ABD'deki Mirasçılar için Türkiye'de Miras ve Tapu İntikali: Probate Belgeleri, ABD Vasiyetnamesi ve Mirasçılık Belgesi

Biri San Diego’da, diğeri Brooklyn’de yaşayan iki kardeş, babalarının Ankara’daki dairesinin artık kendilerine kaldığını öğreniyor. ABD vatandaşı bir kadın, Türk vatandaşı eşiyle her yaz kaldıkları İzmir’deki dairenin yalnız eşinin adına kayıtlı olduğunu görüyor. New Jersey’de yaşayan emekli bir mühendis, Antalya’daki villasını ikinci eşine bırakan bir vasiyetname imzalamış. Üç ailenin ortak noktası, işi yürütecek kişilerin ABD’de, taşınmazın ise Türkiye’de bir tapu müdürlüğünde kayıtlı olması.

ABD’de yaşayan bir aile için mirasta tanıdık yol probate’tir. Kaliforniya’da probate, ölen kişinin malvarlığının dağıtıldığı ve borçlarının ödendiği mahkeme sürecidir; mahkeme terekeyi yönetmek üzere bir executor ya da administrator atar. Türk hukuku başka bir noktadan başlar: mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır (Türk Medeni Kanunu, TMK m. 599). Türkiye’de gereken şey bir atama değil, kimin mirasçı olduğunun ispatıdır.

Bu rehber üç aileyi Türk hukukunun içinden geçirir: hangi hukuk uygulanır, ABD mahkemesinin verdiği belgeler tapuda neden tek başına yetmez, mirasçılık belgesi Türk vatandaşı ve ABD vatandaşı mirasçı için nasıl alınır, ABD’de yapılan vasiyetname Türkiye’de neye yarar, Tapu Kanunu m. 35 ABD vatandaşı mirasçı için ne söyler ve miras ABD’den nasıl reddedilir.

Türk hukuku mu, eyalet hukuku mu: MÖHUK’un bağlama kuralları

Başlangıç noktası Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK, 5718 sayılı Kanun) 20. maddesidir. Maddenin birinci fıkrası iki kural koyar: mirası ölenin millî hukuku yönetir, Türkiye’de bulunan taşınmazlara ise Türk hukuku uygulanır. İkinci fıkra, mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümleri terekenin bulunduğu ülkenin hukukuna bağlar.

Üç aile için sonuç açıktır:

• Ankara’daki daire. Baba Türk vatandaşıdır. Terekesine millî hukuku olarak Türk hukuku, daireye Türkiye’deki taşınmaz olarak yine Türk hukuku uygulanır. Babanın Ankara’da ya da Los Angeles’taki bir hastanede vefat etmesi sonucu değiştirmez.
• İzmir’deki daire. Eş Türk vatandaşıdır; ABD vatandaşı eşi de dahil olmak üzere kimin mirasçı olacağını Türk hukuku belirler.
• Antalya’daki villa. Malik yalnız ABD vatandaşı olsa bile villa Türkiye’de bulunduğu için Türk hukukuna tabidir.

Türk asıllı Amerikalı aileler için iki kural daha önemlidir. Ölen kişi birden fazla devlet vatandaşıysa ve bunlardan biri Türk vatandaşlığıysa, MÖHUK’un vatandaşlığa bağladığı her hâlde Türk hukuku uygulanır (m. 4/1-b). Vatandaşlıklarından hiçbiri Türk değilse, daha sıkı ilişki içinde bulunduğu devletin hukuku uygulanır (m. 4/1-c).

Yalnız ABD vatandaşı olan bir kişinin Türkiye’deki taşınmaz dışındaki malları, örneğin bir banka hesabı için millî hukuk ABD hukukudur. ABD eyaletlerden oluşan ve her eyaletin kendi hukuk düzenine sahip olduğu bir devlet olduğundan MÖHUK m. 2/5 devreye girer: hangi eyalet hukukunun uygulanacağı ABD hukukuna göre belirlenir; belirleyici bir hüküm yoksa ihtilafla en sıkı ilişkili bölge hukuku uygulanır. Türk hâkimi yetkili yabancı hukuku kendiliğinden uygular ve muhtevasını belirlerken taraflardan yardım isteyebilir; yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri bütün araştırmalara rağmen belirlenemezse Türk hukuku uygulanır (m. 2/1 ve 2/2). Türkiye’deki malların iktisabı ve taksimi ise Türk hukukuna tabi kalır (m. 20/2).

ABD’deki probate belgeleri tapuda neden yetmez

ABD’deki probate mahkemesi bir atama yapar ve bunu belgelendirir. Kaliforniya’nın resmî formu “Letters” başlığını taşır (testamentary, of administration, with will annexed ya da special administration) ve Superior Court’un adı yazılı kişiyi executor ya da administrator olarak atadığını gösterir. Formda mirasçılar ve kimin hangi malı alacağı yer almaz (Judicial Council of California, DE-150 formu).

Tapu müdürlüğü ise başka bir soru sorar: taşınmazın maliki şimdi kimdir? Üç hüküm, ABD belgesinin bu soruyu neden tek başına cevaplayamadığını açıklar:

1. Mirasçı doğrudan kazanır. TMK m. 599’a göre mirasçılar mirası ölümle birlikte kazanır; mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını ve zilyetliğini doğrudan doğruya edinir. TMK m. 705/2’ye göre mirasta mülkiyet tescilden önce kazanılır; ancak malikin tasarruf işlemi yapabilmesi tescile bağlıdır.
2. Tapu, veraset senedine bakar. Tapu Kanunu (2644 sayılı Kanun) m. 37’ye göre yabancı hakiki şahısların intikal işleri, Türk mahkemelerinden verilen ya da kendi yetkili makamlarınca verilip Türk kanunlarının veraset usulüne uygunluğu Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine dayanılarak yapılır.
3. Yabancı mahkeme kararı önce Türk mahkemesinden geçer. MÖHUK m. 58/1’e göre yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi, tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; tanımada m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı uygulanmaz. Aynı hüküm ihtilafsız kaza kararlarına (m. 58/2) ve yabancı mahkeme ilamına dayanılarak Türkiye’de yapılacak idari işlemlere (m. 58/3) de uygulanır.

Bu nedenle ABD’deki atama belgesi, Türkiye’de taşınmazı tek başına ne tescil ettirmeye ne de satmaya yeter. ABD mahkemesi mirasçıları da belirleyen bir karar vermişse bu kararın Türkiye’de tanınması istenebilir; ABD mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi rehberimiz tanıma usulünü anlatır. Bu iş için düzenlenmiş Türk belgesi ise mirasçılık belgesidir.

Mirasçılık belgesi: Türk vatandaşı ve ABD vatandaşı mirasçı için iki ayrı yol

Mirasçılık belgesi (uygulamada hâlâ veraset ilamı da denir) TMK m. 598’de düzenlenir:

• Yasal mirasçılara, başvuruları üzerine sulh hukuk mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (m. 598/1).
• Atanmış mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına belgeyi yalnız sulh hukuk mahkemesi verir; bunun için tasarruf mirasçılara ve diğer vasiyet alacaklılarına bildirildikten sonra bir ay içinde bunlar tarafından itiraz edilmemiş olması gerekir (m. 598/2).
• Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır (m. 598/3 ve 598/4).

Noter yolunun sınırları Noterlik Kanunu (1512 sayılı Kanun) m. 71/B’de yazılıdır: mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi, nüfus kayıtlarının yeterli olmaması veya belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi durumunda noter mirasçılık belgesi veremez. Menfaati ihlal edilen kişi, noterin verdiği mirasçılık belgesine karşı sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunabilir (m. 71/C).

Üç aileye uygulandığında:

• kardeşlerin ikisi de yalnız ABD vatandaşıysa sulh hukuk mahkemesine başvurulur;
• kardeşlerden biri Türk vatandaşlığını da taşıyorsa ve ailenin nüfus kayıtları eksiksizse, başvuruyu onun yapması hâlinde, yargılama gerekmedikçe noter yolu kullanılabilir;
• ABD vatandaşı eş kendisi başvurursa sulh hukuk mahkemesine gider;
• vasiyetnameyle bırakılan villa için her durumda sulh hukuk mahkemesi gerekir, çünkü atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı belgesini m. 598/2 yalnız bu mahkemeye bırakır.

ABD’den gelecek belgeler: apostil ve tercüme

Mahkeme mirasçıları delille tespit eder. ABD’de yaşayan bir aile için bu genellikle ABD’de düzenlenen ölüm belgesi, çocukları mirasbırakana bağlayan doğum belgeleri, sağ kalan eşin evlilik belgesi ve önceki bir evlilik sona ermişse boşanma kararı demektir.

Bunlar ABD’nin resmî belgeleridir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK, 6100 sayılı Kanun) m. 224/1’e göre yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de bu vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya Türk konsolosluğu tarafından onaylanmasına bağlıdır; m. 224/2, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümlerini saklı tutar. Apostil Sözleşmesi ABD bakımından 15 Ekim 1981’den, Türkiye bakımından 29 Eylül 1985’ten beri yürürlüktedir; bu nedenle konsolosluk onayı yerine apostil yeterlidir. Ölüm ve doğum belgesi gibi eyaletin düzenlediği belgelere her eyaletin belirlediği makam, çoğunlukla Secretary of State apostil verir; federal kurumların belgelerine ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Office of Authentications birimi, federal mahkeme belgelerine ise o mahkemelerin yazı işleri görevlileri apostil verir.

Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır; mahkeme resmî tercüme de isteyebilir (HMK m. 223). Apostil şerhi dahil her sayfanın Türkçe tercümesi hesaba katılmalıdır.

Türk nüfus kütüğünü güncel tutmak

Mirasbırakan Türk vatandaşıysa mahkeme de noter de Türk nüfus kaydından hareket eder. Dış temsilcilikler, haberdar oldukları ölüm olayını on gün içinde Genel Müdürlüğe ya da nüfus müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür (Nüfus Hizmetleri Kanunu, 5490 sayılı Kanun, m. 31/1). ABD’de verilen bir boşanma kararı, m. 27/A’daki şartlar varsa ABD’deki dış temsilcilik aracılığıyla nüfus kütüğüne tescil edilir; şartlar yoksa MÖHUK uyarınca tanınması gerekir. Bu konuda ABD’de alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması rehberine bakılabilir. ABD’de doğan çocukların ve ABD’de yapılan evliliklerin de miras dosyası açılmadan kütükte görünmesi önemlidir, çünkü nüfus kayıtlarının yetersizliği noterin belge veremeyeceği hâllerden biridir.

ABD’de yapılmış vasiyetname

Şekil: 1961 Lahey Sözleşmesi ne söyler

Türkiye, ölüme bağlı tasarrufların şekline uygulanacak hukuka ilişkin 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır: 23 Ağustos 1983’te katılmış, Sözleşme Türkiye bakımından 22 Ekim 1983’te yürürlüğe girmiştir. ABD taraf değildir. MÖHUK da Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar (m. 1/2).

Sözleşme’nin 1. maddesine göre vasiyetname, şekli aşağıdakilerden birinin iç hukukuna uyuyorsa şekil bakımından geçerlidir:

1. vasiyetçinin tasarrufu yaptığı yer;
2. vasiyetçinin tasarruf anında ya da ölüm anında sahip olduğu bir vatandaşlık;
3. vasiyetçinin tasarruf anında ya da ölüm anında yerleşim yerinin bulunduğu yer;
4. vasiyetçinin tasarruf anında ya da ölüm anında mutad meskeninin bulunduğu yer;
5. taşınmazlar bakımından, taşınmazın bulunduğu yer.

ABD’de yapılan vasiyetnameler için dört hüküm daha önemlidir. Millî hukuk, ABD’de olduğu gibi tek bir hukuk düzeninden oluşmuyorsa, uygulanacak hukuk o düzende geçerli kurallarla, böyle kurallar yoksa vasiyetçinin o düzendeki hukuklardan biriyle en gerçek bağlantısıyla belirlenir (m. 1, ikinci fıkra). Vasiyet şekillerini yaş, vatandaşlık veya başka kişisel koşullarla sınırlayan kurallar ve tanıklarda aranan nitelikler şekle ilişkin sayılır (m. 5). Sözleşme karşılıklılık şartı aranmaksızın, işaret ettiği hukuk bir akit devletin hukuku olmasa bile uygulanır (m. 6). Sözleşme’nin yetkili kıldığı bir hukukun uygulanması ancak kamu düzenine açıkça aykırıysa reddedilebilir (m. 7).

Türkiye üç çekince koymuştur. Madde 9 uyarınca vasiyetçinin yerleşim yerinin nerede olduğunu kendi hukukuna (hâkimin hukukuna) göre belirleme hakkını saklı tutar. Madde 10 uyarınca başka vatandaşlığı olmayan kendi vatandaşlarının sözlü vasiyetlerini, istisnai durumlar dışında, tanımama hakkını saklı tutar. Madde 12 uyarınca Türk hukukuna göre mirasla ilgili olmayan vasiyet hükümlerini Sözleşme’nin dışında tutabilir.

MÖHUK da benzer bir sonuca ulaşır: m. 20/4, ölüme bağlı tasarrufun şekline m. 7’yi uygular; m. 7’ye göre hukuki işlemler yapıldıkları ülke hukukunun veya işlemin esası hakkında yetkili hukukun öngördüğü şekle uygun yapılabilir. Aynı fıkra, ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarrufları da geçerli sayar.

Sözleşme’nin karara bağlamadığı konular

Sözleşme tek bir soruyu cevaplar: vasiyetname şekil bakımından geçerli mi? Şunları karara bağlamaz:

• vasiyet ehliyeti, tasarrufta bulunanın tasarruf anındaki millî hukukuna tabidir (MÖHUK m. 20/5);
• vasiyetnamenin Türkiye’deki taşınmaz hakkında neler yapabileceği, Türk hukukuna tabidir (m. 20/1);
• vasiyetnamenin Türkiye’de nasıl kullanılacağı, Türk açılma usulüne tabidir.

Vasiyetnamenin Türkiye’de açılması

Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur (TMK m. 595). Vasiyetname tesliminden başlayarak bir ay içinde sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur; bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer açılış sırasında hazır bulunmak üzere çağrılır (m. 596). Mirasta hak sahibi olanların her birine vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir (m. 597). Atanmış mirasçı ya da vasiyet alacaklısı belgesi ancak bundan sonra ve bir aylık itiraz süresi itirazsız geçerse verilir (m. 598/2).

New Jersey’deki vasiyetname için vasiyetnamenin aslı ya da onu saklayan ABD mahkemesinden alınmış onaylı örneği, apostili ve Türkçe tercümesiyle birlikte hazırlanmalıdır. Vasiyetnamede bir executor adı geçiyorsa şu da bilinmelidir: Türk hukukunun kendi vasiyeti yerine getirme görevlisi kurumu vardır. Mirasbırakan vasiyetnameyle bu görevliyi atayabilir; göreve sulh hâkimi tarafından bildirilir ve bildirimden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır (TMK m. 550). ABD vasiyetnamesinde executor olarak gösterilen kişinin Türkiye’de bu sıfatla hareket edip edemeyeceği Türkiye’deki işlemde belli olur.

Saklı pay ve Antalya’daki villa

Villa Türk hukukuna tabi olduğundan Türk hukukundaki saklı paylar villaya uygulanır. TMK m. 506’ya göre saklı pay; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür.

Mühendisin vasiyetnamesi villanın tamamını ikinci eşine bırakıyor ve ilk evliliğinden çocukları varsa, saklı paylarının karşılığını alamayan çocuklar tasarrufun tenkisini dava edebilir (m. 560). Tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak on yıl geçmekle düşer (m. 571).

Trust’a, vakfa ya da hayır kurumuna bırakılan taşınmaz

ABD’deki bazı miras planlarında mal kişilere değil, bir revocable trust’a ya da bir hayır kurumuna bırakılır. Tapu Kanunu m. 35, yabancı uyruklu gerçek kişileri ve yabancı ülkelerde kendi kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliğe sahip ticaret şirketlerini düzenler; bu şirketlerin ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde taşınmaz edinebileceğini, bunlar dışındakilerin taşınmaz edinemeyeceğini ve lehlerine sınırlı aynî hak tesis edilemeyeceğini söyler. Türkiye’deki bir taşınmazın ABD’deki bir trust’a, vakfa ya da hayır kurumuna bırakılması bu yüzden Türkiye’de işlem başlatılmadan önce ayrıca incelenmelidir.

Tapu Kanunu m. 35 ABD vatandaşı mirasçı için ne söyler

Tapu Kanunu m. 35 yabancı uyruklu gerçek kişilerin taşınmaz edinimini düzenler. Maddenin tamamı okunduğunda şu hükümler çıkar:

• Kim edinebilir. Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler yönünden ve ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek kişiler Türkiye’de taşınmaz ve sınırlı aynî hak edinebilir (birinci fıkra).
• Alan sınırı. Yabancı uyruklu gerçek kişilerin edindikleri taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı aynî hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı kişi başına miktarı iki katına kadar artırabilir (birinci fıkra).
• Cumhurbaşkanının yetkisi. Cumhurbaşkanı, ülke menfaatlerinin gerektiği hâllerde edinimleri ülke, kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak belirleyebilir, sınırlandırabilir, kısmen veya tamamen durdurabilir veya yasaklayabilir (sonraki bir fıkra).
• Miras. Madde mirastan yalnız son fıkrasında söz eder: birinci fıkra kapsamındaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar ve sınırlı aynî haklar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmediği takdirde tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir.

Metinden iki sonuç çıkar. Maddede karşılıklılık şartı yoktur; madde Cumhurbaşkanının belirlediği ülkelere ve kanuni sınırlamalara dayanır. Madde mirası hükümsüz de saymaz: sınırlamalar dışında kalan malı “miras yoluyla edinilen” mal olarak anar ve tasfiyesini, bedelin hak sahibine ödenmesini öngörür.

Kardeşler ve ABD vatandaşı eş için pratik adım, dosyanın başında her ABD vatandaşı mirasçının ediniminin birinci fıkranın içinde kalıp kalmadığını netleştirmektir: ABD’nin Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkeler arasında olup olmadığı ve sonraki fıkralardaki bir sınırlamanın taşınmazın bulunduğu yeri etkileyip etkilemediği. İlçe kotası ve askerî bölge gibi engeller için yabancıya satışta değerleme raporu, ilçe kotası ve askerî bölge rehberine bakılabilir.

Çifte vatandaşlar ve Mavi Kartlılar

Türk vatandaşlığını da taşıyan mirasçıların durumu farklıdır. Türk Vatandaşlığı Kanunu Türk vatandaşını Türkiye Cumhuriyeti Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan kişi olarak tanımlar (5901 sayılı Kanun, m. 3/1-ç); yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişinin, belgelerini ibraz etmesi ve kayden aynı kişi olduğunun tespiti hâlinde, nüfus aile kütüğüne çok vatandaşlığa sahip olduğuna dair açıklama yapılır (m. 44). Bu mirasçıların, dosya başlamadan önce nüfus kayıtlarının güncel olduğundan emin olması yerinde olur.

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, 5901 sayılı Kanun m. 28’de belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder; millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır. İstisnalar şunlardır: seçme ve seçilme ile muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları yoktur, askerlik yükümlülükleri yoktur ve kadroya dayalı asli ve sürekli kamu görevlerinde bulunamazlar. Taşınmaz edinimi bu istisnalar arasında sayılmamıştır (m. 28/2 ve 28/3). Bu kişilere talepleri hâlinde Mavi Kart düzenlenir. Tapu Kanunu m. 36, şirketlere ilişkin kuralında bu kişileri açıkça anar; m. 35 ise onlardan söz etmez. Bu nedenle Mavi Kartlı bir mirasçı için tapu müdürlüğünün yaklaşımı somut işlem bakımından önceden teyit edilmelidir.

Borçlu tereke ve üç aylık ret süresi

Türk hukukunda miras borçlarla birlikte geçer: mirasçılar mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m. 599/2). Türkiye’deki terekenin borca batık olduğundan şüphelenen ve ABD’de yaşayan mirasçı, mirasın reddini en baştan düşünmelidir.

• Kim reddedebilir: yasal ve atanmış mirasçılar (m. 605/1). Mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse kanun mirası reddedilmiş sayar (m. 605/2).
• Ne zaman: üç ay içinde. Süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işler (m. 606). Koruma önlemi olarak terekenin yazımı yapılmışsa süre, yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimince mirasçılara bildirilmesiyle başlar (m. 607). ABD’de yaşamak bu süreyi değiştirmez; Kanun yurt dışındaki mirasçıya ayrı bir süre tanımaz.
• Nasıl: sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla, kayıtsız ve şartsız. Sulh hâkimi beyanı tutanakla tespit eder; süresinde yapılan ret, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır (m. 609).
• Hak ne zaman kaybedilir: yasal süre içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanır. Ret süresi dolmadan tereke işlemlerine karışan, olağan yönetimi aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez (m. 610).
• Ek süre: sulh hâkimi, önemli sebepler bulunduğunda ret süresini uzatabilir ya da yeni bir süre tanıyabilir (m. 615).

Kardeşler için bu, karar verene kadar Ankara’daki dairede olağan yönetimi aşan bir adım atmamak ve tereke mallarını kendilerine maletmemek demektir. Ret, vekâletname ile Türkiye’deki bir avukat aracılığıyla da yapılabilir; vekâletnamede mirası reddetme yetkisinin açıkça yazılması yerinde olur.

ABD’den tapuya: işlem sırası

1. ABD belgelerini toplayın. Ölüm belgesi, doğum ve evlilik belgeleri, varsa boşanma kararı ve vasiyetname; yetkili ABD makamlarından apostil.
2. Vekâletname verin. Washington’daki Büyükelçilikte ya da Boston, Chicago, Houston, Los Angeles, Miami veya New York Başkonsolosluğunda (yurt dışında noterlik işleri konsoloslarca görülür, Noterlik Kanunu m. 191) ya da bir notary public önünde imzalayıp apostil alarak. İki yolun karşılaştırması ABD’den Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberindedir. Satış düşünülüyorsa taşınmazı devretme yetkisi açıkça yazılmalıdır (Türk Borçlar Kanunu, 6098 sayılı Kanun, m. 504/3).
3. Vasiyetname varsa sulh hâkimine teslim edilip açılmasını sağlayın (TMK m. 595 ila 597).
4. Mirasçılık belgesini alın: sulh hukuk mahkemesinden ya da Noterlik Kanunu m. 71/B’nin izin verdiği hâllerde noterden.
5. Mirası reddedip reddetmeyeceğinize üç aylık süre içinde karar verin (TMK m. 606).
6. Vergi beyannamesini unutmayın. Veraset yoluyla mal iktisap edenler, kural olarak bunu veraset ve intikal vergisi beyannamesi ile bildirir; yabancı memleketlerde bulunan mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir (7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 7 ve 8); ABD vergisine ilişkin sorular ABD’de yetkili bir vergi danışmanına aittir.
7. İntikali tapuda tescil ettirin. Zorunlu deprem sigortasına tabi bir daire ya da evde tapu müdürlüğü, sigortanın işlem tarihi itibarıyla geçerli olduğu belgelenmedikçe tescil işlemini yapamaz (6305 sayılı Kanun m. 11/2).
8. Elde tutun ya da satın. Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve birlikte tasarruf eder; mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (TMK m. 640).

Lex Lata ile ABD’den çalışmak

Lex Lata, ABD’de yaşayan mirasçıların Türkiye’deki miras ve tapu işlerini yürütür. Çalışma uzaktan ve Türkçe ya da İngilizce yapılır: aile durumunu ve ABD belgelerini inceler, hangi Türk yolunun uygulanacağını belirler, konsolosluk ya da notary public için vekâletname metnini hazırlar, ardından vasiyetnamenin açılmasını, mirasçılık belgesini, gerekiyorsa ret beyanını ve tapudaki tescili Türkiye’de takip ederiz. Lex Lata yalnız Türk hukuku konusunda danışmanlık verir; ABD’deki probate ve vergi soruları ABD’deki avukatınıza ya da danışmanınıza aittir.

ABD yaz saati uygulanırken İstanbul, New York’un 7, Los Angeles’ın 10 saat ilerisindedir; kışın bu fark 8 ve 11 saate çıkar, çünkü Türkiye saat değiştirmez. İşin önemli bir kısmı e-posta ve taranmış belgelerle yürür; Türk mahkemesi ya da tapu müdürlüğü aslını istediğinde belgeler kuryeyle gönderilir.

Bize iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Türkiye’deki diğer hukuki işler için ABD’de yaşayanlar için Türkiye’de avukat rehberine ve gayrimenkul hukuku sayfasına bakabilirsiniz.