noterlik Kanunu, 1512 sayılı Kanun, m. 71/B). İkinci adımda belge taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne sunulur ve intikal buna dayanılarak yapılır (Tapu Kanunu, 2644 sayılı Kanun, m. 37). Üçüncüsü, tereke borçlu olabilecekse ret kararı üç ay içinde verilir (Türk Medeni Kanunu, TMK, m. 606).
Ölüm tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde tapuda intikal yapılmazsa tapu müdürlüğü mirasçılık belgesi için kendisi yargıya başvurabilir ve kayıtları elbirliği mülkiyeti şeklinde tescil ederek güncelleştirir (Tapu Kanunu Ek m. 1).
1929 tereke eki: kimin ölümünü kapsar
Türkiye ile Almanya 28 Mayıs 1929’da Ankara’da bir konsolosluk mukavelenamesi imzaladı. Türkiye mukavelenameyi ve merbutunu 1634 sayılı Kanunla tasdik etti; kanun 8 Haziran 1930 tarihli ve 1514 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. 20. madde, bir tarafın vatandaşının diğer taraf ülkesindeki terekesi hakkında konsoloslara ekte sayılan yetkileri verir; ek de kuralları koyar. 30. maddeye göre mukavelename beş yıl için yapılmıştır; süre dolmadan bir yıl önce feshedilmezse taraflardan birinin feshettiği günden itibaren bir yıl daha yürürlükte kalır. Alman Federal Dışişleri Bakanlığı’na göre mukavelename Almanya Federal Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında geçerliliğini sürdürmektedir (Türkiye’deki Alman temsilcilikleri, miras işleri). MÖHUK (5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun) m. 1/2, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar.
Ek, taraflardan birinin vatandaşının diğer taraf ülkesinde ölümünden yola çıkar (bent 1). 18. bent, 1 ila 17. bentleri kıyasen, iki devletten birinin ülkesinde bulunup o ülke dışında ölen diğer tarafın vatandaşına ait menkul ve gayrimenkul mallara da uygular. Somut olarak:
- Türkiye’de malı kalan bir Alman vatandaşı, ölüm Türkiye’de de Almanya’da da olsa eke girer;
- Almanya’da malı kalan bir Türk vatandaşı, oradaki malları için eke girer;
- bir Türk vatandaşının Türkiye’deki malı “diğer devlette” değildir; ek Kayseri’deki ev için bir şey eklemez.
Başlıca bentler:
| Bent | Ekin söylediği |
|---|---|
| 12/3 | Hangi malın menkul ve gayrimenkul terekeye ait olduğu, terekenin bulunduğu devletin kanunlarına göre çözülür |
| 14/1 | Menkul terekede miras, ölenin ölüm anında vatandaşı olduğu devletin kanununa tabidir |
| 14/2 | Gayrimenkul terekede miras, terekenin bulunduğu devletin kanununa ve ölen ölüm anında o devletin vatandaşıymış gibi çözülür |
| 15 | Mirasçılık iddiası, mirasa istihkak, mirasçı nasbı, vasiyet ve saklı pay davaları menkulde ölenin vatandaşı olduğu devletin, gayrimenkulde malın bulunduğu devletin mahkemelerinde açılır; bu kararlar diğer devletçe tanınır |
| 16 | Vasiyetname, yapıldığı memleketin ya da vasiyetçinin yaptığı sırada vatandaşı olduğu memleketin kanununa göre yazılmışsa şeklen geçerlidir; fesih ve iptalinde de aynı hüküm geçerlidir |
| 17 | Miras hakları, özellikle mirasçıların ya da vasiyeti yerine getirme görevlisinin hakları hakkında, ölenin devletinin yetkili makamınca kendi kanunlarına göre verilen belge, diğer devlette menkul tereke için bu hakları ispata yeter; o devletin konsolosunun ya da diplomatik temsilcisinin onayı geçerliliğin tespitine yeterlidir |
Hangi hukuk: Türkiye’deki ev ve başka yerdeki birikim
Taşınmazda ek ile Türk iç hukuku aynı yönü gösterir. MÖHUK m. 20/1 mirası ölenin millî hukukuna bağlar, ardından Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunun uygulanacağını söyler.
Alanya’daki daire için bu, anne Alman olsa da kimin hangi payla mirasçı olacağını Türk hukukunun belirlemesi demektir. Vasiyetname yoksa çocuklar birinci derece mirasçıdır ve eşit pay alır (TMK m. 495). Almanya’da verilen Erbschein Alman tarafında düzenlenir; daire için geçerli paylar 14/2’ye göre Türk hukukundaki paylardır.
Türk bankasındaki hesap ise farklıdır. Menkul maldır ve 14/1, onu annenin vatandaşı olduğu devletin, yani Alman hukukuna bağlar. Türk hâkimi bu yabancı hukuku kendiliğinden uygular ve içeriği tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukukuna döner (MÖHUK m. 2/1 ve 2/2); Türk kamu düzenine açıkça aykırı yabancı hüküm uygulanmaz (m. 5).
Türk vatandaşı Stuttgartlı baba için MÖHUK m. 20/1 iki yoldan Türk hukukuna varır: hem millî hukuku olarak hem de Kayseri’deki evin bulunduğu yerin hukuku olarak. Almanya’daki terekesi Almanya’daki danışmanların işidir.
Erbschein neden banka hesabında işe yarar da tapuda yetmez
Ölen Alman vatandaşıysa 17. bent, yetkili Alman makamınca Alman kanunlarına göre verilen Erbschein’ı menkul tereke için mirasçıların haklarını Türkiye’de ispata yeterli sayar; geçerliliğinin tespiti için Alman konsolosunun ya da diplomatik temsilcisinin onayı yeterlidir. Alman Federal Dışişleri Bakanlığı, Erbschein’ın Türkiye’de kullanılabilmesi için Türkiye’deki bir Alman temsilciliğince onaylanacağını ve onay yerine kimi zaman apostilin de kabul edildiğini belirtir; mirasçılar Türk mirasçılık belgesini kabul edip etmeyeceğini bankaya önceden sormakta da serbesttir. Hüküm yalnız menkul terekeden söz eder.
Dairede Türk usulü devreye girer. Tapu Kanunu m. 37’ye göre yabancı gerçek kişilerin intikal işleri, Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinden verilen ya da kendi yetkili makamlarından verilip Türk kanunlarının veraset usulü hakkındaki hükümlerine uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine dayanılarak yapılır. Mirasçılar mirası ölümle kanun gereğince kazanır (TMK m. 599/1), ama taşınmaz üzerinde tasarruf işlemi yapabilmeleri mülkiyetin tapuya tescil edilmiş olmasına bağlıdır (TMK m. 705/2).
| Soru | Alman Erbschein’ı | Türk mirasçılık belgesi |
|---|---|---|
| Kim verir | Nachlassgericht (BGB § 2353) | Sulh hukuk mahkemesi ya da m. 71/B’nin izin verdiği hâlde noter (TMK m. 598/1) |
| Alman vatandaşının Türkiye’deki menkulleri | Alman konsolosunun ya da diplomatik temsilcisinin onayıyla mirasçılığı ispata yeter (ek bent 17) | Bu da kullanılabilir |
| Türkiye’deki ev ya da daire | Tek başına yetmez; ancak Türk mahkemesi Tapu Kanunu m. 37 uyarınca tasdik ederse kullanılır | Tapunun dayandığı belge (m. 37) |
| Türkiye’deki taşınmazda payları belirleyen hukuk | Türk hukuku (ek 14/2; MÖHUK 20/1) | Türk hukuku |
Belirli bir Erbschein’ın m. 37’ye göre tasdik edilip edilemeyeceğine Türk mahkemesi karar verir. 14/2 daireyi Türk hukukuna bağladığı için tapunun dayanacağı belge Türk hukukunun verdiği mirasçıları ve payları göstermesi beklenir; bu yüzden birçok aile doğrudan Türk mirasçılık belgesine başvurur.
Alman makamlarınca hazırlanan resmî belgeler, Türkiye’de bu vasfı ancak belgenin verildiği devletin yetkili makamı ya da ilgili Türk konsolosluğu tarafından onaylanınca taşır; milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır (HMK, 6100 sayılı Kanun, m. 224). Apostil Sözleşmesi Almanya’da 13 Şubat 1966’dan, Türkiye’de 29 Eylül 1985’ten beri yürürlüktedir. Yabancı dildeki belgeye dayanan taraf tercümesini de sunar (HMK m. 223).
Türk mirasçılık belgesi: mahkeme mi noter mi
TMK m. 598 iki tür belge öngörür. Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince ya da noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren belge verilir (1. fıkra). Atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı belgesini yalnız sulh mahkemesi verir ve ancak mirasçılar ya da başka vasiyet alacaklıları tasarrufun kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz etmemişse (2. fıkra). Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir ve ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır (3. ve 4. fıkralar).
Noter yolunun üç yasal engeli vardır. Noterlik Kanunu m. 71/B’ye göre mirasçılık belgesi verilmesi yargılamayı gerektirirse, nüfus kayıtları belge verilmesi konusunda yeterli değilse ya da belge yabancılar tarafından talep edilirse, mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez. Noterin verdiği belgeye menfaati ihlal edilen herkes sulh hukuk mahkemesinde itiraz edebilir (m. 71/C).
Üç aileye uygulandığında:
- Köln ve Bonn’daki kardeşler yalnız Alman vatandaşıdır; yolları sulh hukuk mahkemesidir;
- Stuttgart’taki ailede Türk vatandaşlığını da taşıyan çocuk için, bütün mirasçılar Türk nüfus kaydında eksiksiz görünüyor ve iş yargılama gerektirmiyorsa noter yolu mümkün olabilir; kayıt yetersiz kaldığında dosya mahkemeye gider;
- Münihli yeğen vasiyetnameyle hak sahibidir ve 598/2 onun belgesini sulh mahkemesine bırakır.
Almanya’da doğan bir çocuk ya da Türk siciline hiç işlenmemiş bir Alman evliliği veya boşanması, nüfus kaydının mirasçıları göstermesini engeller. Alman boşanma kararının tanınması Almanya’da alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması rehberinde anlatılır.
Çifte vatandaşlar ve Mavi Kart sahipleri
Türk-Alman çifte vatandaş Türk hukukunda Türk vatandaşıdır. Uygulanacak hukukun vatandaşlık esasına göre belirlendiği hâllerde, birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olan kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa MÖHUK m. 4/1-b Türk hukukunu uygular. Türk Vatandaşlığı Kanunu (5901 sayılı Kanun) yabancıyı Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişi olarak tanımlar (m. 3/1-d); m. 44 de yabancı vatandaşlığa ilişkin belgeler ibraz edilip kişinin kayden aynı kişi olduğu tespit edilince nüfus kütüğüne çok vatandaşlık açıklaması yapılmasını öngörür.
Taşınmazda çifte vatandaşlık bir şey değiştirmez; menkuller ve noter yolu bakımından önem taşıyabilir. Ekte iki vatandaşlığı birden taşıyan ölen için ayrı bir kural yoktur.
5901 sayılı Kanunun 28. maddesine göre doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder; millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır. İstisnalar seçme ve seçilme, muafen araç ya da ev eşyası ithal etme hakları ve askerlik yükümlülüğü (m. 28/2) ile kadroya dayalı asli ve sürekli kamu hizmeti görevleridir (m. 28/3). Talep hâlinde Mavi Kart düzenlenir (m. 28/6).
Taşınmaz edinimi istisnalar arasında değildir. Tapu Kanunu m. 36 şirketlere ilişkin kuralında 28. madde kapsamındaki kişileri açıkça anar; m. 35 ise onlardan söz etmez. Bu nedenle Mavi Kartlı mirasçı, somut intikal için tapunun yaklaşımını teyit ettirmelidir.
Alman mirasçılar ve Tapu Kanunu m. 35
Yabancı gerçek kişilerin taşınmaz edinimi Tapu Kanunu m. 35 ile düzenlenir.
| Fıkra | Metnin söylediği | Alman mirasçı için anlamı |
|---|---|---|
| Birinci | Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek kişiler Türkiye’de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir | Alman vatandaşlarının bu belirlemeye girip girmediği dosya için teyit edilir |
| Birinci | Yabancı uyruklu gerçek kişilerin edindikleri taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı ayni hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı kişi başı miktarı iki katına kadar artırabilir | Yüzde on sınırı ilçedeki bütün yabancı gerçek kişilerin toplamıdır; otuz hektar kişi başıdır |
| Son | Birinci fıkradaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar ve sınırlı ayni haklar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir | Metin hükümsüzlük değil tasfiye öngörür |
İlk adım, her yabancı mirasçının ediniminin birinci fıkra içinde kaldığını tapu müdürlüğüyle teyit etmektir.
Almanya’da yapılan vasiyetnameler
Vasiyetnamenin şekli için Almanya ile Türkiye arasında iki kural kümesi uygulanır. Ekin 16. bendi, yapıldığı memleketin ya da vasiyetçinin yaptığı sırada vatandaşı olduğu memleketin kanununa göre yazılan ölüme bağlı tasarrufu şeklen geçerli sayar ve aynı hükmü fesih ve iptale de uygular.
Vasiyetname şekline ilişkin 1961 Lahey Sözleşmesi Almanya’da 1 Ocak 1966’dan, Türkiye’de 22 Ekim 1983’ten beri uygulanır. 1. madde vasiyetnameyi; yapıldığı yerin, vasiyetçinin yapma anında ya da ölümünde sahip olduğu bir vatandaşlığın, yerleşim yerinin ya da mutad meskeninin veya taşınmazlar bakımından bulundukları yerin iç hukukuna uyuyorsa şeklen geçerli sayar. MÖHUK m. 20/4 de ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarrufları geçerli sayar.
Münihli öğretmenin el yazısıyla yazdığı vasiyetname bu nedenle şekil bakımından Alman hukukuna göre değerlendirilir. Bu kurallar yalnız şekli çözer. Ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka tabidir (MÖHUK m. 20/5); vasiyetnamenin Bodrum’daki daireyle ne yapabileceği ise Türk hukukunun konusudur (ek 14/2; MÖHUK 20/1).
TMK m. 595’e göre ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir ve hâkim gerekli koruma önlemlerini alır. Yeğenin belgesi bundan sonra 598/2’ye göre verilir. Vasiyetname ona yalnız daireyi bırakıyorsa yeğen, vasiyeti yerine getirme görevlisine ya da mirasçılara karşı kişisel istem hakkı olan bir vasiyet alacaklısıdır ve devir için dava açabilir (TMK m. 600/1 ve 600/3).
Almanya’dan Türk mirasının reddi
Mirasçılar mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m. 599/2); terekenin borcu değerini aşabilecekse önce mirasın reddi düşünülür.
| Soru | Kural | TMK |
|---|---|---|
| Kim reddedebilir | Yasal ve atanmış mirasçılar | 605/1 |
| Süre | Üç ay: yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını sonradan öğrendiklerini ispat etmedikçe ölümü öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten | 606 |
| Tereke yazımında | Süre, yazımın sona erdiğinin sulh hâkimince mirasçılara bildirilmesiyle başlar | 607 |
| Şekil | Sulh mahkemesine sözlü ya da yazılı, kayıtsız ve şartsız beyan | 609 |
| Hakkın düşmesi | Süresinde reddetmeyen mirası kayıtsız şartsız kazanır; olağan yönetimi aşan işlem yapan, tereke mallarını gizleyen ya da kendisine maleden mirası reddedemez | 610 |
| Uzatma | Önemli sebeplerle sulh hâkimi süreyi uzatabilir ya da yeni süre tanıyabilir | 615 |
M. 606 yurt dışındaki mirasçılar için ayrı süre öngörmez: Köln’deki üç ay Alanya’daki üç aydır. Ret beyanı bir Türk avukat aracılığıyla yapılabilir; vekâletnamede mirasın reddi yetkisi açıkça yazılmalıdır.
İki ülkedeki mirasçılar: elde tutmak, paylaşmak ya da satmak
Birden çok mirasçı paylaşmaya kadar bir ortaklık oluşturur: terekeye elbirliğiyle sahip olur ve haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m. 640/1 ve 640/2). Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (m. 640/3); bu, mirasçılar iki ülkede yaşarken işe yarar.
Bir mirasçı, tereke malları üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini de isteyebilir. Sulh hâkimi diğer mirasçıları belirleyeceği süre içinde itirazlarını bildirmeye çağırır; elbirliğinin devamını haklı kılacak itiraz ileri sürülmez ya da süre içinde paylaşma davası açılmazsa dönüştürmeye karar verilir (TMK m. 644).
Almanya’dan tapu müdürlüğüne adım adım
- Alman belgelerini toplayın: ölüm, doğum ve evlilik belgeleri, varsa boşanma kararı, Erbschein ve vasiyetname; apostil ve Türkçe tercümeyle (HMK m. 223 ve 224).
- Vekâletnameyi imzalayın: Almanya’daki bir Türk konsolosluğunda, çünkü yurt dışında noterlik işlerini konsoloslar görür (Noterlik Kanunu m. 191), ya da Alman noter önünde ve apostille. İki yol Almanya’dan Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberinde karşılaştırılır. Taşınmaz satılabilecekse devir yetkisi açıkça yazılmalıdır (TBK, 6098 sayılı Kanun, m. 504/3).
- Vasiyetname varsa sulh hâkimine teslim edin (TMK m. 595).
- Mirasçılık belgesini alın: sulh hukuk mahkemesinden; noterden ancak Noterlik Kanunu m. 71/B ve TMK m. 598/2 engel olmuyorsa.
- Üç aylık ret süresini evrak toplanırken gözden kaçırmayın (TMK m. 606 ve 607).
- İntikali tescil ettirin: belgeyle tapu müdürlüğünde (Tapu Kanunu m. 37), m. 35 yönünden durum teyit edildikten sonra.
- Elde tutma, paylaşma ya da satış kararını miras ortaklığı kurallarına göre verin.
Almanya’dan Lex Lata ile Türk miras dosyası
Lex Lata, Almanya’da yaşayan ailelere Türk miras ve tapu dosyalarında Türkçe ya da İngilizce danışmanlık verir. Dosya aile ağacının, her kişinin vatandaşlığının ve Alman belgelerinin incelenmesiyle başlar. Vekâletnameyi hazırlarız; Türkiye’de vasiyetnameyi sulh hâkimine götürür, mirasçılık belgesine başvurur, gerekirse ret beyanını yapar ve intikali tescil ettiririz. Lex Lata yalnız Türk hukuku üzerinde danışmanlık verir; Erbschein başvurusu ve Alman hukuku soruları Almanya’daki bir Notar ya da Rechtsanwalt’ın işidir.
Almanya’da yaşayanların diğer Türk hukuku işleri Almanya’da yaşayanlar için Türkiye’de avukat sayfasında, Alman mahkeme kararlarının tanınması ise Alman mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi rehberinde anlatılır. Bir dosyayı konuşmak için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
