Tatilde yaralanmayla sonuçlanan bir trafik kazasında Türkiye'de aynı anda iki dosya açılır: taksirle yaralama ya da taksirle öldürme suçundan ceza soruşturması ve çoğunlukla aracın zorunlu trafik sigortacısına yöneltilen tazminat talebi. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu üzerinden her iki dosyanın Alman sürücü ve Alman mağdur için nasıl işlediğini, hangi sürelerin uygulandığını ve ilk günlerde neyin güvence altına alınması gerektiğini anlatıyor.
Hannover’den gelen bir çift Antalya Havalimanı’nda kiralık aracını teslim alır ve ikinci gün Side yakınındaki bir kavşakta sola dönerken bir motosikletlinin önüne çıkar. Leipzig’den gelen bir öğrenciye Bodrum’da yaya geçidinde araç çarpar. Dortmund’dan gelen bir aile, Fethiye yakınında yoldan çıkan bir transfer minibüsünde yolcudur. Mannheim’dan gelen bir adam Marmaris’te kiraladığı motosikletle, sürücüsü geçiş hakkının kendisinde olduğunu söyleyen bir otomobille çarpışır.
Türkiye’de bir karayolunda meydana gelen kaza yaralanmaya ya da ölüme yol açtığında aynı anda iki dosya açılır. Birincisi ceza dosyasıdır: Cumhuriyet savcısı, birinin taksirle yaralamaya ya da ölüme neden olup olmadığını soruşturur. İkincisi hukuk dosyasıdır: yaralanan kişi ya da hayatını kaybeden kişinin ailesi, çoğunlukla aracın zorunlu trafik sigortacısından tazminat ister. İki dosya farklı hızda ve farklı kurallarla ilerler, ama her ikisinin delili aynı ilk günlerde toplanır. Bu rehber her iki dosyayı Alman sürücü ve Alman mağdur açısından anlatıyor. İş kazaları ve kaza sonrasındaki tıbbi tedavi ayrı konulardır.
Ceza dosyası: taksirle yaralama ve taksirle öldürme
Türk Ceza Kanununda (TCK) trafik kazalarının çoğunu karşılayan iki hüküm vardır.
Taksirle yaralama. Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır (TCK m. 89/1). Taksirle yaralama fiili mağdurun, diğerlerinin yanında, duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına, vücudunda kemik kırılmasına ya da yaşamını tehlikeye sokan bir duruma neden olmuşsa ceza yarısı oranında artırılır (m. 89/2); 89. maddenin üçüncü fıkrasında sayılan daha ağır sonuçlarda ise bir kat artırılır (m. 89/3). Fiil birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuşsa dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (m. 89/4).
Taksirle öldürme. Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; fiil birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuşsa ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapistir (TCK m. 85/1 ve 2).
Alman sürücü için ceza dosyasının ilk günleri Ceza Muhakemesi Kanununa göre işler: gözaltı, susma hakkı ve müdafi yardımından yararlanma hakkı, tercüman ve konsolosluğa bildirim. Bu adımlar Türkiye’de gözaltına alınan Alman vatandaşı rehberimizde anlatılıyor. Taksirle öldürme, suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak kaydıyla mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri tarafından gözaltına alınma kararı verilebilen suçlar arasındadır (CMK m. 91/4-b).
Şikâyet ve uzlaştırma
Ceza dosyasının devam edip etmeyeceği büyük ölçüde yaralanmanın ağırlığına ve mağdura bağlıdır.
Şikâyet. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. İstisnası, suçun bilinçli taksirle işlenmesidir: bu durumda, birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, şikâyet aranmaz (TCK m. 89/5). Şikâyet gereken hâllerde yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m. 73/1 ve 2). Kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür (m. 73/4). Taksirle öldürme şikâyete bağlı değildir.
Uzlaştırma. Taksirle yaralama, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, şüpheli ile mağdur arasında uzlaştırma girişiminde bulunulan suçlar listesindedir (CMK m. 253/1-b-2). Soruşturma konusu suç uzlaşmaya tâbiyse ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; uzlaştırmacı şüpheli ile mağdura uzlaşma teklifinde bulunur ve teklif kendisine yapıldıktan itibaren yedi gün içinde kararını bildirmeyen taraf teklifi reddetmiş sayılır (m. 253/4). Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama, yurt dışında olma ya da başka bir nedenle taraflardan birine ulaşılamazsa, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır (m. 253/6). Taksirle öldürme uzlaştırma listesinde yer almaz.
Alman taraf için dikkat edilmesi gereken hüküm 253. maddenin altıncı fıkrasıdır. Almanya’ya dönmüş ve kendisine ulaşılamayan bir sürücü ya da mağdur uzlaştırma aşamasını kaybeder. Bu nedenle ülkeden ayrılmadan önce dosyada ulaşılabilir bir adres bildirmek ve Türkiye’de vekâletnameli bir avukat bulundurmak yararlıdır.
Zararı kim öder: işleten, teşebbüs sahibi ve zorunlu sigortacı
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK), sorumluluğu yalnız sürücüye değil aracın işletenine yükler. Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın işleteni ve araç bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında ya da bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletiliyorsa bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur (m. 85/1). İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur (m. 85, son fıkra). Sorumluluktan ancak, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin ya da bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse kurtulur; sorumluluktan kurtulamayan işleten, kazanın oluşunda zarar görenin de kusurunun bulunduğunu ispat ederse hâkim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir (m. 86).
İşleten Kanunda tanımlanmıştır. İşleten, araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen ya da aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hâllerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir; başka bir kişinin aracını kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiilî tasarrufu bulunduğu ispat edilen kimse de işleten sayılır (KTK m. 3). Kanun kiralamanın ne zaman uzun süreli sayılacağını belirtmez; tatilde kiralanan bir aracın bu kapsama girip girmediği kiralamanın somut koşullarına bağlıdır.
İşletenlerin, 85. maddenin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur (KTK m. 91). Yabancı plakalı taşıtların Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara göre Türkiye’de geçerli sigortaları yoksa, bunlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası Türkiye sınırlarına girişleri sırasında yapılır (m. 91).
Sigorta kuruluşuna başvuru
Tazminat yolu yazılı bir başvuruyla başlar. Zarar gören, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde, dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmalıdır. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamazsa ya da verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olursa, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir (KTK m. 97). Sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri kendilerine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde, poliçe sınırları içinde kalan miktarları ödemek zorundadır (m. 99).
Sağlık giderleri ayrı bir yoldan karşılanır. Trafik kazaları sebebiyle üniversitelere bağlı hastaneler ile diğer bütün resmî ve özel sağlık kurum ve kuruluşlarının sundukları sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın, genel sağlık sigortalısı sayılanlar için belirlenen sağlık hizmeti geri ödeme usul ve esasları çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (KTK m. 98).
Süreler
| Adım | Hüküm | Süre |
|---|---|---|
| Taksirle yaralama için şikâyet | TCK 73/1, 2; 89/5 | Fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay; birinci fıkrayı aşan yaralama bilinçli taksirle gerçekleşmişse şikâyet aranmaz |
| Uzlaşma teklifine cevap | CMK 253/4 | Tekliften itibaren 7 gün; karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır |
| Sigorta kuruluşunun yazılı cevabı | KTK 97 | Yazılı başvurudan itibaren 15 gün |
| Sigortacının poliçe sınırları içinde ödemesi | KTK 99 | Gerekli belgelerin iletilmesinden itibaren 8 iş günü |
| Maddi zararın tazmini talebi | KTK 109/1, 2 | Zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren 2 yıl; kaza gününden itibaren 10 yıl; fiil suçsa ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı uygulanır |
İlk günlerde neler güvence altına alınmalı
Her iki dosyanın delili erken toplanır ve çoğu çabuk kaybolur. Alman sürücü ya da mağdur için işe yarayan belgeler şunlardır:
- olay yerinde düzenlenen kaza tespit tutanağı ile kazayı tespit eden kolluk biriminin ya da karakolun adı;
- araçların, yolun, işaretlerin ve ışık koşullarının, mümkünse araçlar yerinden oynatılmadan önce çekilmiş fotoğrafları;
- tanıkların adları ve telefon numaraları;
- kiralama sözleşmesi ve kiralama şirketinin sigorta bilgileri, taksi ya da transfer aracında ise plaka ve şirketin adı;
- hastane kayıtları, acil servis raporu ve sonraki sağlık raporları;
- giderlere ait makbuzlar ve mağdur için Almanya’daki kazanç kaybının belgeleri.
Motorlu araç ölüme veya yaralanmaya sebebiyet vermişse, olaya el koyan Cumhuriyet savcılığı, kazaya karışan aracın başkalarına devir ve temlikini veya üzerinde bir hak tesisini önlemek amacıyla, aracın tescilli olduğu tescil kuruluşuna trafik kaydı üzerine şerh düşülmesi için talimat verir (KTK m. 85/2). Şerhin konulduğu tarihten itibaren bir ay içinde, şerhin kaldırıldığına veya devamına ilişkin mahkeme kararı ibraz edilmezse bu şerh hükümsüz sayılır.
Lex Lata kaza dosyalarında nasıl çalışır
Lex Lata, Türk ceza muhakemesi ve tazminat talepleri konusunda danışmanlık verir; Türkiye’de Cumhuriyet savcılıkları, mahkemeler ve sigorta kuruluşları önünde iş takip eder. Alman sürücü için avukat ifadede hazır bulunur, kusura ilişkin bilirkişi raporunu izler ve uzlaştırmada müvekkili temsil eder. Alman mağdur için avukat gerekiyorsa şikâyette bulunur, sigorta kuruluşuna yazılı başvuruyu yapar ve talebi mahkeme ya da sigorta tahkimi önüne taşır. Müvekkile raporlar İngilizce ya da Türkçe verilir. Alman sigortasına ve Alman hukukuna ilişkin sorular Alman sigortacının ve Almanya’daki bir Rechtsanwalt’ın işidir. Almanya’dan yürütülen bir Türkiye işinin genel çerçevesi için Almanya’daki müvekkiller için genel rehberimize bakabilirsiniz.
