İdare hukuku, kişiler ile devlet arasındaki ilişkiyi düzenler. Belediye yapı ruhsatı vermediğinde, bakanlık bir izni iptal ettiğinde, düzenleyici kurum bir şirkete ceza verdiğinde, idare bir taşınmazı kamulaştırdığında ya da bir teklifi kamu ihalesinin dışında bıraktığında verilen karar bir idari işlemdir ve buna karşı yol idari yargıdır. Bu davalarda Türk ve yabancı şirketleri ve kişileri temsil ediyoruz. Bu sayfa açılabilecek dava türlerini, süreleri, yürütmenin durdurulmasını, tazminat taleplerini ve en sık çalıştığımız alanları anlatıyor.
Üç tür idari dava
İdari Yargılama Usulü Kanunu üç tür idari dava tanır (İYUK m. 2/1):
3 maddeyi gösterin
- İptal davası. İdari işlemlere karşı yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılır.
- Tam yargı davası. İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından, uğradıkları zararın giderilmesi için açılır.
- İdari sözleşme davaları. Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklar.
Mahkeme hukuka uygunluğu denetler, yerindeliği değil. İdari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz; idari eylem ve işlem niteliğinde ya da idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremez (İYUK m. 2/2). Uygulamada dava, idarenin yetkisiz olduğunu, zorunlu bir usulü atladığını, yanlış olgulara dayandığını, kanunu yanlış uyguladığını ya da yetkisini kanunun verdiği amaç dışında kullandığını göstermek üzerine kurulur.
Dava açma süresi ve idareye başvuru
Bir müvekkil karar getirdiğinde ilk baktığımız şey süredir. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür (İYUK m. 7/1). Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (m. 7/2-a). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar; düzenleyici işlem sonradan, kendisine dayanan uygulama işlemiyle birlikte de dava konusu edilebilir (m. 7/4).
Bölümün devamını okuyun
İdareye başvuruya ilişkin iki kural hesabı değiştirir:
- Sessizlik ret sayılır. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem ya da eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilir. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi içinde dava açılabilir (İYUK m. 10/2).
- Üst makama başvuru süreyi durdurur, sıfırlamaz. Dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir. Başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; süre yeniden işlemeye başladığında başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır (İYUK m. 11).
En çok yanlış anlaşılan nokta budur: ellinci günde yapılan başvuru, ret üzerine yalnızca on gün bırakır.
Yetkili mahkeme
Kanunda ya da özel kanunlarda yetkili idare mahkemesi gösterilmemişse yetkili mahkeme, dava konusu idari işlemi ya da idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32/1). İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi taşınmazlarla ilgili mevzuatın uygulanmasından ya da kamu mallarından doğan davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (m. 34/1). İdari davalarda yetki kamu düzenindendir (m. 32/2).
Bölümün devamını okuyun
Vergi uyuşmazlıkları otuz günlük süreyle vergi mahkemelerinde görülür (İYUK m. 7/1). Gümrük cezaları ve vergi tahakkukları ise önce kendi itiraz yolunu izler; bunu gümrük uyuşmazlıkları ve ceza itirazları sayfamızda anlatıyoruz.
Yürütmenin durdurulması
Dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m. 27/1). Bu yüzden yürütmenin durdurulması talebi çoğu zaman davanın en önemli parçasıdır. Mahkeme, ancak işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (m. 27/2). Kararda işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır.
Bölümün devamını okuyun
| Soru | Kural |
|---|---|
| Mahkeme ne zaman karar verir? | İdarenin savunması alındıktan ya da savunma süresi geçtikten sonra; uygulanmakla etkisi tükenecek işlemler savunma alınmadan da durdurulabilir (m. 27/2) |
| Teminat gerekir mi? | Kural olarak evet, ama durumun gereklerine göre aranmayabilir; idareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz (m. 27/6) |
| Karara itiraz edilebilir mi? | Tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere ilgili bölge idare mahkemesine ya da kurula; itiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 27/7) |
| Talep yenilenebilir mi? | Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez istenemez (m. 27/10) |
Tazminat: tam yargı davası
İdari işlem ve eylemlerden doğan zararın tazmini kural olarak idari yargıda istenir. Zarar bir idari işlemden doğuyorsa ilgili, doğrudan tam yargı davası açabilir, iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir ya da önce iptal davası açıp kararın tebliğinden veya işlemin icrasından itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilir (İYUK m. 12).
Bölümün devamını okuyun
Zarar bir idari eylemden, örneğin fiilî bir çalışmadan ya da görevlilerin davranışından doğuyorsa zorunlu bir ön adım vardır. İlgili, eylemi öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak hakkının yerine getirilmesini istemelidir. İstek kısmen ya da tamamen reddedilirse ya da otuz gün içinde cevap verilmezse dava süresi içinde dava açılır (İYUK m. 13/1).
Çalıştığımız alanlar
İmar, yapı ve ruhsat
Bölümün devamını okuyun
İmar planları, parselasyon işlemleri, yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve yıkım kararları idari işlemdir ve taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde denetlenir (İYUK m. 34/1). İmar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar, bölge idare mahkemesi kararlarının Danıştayda temyiz edilebildiği davalar arasındadır (m. 46/1-g). Eksik izinler özel hukuk işlemlerini de etkiler; bkz. iskân olmayan konutta hangi işlemler yapılamaz. Arnavutköy’deki bir uygulama örneği için Yenişehir rezerv alanında 18. madde uygulaması yazımıza, dönüşüm alanındaki malikler için kentsel dönüşüm sayfamıza bakabilirsiniz.
Kamulaştırma
Kamulaştırmanın iki paralel yolu vardır. İdare taşınmazı satın alma usulüyle edinemezse, bedelin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili için taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine başvurur (2942 sayılı Kanun m. 10). Malik, bu mahkemenin tebligatından, tebligat yapılamayanlar için gazete ilanından itibaren otuz gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal, maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açabilir (2942 sayılı Kanun m. 14). İştirak hâlinde ya da müşterek mülkiyette paydaşların tek başına dava hakkı vardır (m. 14). Acele kamulaştırma işlemleri ivedi yargılama usulüne tâbidir (İYUK m. 20/A/1-b).
Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde idarece kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem ya da tesisat yapılmazsa, mal sahibi ya da mirasçıları bedeli aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle ödeyerek taşınmazı geri alabilir; geri alma hakkı doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer, özel kanunlar ve bazı kamulaştırma türleri bu kuralın dışındadır (2942 sayılı Kanun m. 23). Uygulamadaki örnekler için Kınalı-Malkara ve Kuzey Marmara Otoyolu güzergâhında kamulaştırma ve Büyükçekmece’de kamulaştırmasız el atma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kamu ihaleleri
İhale sürecindeki hukuka aykırı bir işlem nedeniyle zarara uğradığını iddia eden aday, istekli ya da istekli olabilecekler önce idareye şikâyet, sonra Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet yoluna gitmelidir; bu yollar dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır (4734 sayılı Kanun m. 54). Şikâyet, işlem ya da eylemin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren on gün içinde (21. maddenin b ve c bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün) ve sözleşme imzalanmadan önce idareye yapılır; itirazen şikâyet idarenin kararının bildiriminden ya da on günlük karar süresinin bitiminden itibaren on gün içinde Kuruma yapılır (m. 55). İhaleden yasaklama kararları dışındaki ihale işlemlerine karşı dava ivedi yargılama usulüyle görülür: dava otuz gün içinde açılır, üst makama başvuru (m. 11) bu davalarda yoktur ve yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara itiraz yolu kapalıdır (İYUK m. 20/A).
Ruhsat, izin ve düzenleyici kurumlar
İşyeri ruhsatlarının ve sektör izinlerinin reddi, askıya alınması ve iptali iptal davası konusudur. Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz ya da otuz gün veya daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları ile düzenleyici ve denetleyici kurulların kararlarına karşı açılan davalar, bölge idare mahkemesi kararlarının Danıştayda temyiz edilebildiği davalar arasındadır (İYUK m. 46/1-e ve n). Bu türden birkaç karar hakkında yazdık: uluslararası sağlık turizmi yetki belgesi, yatırım teşvik belgesinin iptali ve yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasının askıya alınması. Piyasa gözetimi kararları ürün güvenliği sayfamızda anlatılıyor.
İdari para cezaları
Kural olarak idari para cezalarına karşı idare mahkemesinde dava açılmaz. Kabahatler Kanununa göre idari para cezasına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir; süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir (5326 sayılı Kanun m. 27/1). Aynı işlem kapsamında aynı kişiyle ilgili idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, cezaya ilişkin hukuka aykırılık iddiaları işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür (m. 27/8). Kabahatler Kanununun kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulandığı için (5326 sayılı Kanun m. 3/1-a) önce kararın kendisi okunur.
Yabancılar ve ikamet kararları
İkamet izninin reddi ve iptali ile yabancılarla ilgili diğer kararlar idari işlemdir ve idari yargıda dava konusu edilebilir. Uygulanacak süre ve şartlar karara göre değişir; arka planı Türkiye oturum izni sayfamız ve kısa dönem ikamet izni ve ret kararına karşı dava rehberimiz anlatıyor.
Kanun yolları ve kararın uygulanması
İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir; konusu maddede gösterilen parasal sınırı geçmeyen vergi, tam yargı ve iptal davalarında verilen kararlar kesindir (İYUK m. 45/1). Düzenleyici işlemlere karşı iptal davaları, imar planları ve parselasyon davaları, düzenleyici kurul kararlarına karşı davalar gibi 46. maddenin birinci fıkrasında sayılan davalarda bölge idare mahkemesi kararına karşı Danıştayda otuz gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir (İYUK m. 46/1). Bu davalar dışında, bölge idare mahkemesi istinaf incelemesinde ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar vermişse bu karar da tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir; tek hâkimle görülen davalar ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun uygulanmasından doğan davalar gibi maddede sayılan dava ve işlerde bu yol kapalıdır (m. 46/2). Bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir (m. 45/6). İvedi yargılama usulüne tâbi davalarda istinaf yolu yoktur; nihai karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyize başvurulur (m. 20/A/2-g ve 45/8).
Bölümün devamını okuyun
Lehe karar alınması son adım değildir. İdare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek ya da eylemde bulunmak zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez (İYUK m. 28/1). Kararın gereği yerine getirilmezse idareye karşı maddi ve manevi tazminat istenebilir (m. 28/3). Hükmedilen para, davacının ya da vekilinin idareye yazılı bildireceği banka hesabına yatırılır; süresinde ödenmezse genel hükümlere göre icra edilir (m. 28/2).
Bizimle çalışmak
Türkiye’de ve yurt dışında yaşayan kişiler ile şirketler için çalışıyoruz. Vekâletnameyle kararı ve süreyi inceliyor, başvuruyu ya da davayı hazırlıyor, dosyayı takip ediyor ve her gelişmeyi Türkçe ya da İngilizce bildiriyoruz. İdari davalarda süre tebliğden işlediği için kararı, size tebliğ edildiği tarihle birlikte gönderin.
İlgili hizmet alanları ve rehberler
8 maddeyi gösterin
- Hukuk Davaları: hukuk mahkemelerinde sözleşme, tazminat, taşınmaz ve miras uyuşmazlıkları.
- Gümrük Uyuşmazlıkları ve Ceza İtirazları: gümrük cezaları, vergi tahakkukları ve vergi mahkemeleri.
- Kentsel Dönüşüm ve Riskli Yapı: 6306 sayılı Kanun kapsamında maliklerin hakları.
- Yatırım Teşvikleri ve Devlet Yardımları: teşvik belgeleri, iptal ve geri alma.
- Sağlık Turizmi Düzenleyici Uyum: klinikler için yetki belgesi ve sektör kuralları.
- Ceza Hukuku: idari kararla birlikte yürüyen soruşturmalar.
- İstanbul’un Batısında Taşınmaz Davaları: Silivri, Çatalca, Arnavutköy ve Büyükçekmece’de kamulaştırma ve plan iptali.
- Belediyeden Alacak: hangi malların haczedilemeyeceği ve mal beyanı.
