Fikri mülkiyet, çoğu zaman bir şirketin en değerli ve en korunmasız varlığıdır. 10 Ocak 2017’de yayımlanıp aynı gün yürürlüğe giren modern 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka, patent, tasarım ve coğrafi işaret kurallarını AB mevzuatıyla uyumlu tek bir çatı altında topladı. Coğrafi işaretler artık doğrudan bu Kanun ile korunmaktadır. Kanundan doğan uyuşmazlıklar, Adalet Bakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulan fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemelerinde görülür; bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde görevlendirilen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bakar. TÜRKPATENT kararlarına karşı davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir (m. 156).
Bölümün devamını okuyun
Yabancı bir şirket için pratik mesaj yalındır: Türk fikri mülkiyet hakları ülkeseldir. Londra, New York veya Frankfurt’ta tescil ettirilmiş bir marka, Türkiye’de size hiçbir hak sağlamaz. Burada korunmak için hakkı burada güvence altına almanız gerekir; bunu ne kadar erken yaparsanız, sürecin tamamı o kadar ucuz ve güvenli olur.
Korumanın temel direkleri
Türk hukuku, her biri kendi siciline, koruma süresine ve stratejisine sahip sınai ve fikri hak kategorilerini korur:
6 maddeyi gösterin
- Markalar: mal veya hizmetlerinizi ayırt eden sözcükler, logolar, şekiller, renkler ve sesler (ayrıca yabancı marka sahipleri için Türkiye’de marka tescili rehberimizi inceleyebilirsiniz). TÜRKPATENT nezdinde on yıl için tescil edilir, süresiz yenilenebilir.
- Patentler ve faydalı modeller: teknik buluşlar. Patentler yirmi yıla kadar korunur; yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartını arar. Faydalı model, küçük buluşlar için on yıla kadar koruma sağlayan daha hafif bir yoldur. Buluşunuz için patent veya faydalı model karşılaştırması rehberimize başvurabilirsiniz.
- Tasarımlar: ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümü. Tescilli tasarım yirmi beş yıla kadar korunur.
- Telif hakkı: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile korunan edebî, sanatsal, müzikal eserler ve yazılımlar. Koruma tescile bağlı değildir ve süre genel olarak eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıldır.
- Diğer fikri mülkiyet alanları: TRABIS ve UDRP kapsamındaki alan adı uyuşmazlıkları, 5042 sayılı Kanun uyarınca yeni bitki çeşitleri ve ıslahçı hakları ve haksız rekabet koruması.
- Ticari sırlar: sicili ve süresi bulunmayan tek kategori. Gizli iş bilgisi, bir belgeyle değil, gerçekten gizli tutulduğu sürece Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümleri (m. 55) ve sözleşme yoluyla korunur; bkz. ticari sır ve gizlilik uyuşmazlıkları.
| Hak | Tescil mercii | Azami koruma süresi |
|---|---|---|
| Marka | TÜRKPATENT | 10 yıl, süresiz yenilenebilir |
| Patent | TÜRKPATENT | 20 yıl |
| Faydalı model | TÜRKPATENT | 10 yıl |
| Tasarım | TÜRKPATENT | 25 yıl (beşer yıllık yenileme dönemleri) |
| Telif hakkı | Koruma için tescil gerekmez | Genel olarak eser sahibinin yaşamı + 70 yıl |
Tasarımlar bu sütunların yanında kendi başına bir hak olarak yer alır ve endüstriyel tasarım koruması başlığı altında ele alınır.
Neden erken hareket etmek her şeydir
Türkiye ilk başvurana hak tanıdığı için, önceki tarihli başvuru, markanın asıl yaratıcısına karşı bile, kural olarak üstün gelir; sınırlı istisnalar kötüniyet, tanınmışlık, kullanımla önceden elde edilmiş hak ve ticari vekilin izinsiz başvurusudur. Türk pazarına giren yabancı şirketler, bir distribütörün, eski ortağın veya fırsatçı bir üçüncü kişinin “kendi” markalarını çoktan tescil ettirdiğini ve şimdi bir devir bedeli talep ettiğini, ithalatı engellediğini ya da itibarları üzerinden ticaret yaptığını sıklıkla fark eder.
Bölümün devamını okuyun
Türkiye’de satış, lisanslama veya üretim planlıyorsanız, markanızı gelişinizi duyurmadan önce tescil ettirin, sonrasında değil. Türk fikri mülkiyet hukukunun en pahalı cümlesi şudur: “Piyasaya çıkınca tescil ettiririz.”
Kaçırılmış bir markayı kötüniyet ve tanınmış marka iddialarıyla geri almak mümkündür; ancak bu, dava demektir: yıllar süren yargılamalar, bilirkişi raporları ve zamanında yapılacak bir başvurunun maliyetini kat kat aşan avukatlık ücretleri. Buradaki “önlemek tedavi etmekten iyidir” sözü bir klişe değil, size bir servet kazandıran bir bütçe kalemidir.
Zamanlama, sürecin içinde de belirleyicidir. Başvurunuz Resmî Marka Bülteni’nde yayımlandığında üçüncü kişilerin itiraz için iki ayı vardır; bir rakibin markası yayımlandığında, aynı iki aylık süre itiraz etmeniz için size de tanınır. Bülteni izlemek bu yüzden isteğe bağlı bir işletme rutini değildir: süresinde yapılan bir itiraz, tescilden sonra açılacak bir hükümsüzlük davasının maliyetinin küçük bir kısmına mal olur.
Ne yapıyoruz
Bir fikri mülkiyet hakkının tüm yaşam döngüsünde tek irtibat noktası olarak hareket ederiz; böylece araştırma, başvuru, yenileme ve uyuşmazlıkları farklı danışmanlar arasında birleştirmek zorunda kalmazsınız.
Bölümün devamını okuyun
Araştırma ve başvuru
Bir isme veya tasarıma bağlanmadan önce, çatışmaları erkenden tespit etmek için TÜRKPATENT sicillerinde kullanılabilirlik ve serbestçe hareket edebilme (freedom-to-operate) araştırmaları yaparız. Ardından marka, patent, faydalı model ve tasarım başvurularını hazırlar ve takip eder, eksiklik ve ret kararlarına cevap verir, Resmî Marka Bülteni’nde yayımı takip eden iki aylık itiraz süresini yönetiriz.
Portföy yönetimi
Birkaç haktan fazlasına sahip müvekkiller için portföyü yaşayan bir varlık olarak yönetiriz: yenileme sürelerinin takibi, devir, birleşme ve unvan değişikliklerinin sicile işlenmesi, lisansların yapılandırılması ve Türkiye’deki başvuruların uluslararası (Madrid Protokolü) stratejinizle koordine edilmesi; hiçbir hak, kaçırılan bir tarih yüzünden düşmesin diye.
Hak icrası ve taklitle mücadele
Haklar tehdit altına girdiğinde başvurulabilecek araçlar şunlardır: ihtarnameler, tecavüz ve hükümsüzlük davaları, ihtiyati tedbirler, gümrük kayıtları ve taklit için ceza şikâyetleri. İhtiyati tedbirler, tecavüze konu ürünlere gümrük ve serbest bölge dâhil bulundukları her yerde elkonulmasını kapsayabilir (m. 159). 5846 sayılı Kanun uyarınca ihlale konu eser, hak sahibinin başvurusu üzerine içerikten çıkarılır; ihlal devam ederse Cumhuriyet savcısına başvuruyla içerik sağlayıcıya verilen hizmetin durdurulması istenir (Ek m. 4). Marka hakkına tecavüz 6769 sayılı Kanun m. 30 uyarınca suçtur; temel hâlde bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülür, soruşturma şikâyete bağlıdır ve markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır.
Gümrük konusunda pratik bir not: bir gümrük kaydı, ancak memurlar sahteyi tanıyabildiğinde işe yarar. Kayıtlar, gümrük memurunun orijinal ürünü taklitten ayırt etmesine yardım eden ürün tanıtım kılavuzlarıyla (fotoğraflar, güvenlik unsurları, yetkili ithalatçı listeleri) birlikte daha iyi işler. Bu kılavuzları kaydın bir parçası olarak hazırlar ve güncel tutarız; böylece başvuru kâğıt üzerinde kalmaz, uygulamada kullanılabilir olur.
Hiçbir zaman icra etmediğiniz tescilli bir hak, tecavüz edenlere sizi görmezden gelmeyi öğretir. Bir markanın değerini zaman içinde gerçekten koruyan şey, tutarlı ve görünür bir hak icrasıdır.
İşlemler ve durum tespiti
Fikri mülkiyet, çoğu zaman anlaşmaların merkezinde yer alır. Satın almalar ve yatırımlar için fikri mülkiyet durum tespiti (due diligence) yapar, hakların devir zincirini teyit eder; Türk hukuku uyarınca icra edilebilir ve ilişki sırasında yaratılan her şeyin mülkiyeti konusunda net olan lisans, franchise ve teknoloji transferi sözleşmeleri hazırlarız. Buluş satın alınmıyor da çalışanlar tarafından yapılıyorsa hak sahipliği, çalışan aleyhine değiştirilemeyen kanuni bir yoldan belirlenir (6769 sayılı Kanun m. 117); bu alanı çalışan buluşları ve Ar-Ge fikri mülkiyeti başlığı altında yürütüyoruz.
Pratikte ne yapmalısınız
Türk pazarına giriyorsanız, fikri mülkiyeti sonradan akla gelen bir iş değil, lansmanın bir parçası olarak ele alın. Somut adımlar şunlar:
5 maddeyi gösterin
- Önce araştırın. Hızlı bir kullanılabilirlik araştırması, size bir yeniden markalanma ve bir itiraz sürecini baştan kazandırabilir.
- Lansmandan önce başvurun. Tescil, kaçırılmış bir markaya karşı satın alacağınız en ucuz sigortadır.
- Gümrüğe kaydettirin. Bir gümrük kaydı, sınırı taklitlere karşı ilk savunma hattınıza dönüştürür.
- Yenilemelerinizi takvimlendirin. Haklar sessizce düşer; tek bir kaçırılmış süre, yılların birikimini yok edebilir.
- Tutarlı biçimde icra edin. Tecavüzlerle küçük ve durdurulması ucuzken, erkenden ilgilenin.
İster tek bir markayı koruyun ister sınır ötesi bir portföy inşa edin, aynı titizlik ve aynı netlikle, İngilizce ve Türkçe, yanınızdayız; böylece genel merkezinizde alınan kararlar, Türkiye sahasında korunan haklara sorunsuzca dönüşür.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Gayrimenkul Hukuku: Yabancılar için taşınmaz edinimi, tapu iptal ve tescil davaları ve kira uyuşmazlıkları.
- Fikri Mülkiyet ve Marka Hukuku: TÜRKPATENT tescilleri, marka hükümsüzlük ve tecavüz davaları (FSHHM).
- Kişisel Verilerin Korunması (KVKK): VERBİS kaydı, veri envanteri ve sınır ötesi veri aktarım uyumu.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul adliyelerinde mülkiyet, marka ve ticari dava yönetimi.
