Türkiye'de Tedavi Sonrası Zarar Gören Amerikalı Hastalar: Tıbbi Kayıtlar, Sorumluluk ve Zamanaşımı

Florida’da yaşayan bir kadın İstanbul’da burun estetiği oluyor; eve döndüğünde burnunun bir tarafından nefes almakta zorlanıyor ve Miami’deki bir cerrah düzeltme ameliyatı öneriyor. Ohio’da yaşayan bir erkek saç ekimi yaptırıyor; ense bölgesinde belirgin bir iz kalıyor, ön tarafta ise çıkış zayıf. Teksas’ta yaşayan bir hasta Türkiye’de tam ağız porselen lamina yaptırıyor; birkaç ay içinde Houston’daki bir diş hekimi laminaları söküp yeniden yapıyor. Bunlar müvekkil hikâyesi değil, örnektir. Üçü de aynı soruları doğurur: hâlâ ne yapılabilir, kime karşı ve hangi tarihe kadar?

Bu kişiler ABD vatandaşı olabileceği gibi, ABD’de yaşayan Türk vatandaşı ya da Türk-Amerikan çifte vatandaş da olabilir. Hangisi olursa olsun, tedavi Türkiye’de yapıldığı ve klinik, hekim ve çoğu zaman aracı kuruluş Türkiye’de bulunduğu için cevaplar Türk hukukundan gelir. Türk hukukunda tıbbi taleplere özgü ayrı bir kanun yoktur. Türk Borçlar Kanunu (TBK, 6098), Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK, 6502), Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK, 6100), Sağlık Bakanlığı yönetmelikleri ve yabancılık unsuru devreye girdiğinde Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK, 5718) birlikte uygulanır.

Bu rehber ABD’de yaşayan hastalar ve onlara Türkiye’de yardım eden yakınları için yazıldı ve ABD’de yaşayanlar için Türkiye’de avukat serisinin parçasıdır. İşleme özgü ayrıntılar için sitedeki estetik cerrahi malpraktisi, diş hekimliği malpraktisi ve saç ekimi komplikasyonları rehberlerine bakılabilir.

ABD’de düzeltme yapılmadan önce: önce delili kayda geçirin

Bu dosyalarda delil, Türkiye’de olduğu kadar ABD’de de kaybolabilir. Düzeltme ameliyatı yapıldıktan sonra ilk işlemin sonucu artık incelenemez. Düzeltmeden önce ABD’deki hekiminizden mevcut durumu kayda geçirmesini isteyin: yazılı muayene notu, ölçümler, standart açılardan fotoğraflar ve gerekiyorsa görüntüleme. Türkiye’deki işlemden sonraki ilk günlerden başlayarak kendi tarihli fotoğraflarınızı da saklayın.

Türk usul hukuku bu malzemeyi delil olarak görür. HMK m. 199’a göre uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler belgedir. Klinik koordinatörüyle WhatsApp yazışmalarınız, aracı kuruluşun e-postaları ve kliniğin size gönderdiği önce-sonra fotoğrafları bu tanıma girer.

Delilin kaybolması ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa taraf, henüz dava açmadan keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık dinlenmesi yoluyla ileride ileri süreceği bir vakıanın tespitini isteyebilir (HMK m. 400/1-2). Dava açılmamışsa talep, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeye ya da incelenecek şeyin bulunduğu veya tanığın oturduğu yer sulh mahkemesine yapılır (HMK m. 401/1). Bu yol Türkiye’deki kayıtlar ve tanıklar için elverişlidir. Miami’de ya da Columbus’ta ameliyat edilmek üzere olan bir burun veya saçlı deri için pratik güvence ise yukarıda anlatılan ABD kayıtlarıdır.

Ne toplanmalı, kimden istenmeli?

Türkiye’deki dosyayı ABD’den almak

Hasta Hakları Yönetmeliği, sağlık hizmeti verilen resmî ve özel bütün kurum ve kuruluşları kapsar (m. 2). Yönetmeliğin 16. maddesine göre hasta, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyayı ve kayıtları doğrudan veya vekili ya da kanuni temsilcisi vasıtasıyla inceleyebilir ve bir suretini alabilir. 17. madde, kayıtlardaki eksik, belirsiz ve hatalı bilgilerin tamamlanmasını, açıklanmasını ve düzeltilmesini isteme hakkını ve sağlık durumuna ilişkin raporlara itiraz hakkını tanır.

Uluslararası sağlık turistine hizmet veren tesis; kabul, kayıt, teşhis, tedavi, faturalandırma, taburculuk ve tercümanlık işlerini yürüten bir uluslararası sağlık turizmi birimi kurar ve bu birimde en az bir personelin yabancı dil bildiğini belgelendirmesi zorunludur (Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik m. 7/1-2). Her hasta için bu birimden bir personel sorumlu personel olarak belirlenir ve Portala kaydedilir (m. 7/4). ABD’den gönderilecek yazılı talebin doğal muhatabı bu birimdir. Talebi e-postayla ve iz bırakan bir yolla gönderin, istediğiniz her belgeyi tek tek sayın ve cevabı saklayın.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK, 6698) üzerinden de paralel bir başvuru yapılabilir. Kanunun 11. maddesinin birinci fıkrası herkese veri sorumlusuna başvurarak kişisel verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme ve işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme hakkı verir. Veri sorumlusu başvuruyu en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde bedelsiz sonuçlandırır; işlem ayrıca bir maliyet gerektiriyorsa yalnızca Kurulca belirlenen tarifedeki ücret alınabilir (m. 13/2). Dosyanın suretini alma hakkının dayanağı ise Hasta Hakları Yönetmeliği m. 16’dır.

Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar için bir not: Yönetmeliğin uluslararası sağlık turizmi tanımı, Türk vatandaşı olup yurt dışında ikamet eden kişileri açıkça anar (m. 4/1-ı). Ancak m. 2/2-f, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi (doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları) ve 44. maddesi (yabancı devlet vatandaşlığını kazanan ve çok vatandaşlığı nüfus kaydına işlenen kişiler) kapsamındakileri Yönetmeliğin dışında tutar; bu kişiler kendi istekleriyle uluslararası sağlık turizmi kapsamında ücret ödemeyi taahhüt ederse Yönetmelik kapsamında uluslararası sağlık turizmi hizmeti alabilir (m. 2/3). Hasta Hakları Yönetmeliği, TBK ve aşağıdaki usul kuralları bu ayrımdan bağımsız uygulanır.

İşlemden önce size neler anlatılmalıydı?

Rıza belgeleri bazen ameliyat sabahı, bir koordinatörle kısa bir konuşmadan sonra imzalanır. Hasta Hakları Yönetmeliği ise başka bir ölçü koyar. 24. madde tıbbi müdahalelerde hastanın rızasını arar. 15. maddeye göre hastaya diğerlerinin yanında tıbbi müdahalenin kim tarafından, nerede, ne şekilde ve nasıl yapılacağı ile tahmini süresi (15-b), diğer tanı ve tedavi seçenekleri ile bunların fayda ve riskleri (15-c) ve muhtemel komplikasyonlar (15-ç) hakkında bilgi verilir.

18. madde bilginin mümkün olduğunca sade, tereddüt ve şüpheye yer vermeden ve hastanın anlayabileceği şekilde verilmesini ister. Hasta, kural olarak tıbbi müdahaleyi gerçekleştirecek sağlık meslek mensubu tarafından sözlü olarak bilgilendirilir (bilgilendirmeyi yapanın farklı olmasını zorunlu kılan durumlarda, hastaya bunun açıklaması yapılarak bilgilendirme yeterliliğine sahip başka bir sağlık meslek mensubu bilgilendirebilir) ve acil durumlar dışında bilgilendirme hastaya makul süre tanınarak yapılır. Mevzuatta öngörülen durumlarda ve uyuşmazlığa yol açması tıbben muhtemel müdahalelerde tesis 15. maddedeki bilgileri içeren bir rıza formu hazırlar, bunu hastaya sözlü olarak aktarır ve formu iki nüsha imzalatır; nüshalardan biri dosyaya konur, diğeri hastaya verilir (m. 26).

Florida örneğinde sorular bu hükümlerden çıkar: nefes alma sorunu ve düzeltme ihtimali anlatıldı mı, bunu kim anlattı, hangi dilde ve ameliyattan ne kadar önce? Ohio örneğinde ayrıca özel bir yönetmelik devreye girer. 12 Eylül 2025’te değişen Saç Ekimi Birimleri Hakkında Yönetmelik, kanal açılması aşamasını yalnızca saç ekimi uygulayıcı sertifikası bulunan hekimlere ve Yönetmeliğin saydığı diğer hekim gruplarına bırakır; foliküllerin toplanması ve kanallara yerleştirilmesi ise bu hekimlerce ya da saç ekimi yardımcı uygulayıcı sertifikasına sahip sağlık meslek mensuplarınca yapılabilir (m. 9/3). Sertifikalı yardımcılar bu hekimlerin gözetiminde ve sorumluluğunda çalışır (m. 9/4). Her hastanın imzaladığı aydınlatılmış rıza formuna donör alanının ve ekim alanının uygulama öncesi ve sonrası fotoğrafları eklenir (m. 10/2-ç); uygulanan tekniği, ekilen kök sayısını, fotoğrafları ve ekibin isimlerini gösteren hasta bilgi formu Bakanlık sistemi üzerinden doldurulur ve arşivlenir (m. 10/3).

Türk hukukuna göre kim sorumlu olabilir?

Klinik veya özel hastane

Tedavi için bir kliniğe ödeme yaptıysanız ilk talep çoğu zaman sözleşmeye dayanır. TBK m. 112’ye göre borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Kusursuzluğu ispat yükü bu nedenle kliniktedir. Klinik, çalışan hekim, hemşire ve teknisyen gibi yardımcı kişilerinin işi yürütürken hastaya verdiği zarardan da sorumludur (m. 116/1). Haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler, kıyas yoluyla sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanır (m. 114/2).

TBK’da tıbbi tedavi sözleşmesine ayrılmış bir bölüm yoktur. 502. madde vekâlet sözleşmesini tanımlar ve vekâlet hükümlerinin, niteliklerine uygun düştükleri ölçüde, Kanunda düzenlenmemiş işgörme sözleşmelerine de uygulanacağını belirtir. Bu hükümlere göre vekil, yetki verilmedikçe ya da durum zorunlu kılmadıkça veya teamül mümkün kılmadıkça işi bizzat ifa etmekle yükümlüdür (m. 506/1); üstlendiği işi sadakat ve özenle yürütür (m. 506/2) ve özen borcu, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranışa göre belirlenir (m. 506/3). Size söylenen cerrah yerine başka biri ameliyat ettiyse inceleme TBK m. 506/1 ile Hasta Hakları Yönetmeliği m. 15-b’den başlar. Sipariş üzerine yapılan bir diş protezi gibi belirli bir sonucun vaat edildiği hâllerde eser sözleşmesi hükümlerinin (TBK m. 470) uygulanıp uygulanmayacağı sorusu doğabilir. Bu cevap zamanaşımı süresini etkiler.

İmzaladığınız feragat formu

Yabancı hastaya hizmet veren klinikler zaman zaman geniş kapsamlı sorumsuzluk beyanları imzalatır. TBK m. 115/1, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmayı kesin olarak hükümsüz sayar. 115/3 bir adım ileri gider: özel mesleki bilgi gerektiren ve ancak kanun ya da yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütülebilen bir hizmet, meslek veya sanatta hafif kusurdan sorumsuzluk için önceden yapılan anlaşma da kesin olarak hükümsüzdür. 116/3 aynı kuralı yardımcı kişilerin fiillerinden sorumsuzluk anlaşmasına uygular. 1219 sayılı Kanun Türkiye’de tababet icrasını tıp fakültesi diplomasına bağlar (m. 1) ve diş hekimliği için ayrı diploma hükümleri içerir; sorumsuzluk beyanına dayanan klinik bu hükümleri aşmak zorundadır.

Hekimin kişisel sorumluluğu

Cerrahla doğrudan sözleşme yaptıysanız yukarıdaki sözleşme hükümleri ona da uygulanır. Aksi hâlde hekime karşı talep haksız fiile dayanır: kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49/1). Haksız fiilde zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır (m. 50/1). Hekimi çalıştıran klinik de, çalışanın kendisine verilen işi yaparken verdiği zarardan, seçme, talimat verme, gözetim ve denetimde gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe sorumludur (m. 66/1-2). Bir işletmede adam çalıştıran ayrıca, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe o işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zarardan sorumludur (m. 66/3).

Aracı kuruluş

ABD’den gelen hastaların önemli bir kısmı kliniği, oteli ve havalimanı transferini ayarlayan ve tercüman sağlayan bir aracı üzerinden gelir. Yönetmelik aracı kuruluşu, uluslararası sağlık turistine danışmanlık yapan, sağlık tesisi organizasyonu, konaklama, ulaşım ve transfer hizmetlerini yürüten ve yetki belgeli tüzel kişilerce işletilen kuruluş olarak tanımlar (m. 4/1-a). Sağlık tesisi ve aracı kuruluşun uluslararası sağlık turizminde faaliyet yürütebilmesi için yetki belgesi alması zorunludur; belgeyi tesis için Bakanlık, aracı kuruluş için USHAŞ düzenler (m. 5/1).

Aracı, en azından kendi sözleşmesiyle üstlendiği edimlerden sorumludur (TBK m. 112). TKHK sağlayıcıyı, ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye hizmet sunan ya da hizmet sunanın adına veya hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar (m. 3/1-ı); aracının fiilen ne yaptığı bu tanımla karşılaştırılmalıdır. Aracı, Türkiye’de varlığı olmayan bir ABD şirketiyse, ona ABD’de dava açılıp açılamayacağı ABD hukukuna göre cevaplanır.

Birden çok sorumlu ve sigorta

Birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet vermişse veya aynı zarardan çeşitli sebeplerle sorumluysa, haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanır (TBK m. 61). Bir kişinin sorumluluğu birden çok sebebe dayandırılabiliyorsa hâkim, zarar gören aksini istememişse veya kanunda aksi öngörülmemişse, zarar görene en elverişli giderim imkânını sağlayan sorumluluk sebebine göre karar verir (m. 60). Hekim ve sağlık kuruluşlarının sorumluluk sigortası bulunabilir; sigortacının durumu davalılar belirlendikten sonra dosyada incelenir.

Talep neleri kapsayabilir?

TBK m. 54 bedensel zararları özellikle şöyle sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. ABD’de yaşayan hasta için ilk kalem genellikle düzeltme ameliyatının ya da yeniden yapılan laminaların bedelidir ve ABD’deki sağlayıcıların faturaları bunun ispatıdır. Bedensel bütünlüğün zedelenmesi durumunda hâkim, olayın özelliklerini göz önünde tutarak uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (m. 56/1). Bu kalemlerin hesabı, Türkiye’de malpraktis tazminatı rehberinin konusudur.

Tedavi tüketici işlemi sayılıyorsa TKHK ayıplı hizmet için kendi seçimlik haklarını ekler: hizmetin yeniden görülmesi, hizmet sonucu ortaya çıkan eserin bedelsiz onarımı, ayıp oranında bedelden indirim veya sözleşmeden dönme; tüketici bunlardan biriyle birlikte TBK hükümlerine göre tazminat da isteyebilir (TKHK m. 15/1).

Tüketici mahkemesi mi, asliye hukuk mu? Zorunlu arabuluculuk

TKHK tüketici işlemini, ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden kişilerle tüketiciler arasında kurulan, eser, vekâlet ve benzeri sözleşmeler de dahil her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak tanımlar (m. 3/1-l). Belirli bir tedavinin bu tanıma girip girmediği dosyanın başında değerlendirilir. Giriyorsa üç sonuç doğar.

Birincisi, tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir (m. 73/1) ve tüketicilerin bu mahkemelerde açtığı davalar Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır (m. 73/2). İkincisi, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (m. 73/A-1); istisnalardan biri tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklardır (m. 73/A-1-a). Hakem heyetine başvuru, m. 68/1’de belirlenen ve her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılan değerin altındaki uyuşmazlıklarda zorunludur, bu değerin üzerindekiler için yapılamaz (m. 68/1 ve 68/4). Üçüncüsü, yukarıda anılan m. 15 seçimlik hakları kullanılabilir.

Arabuluculuk için Türkiye’ye gelmeniz gerekmez. Arabuluculuk müzakerelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 15/6). Kanunun arabulucuya başvurmayı dava şartı saydığı hâllerde, burada m. 73/A’da olduğu gibi, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m. 18/A-1 ve 18/A-15).

Uyuşmazlık tüketici işlemi değilse, malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2/1).

Türk mahkemesi, Türk hukuku ve ABD’de dava açma sorusu

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları tayin eder (MÖHUK m. 40). Dava davalının yerleşim yeri mahkemesinde (HMK m. 6/1), davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yerinde (m. 7/1), sözleşmeden doğan davalarda ayrıca sözleşmenin ifa edileceği yerde (m. 10) ve haksız fiilde ayrıca fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yerde (m. 16/1) açılabilir.

Davaya hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı sorusunu da MÖHUK cevaplar. Hukuk seçimi yoksa sözleşmeye en sıkı ilişkili hukuk uygulanır; ticari veya mesleki faaliyetler gereği kurulan sözleşmelerde bu, karakteristik edim borçlusunun işyeri hukukudur, ancak hâlin bütün şartlarına göre daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa o uygulanır (m. 24/4). Tüketici sözleşmelerine ilişkin özel kural, paket turlar hariç, hizmetin tüketiciye mutad meskeninin bulunduğu ülkeden başka bir ülkede sağlanmasının zorunlu olduğu sözleşmelere uygulanmaz (m. 26/4). Haksız fiilden doğan borçlar haksız fiilin işlendiği ülke hukukuna tabidir (m. 34/1); fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yer farklı ülkelerdeyse zararın meydana geldiği ülke hukuku uygulanır (m. 34/2). İstanbul’daki bir kliniğin yaptığı işlemde bu kurallar, geçerli bir hukuk seçimi ve daha sıkı ilişki istisnaları saklı kalmak üzere, Türk hukukunu gösterir. Tedaviyi seyahatle birleştiren ve ABD’de satın alınan bir paket ise farklı cevaplar doğurabilir.

Bazı hastalar doğrudan yaşadıkları eyalette dava açmayı düşünür. Bu, Türk kliniği üzerinde yargı yetkisi, tebligat ve tazminatın belirlenmesi gibi ABD hukukuna ait soruları gündeme getirir ve ABD’de yetkili bir avukatın işidir. Türkiye tarafındaki iki nokta bu kararı etkiler. Türkiye’deki davalıya tebligat Lahey Tebligat Sözleşmesi üzerinden yürür ve Türkiye 10. maddedeki yollara itiraz ettiği için posta yoluyla tebligat mümkün değildir; ayrıntı ABD davaları için Türkiye’de tebligat ve delil toplama rehberinde. ABD mahkeme kararının Türkiye’de icrası da yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır (MÖHUK m. 50/1). Şartlar arasında Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma ya da o devlette Türk mahkeme kararlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunması (m. 54/1-a) vardır. MÖHUK m. 54/1-b ise kanunda “veya” ile bağlanan iki yetki unsuru içerir: biri Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren konulara ilişkindir, diğeri davalıya, kararın dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir mahkemece verildiği itirazında bulunma imkânı verir. Usul ABD mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi rehberinde anlatılıyor.

Türk mahkemesinde dava açan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır (MÖHUK m. 48/1); mahkeme davacıyı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (m. 48/2). Hüküm yabancıları düzenlediği için Türk vatandaşı olan hasta bakımından uygulanmaz.

Türk mahkemesi neyin yanlış gittiğini nasıl değerlendirir?

Hekimin özen yükümlülüğüne aykırı davranıp davranmadığı tıbbi bir sorudur. HMK m. 266/1’e göre mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir; genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Taraflar da dava konusu olayla ilgili olarak seçtikleri bir hekimden bilimsel mütalaa alabilir (m. 293/1). Hâkim mütalaayı veren kişinin davet edilerek dinlenmesine karar verebilir; bu kişi geçerli bir özrü olmadan gelmezse raporu mahkemece değerlendirmeye alınmaz (m. 293/2-3).

ABD kayıtları burada değer kazanır. Miami’deki cerrahın hava yoluna ilişkin tespitleri, Houston’daki diş hekiminin her laminanın uyumuna dair bulguları ya da Ohio’daki hekimin donör alanındaki izlere ilişkin notları, Türkiye’deki bilirkişi incelemesinde Türk dosyasıyla karşılaştırılabilecek olgulardır. Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf, tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır ve mahkeme resmî tercümesini de isteyebilir (HMK m. 223). Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de bu vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya Türk konsolosluğunca onaylanmasına bağlıdır; Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin tasdike ilişkin hükümleri saklıdır (m. 224). ABD’de 15 Ekim 1981’den, Türkiye’de 29 Eylül 1985’ten beri yürürlükte olan Apostil Sözleşmesi bu yolu sağlar. ABD’deki hekim raporu özel belgedir; ancak imzanın noterce onaylanıp apostil şerhi alınması belgenin kaynağına itirazı zorlaştırır.

Süreler: hangi süre ne zaman işlemeye başlar?

Zamanaşımı, esasen haklı bir talebi sonuçsuz bırakabilir. Aynı olaya birden çok süre uygulanabilir ve bunlar farklı tarihlerde başlar.

TBK m. 148’e göre m. 146 ve 147’de belirlenen zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez. 147. madde tıbbi tedaviyi saymaz; tedavi sözleşmesine dayanan tazminat alacağının vekâlete ilişkin beş yıllık süreye (m. 147/5) mi yoksa on yıllık genel süreye (m. 146) mi tabi olduğu, kanun metninin tek başına çözmediği bir nitelendirme sorusudur; tüketici hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı da somut olaya göre değerlendirilir. Bu sorular açıkken temkinli yol, uygulanma ihtimali olan en kısa süreyi, yani iki yılı, işleyebileceği en erken tarihten, çoğu zaman işlem tarihinden saymaktır. Bu bir güvenlik payıdır, kanunun kuralı değildir: haksız fiildeki iki yıl zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten, tüketici hükmündeki süre hizmetin ifasından, eser sözleşmesindeki süre teslimden işler. Teksas’taki lamina örneğinde son ikisi, aşağı yukarı laminaların takıldığı tarihten hesaplanır.

Yazışma süreyi durdurmaz. TBK m. 154’e göre zamanaşımı; borçlunun borcu ikrar etmesi (örneğin kısmen ifada bulunması) ya da alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurmasıyla kesilir. Klinikle pazarlık bu listede yoktur; belirli bir mesajın ikrar sayılıp sayılmayacağı ise ifadesine bağlıdır. Yazılı bildirimin başka bir önemi de olabilir: eser sözleşmesi hükümleri uygulanıyorsa, sonradan ortaya çıkan ayıp yükleniciye gecikmeksizin bildirilmelidir; bildirilmezse eser kabul edilmiş sayılır (TBK m. 477/3).

Ceza şikâyeti ayrı bir yoldur

Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, Türk Ceza Kanunu (5237) m. 89/1’e göre cezalandırılır; 2. ve 3. fıkralarda sayılan ağır sonuçlarda ceza artırılır. Taksirle yaralamanın soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır; ancak birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz (m. 89/5). Şikâyet, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (m. 73/1-2).

Ceza şikâyeti cezai sorumlulukla ilgilidir; tazminat yukarıdaki hukuk yollarıyla istenir. Bir uyarı: kamu davası, suçtan zarar görenin şikâyetten vazgeçmesi nedeniyle düşmüşse ve zarar gören vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz (m. 73/7).

Dosyayı ABD’den yürütmek

İşin büyük bölümü Türkiye’ye gelmeden yapılabilir; ancak yaralanmanın niteliğine ve bilirkişiye sorulan sorulara göre bilirkişinin hastayı bizzat muayene etmesi gerekebilir.

Türkiye’deki avukat vekâletnameyle çalışır. Türk vatandaşları vekâletnameyi Washington’daki Türkiye Büyükelçiliğinde ya da Boston, Chicago, Houston, Los Angeles, Miami veya New York’taki Türkiye Başkonsolosluklarında düzenletebilir; yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 191). Vekâletnamede T.C. kimlik numaranızın ve nüfus kaydındaki adınızın yer alması, Türkiye’deki kayıtlarla eşleştirmeyi kolaylaştırır. ABD vatandaşı olan ya da konsolosluğa gidemeyen kişiler ABD’de bir notary public önünde imzalayıp belgenin onaylandığı eyaletin yetkili makamından, çoğunlukla Secretary of State’ten apostil şerhi alabilir; Apostil Sözleşmesi ABD ile Türkiye arasında uygulanır. Metin önemlidir: açıkça yetki verilmemişse vekil, diğer işlemlerin yanında, sulh olamaz, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz, davadan feragat edemez, karşı tarafı ibra edemez (HMK m. 74/1). Vekâletnamenin ABD’de nasıl düzenletileceği ve apostil şerhinin nereden alınacağı ABD’den Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberindedir.

Türkiye yıl boyunca UTC+3’tedir. New York ABD yaz saatinde yedi, kışın sekiz saat geridedir; Los Angeles on ve on bir saat. ABD saatleri Avrupa’dan farklı tarihlerde değişir, Türkiye ise hiç değişmez; fark yalnızca ABD’deki geçiş tarihlerinde kayar. ABD’deki sağlık sigortanız, ABD vergileri ya da ABD’de paralel bir dava hakkındaki sorular ABD’de yetkili bir danışmanın konusudur.

Lex Lata, ABD’deki hastanın dosyasını nasıl yürütür?

Lex Lata, ABD’de yaşayan müvekkillere kliniklere, özel hastanelere, hekimlere ve aracı kuruluşlara karşı Türk hukukundan doğan tıbbi taleplerde hizmet verir. Çalışma Türkçe ve İngilizce, saat farkı gözetilerek e-posta ve görüntülü görüşmeyle yürür: Türkiye’deki dosyanın istenmesi ve incelenmesi, ABD kayıtlarının yeminli tercümesinin sağlanması, vekâletnamenin hazırlanması, arabuluculukta ve Türk mahkemelerinde temsil. Lex Lata yalnızca Türk hukuku konusunda danışmanlık verir. Büroya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz; ABD’de yaşayanlar için Türkiye’de avukat sayfası, ABD’deki mirasçılar için miras ve tapu intikali dahil serinin diğer rehberlerini listeler. Sitedeki sağlık hukuku hizmet sayfası ve Türkiye’de sağlık turizmi rehberi ek arka plan sunar.