İflas ve Konkordato Masasında Alacak Kaydı, Sıra Cetveline İtiraz ve Tasfiye Payının Tahsili (İİK m. 218-235)

Yabancı bir alacaklı Türkiye’deki bir iflas masasına alacağını Türk alacaklıyla aynı yoldan kaydettirir: iflasın ilanından itibaren bir ay içinde alacağını iflas dairesine kaydettirir ve delillerinin asıl veya onaylı suretlerini verir (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, “İİK” m. 219). Yabancı memlekette oturan alacaklılar için bu süre uzatılabilir; vaktinde kaydettirilmeyen alacak da iflasın kapanmasına kadar kabul olunur, ancak gecikmenin masrafı alacaklıya aittir (m. 219, m. 236). İflas idaresi kabul ettiği alacakları sıra cetveline yazar; alacağı reddedilen ya da indirilen alacaklı, cetvelin ilanından, adres gösterip tebliğ avansı vermişse kendisine tebliğden itibaren on beş gün içinde dava açmak zorundadır (m. 235, m. 223/3). İtiraz alacağın esasına veya miktarına değil yalnız sıraya dairse dava açılmaz; şikâyet yoluyla, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurulur (m. 235 son fıkra, m. 16).

Konkordatoda süre daha kısadır: komiser alacaklıları, ilandan itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder (m. 299). Aşağıdaki bölümler her adımı dayandığı hükümle birlikte ele alır.

İflasta alacak ne zaman ve nasıl kaydettirilir?

Tasfiye adi şekilde yapılacaksa iflas dairesi, m. 208’e göre vereceği karar tarihinden itibaren en geç on gün içinde iflası m. 166/2’deki usulle ilan eder: bir internet haber sitesinde veya tirajı ellibinin üzerinde olan ve yurt düzeyinde dağıtılan gazetelerden birinde, bununla birlikte iflas edenin muamele merkezinin bulunduğu yerdeki bir gazetede ve Ticaret Sicili Gazetesinde. Sürelerin hesabında son ilan tarihi esas alınır (m. 219).

İlan yalnız alacak davetinden ibaret değildir. M. 219’a göre ilanda müflisin kimliği, yerleşim yeri ve iflasın açıldığı tarih yazılır; alacaklılar ve istihkak iddiasında bulunanlar, ilandan itibaren bir ay içinde alacaklarını ve istihkaklarını kaydettirmeye ve delillerinin asıl veya onaylı suretlerini vermeye çağrılır; müflisin borçlularından aynı süre içinde kendilerini ve borçlarını bildirmeleri, müflisin mallarını her ne sıfatla olursa olsun elinde bulunduranlardan da o mallar üzerindeki hakları saklı kalmak üzere bunları aynı süre içinde dairenin emrine teslim etmeleri istenir; alacaklılar da ilandan nihayet on gün içinde toplanacak ilk alacaklılar toplantısına çağrılır.

Yabancı bir tedarikçi veya kredi veren için kayıt, belgeyle yürüyen bir iştir. Alacağın asıl tutarı, faizi ve para birimi açıkça yazılmalı; sözleşme, faturalar, teslim belgeleri (CMR veya konşimento), gümrük evrakı, ödeme kayıtları ve hesap ekstresi eklenmelidir. Yabancı dildeki belgeler Türkçe tercümeleriyle verilmeli, vekil aracılığıyla hareket eden alacaklının vekâletnamesi de Türk dairesinin kabul edeceği biçimde düzenlenmelidir.

Süresinde kaydettirilmeyen alacak kaybolmaz. M. 236 bu alacağı iflasın kapanmasına kadar kabul eder; ancak gecikmeden doğan masraflar alacaklıya aittir ve alacaklı bunları peşin ödemeye zorlanabilir, başvurusundan önce kararlaştırılmış paylaştırmaya katılamaz. İflas idaresi alacağı kabul ederse sıra cetveli düzeltilir ve ilan edilir; m. 235’teki dava hakkı bu durumda da geçerlidir.

İflasta alacaklılara hangi sırayla ödeme yapılır?

Paylaştırma bütün alacaklılar arasında eşit değil, sıraya göre yapılır. M. 206 önce rehne bakar: alacakları rehinli olan alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakkı vardır; gümrük resmi gibi belirli eşya ve akardan alınması gereken resim ve vergi rehinli alacaklardan sonra gelir. Taşınmaz rehniyle güvence altına alınmış alacakların sırası ve bu teminatın faiz ve eklentilere şümulü, Medeni Kanunun taşınmaz rehnine ilişkin hükümlerine göre belirlenir.

Teminatlı olup da rehinle karşılanmamış olan veya teminatsız bulunan alacaklar dört sıraya ayrılır (m. 206):

1. Birinci sıra: işçilerin iş ilişkisine dayanan ve iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dahil alacakları ile iflas nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak ettikleri ihbar ve kıdem tazminatları; işverenlerin, tüzel kişilik kazanmış işçi yardım sandıklarına ve benzeri kuruluşlara borçları; iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş ve nakden ifası gereken aile hukukundan doğan nafaka alacakları.
2. İkinci sıra: velayet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kimselerin bu ilişki nedeniyle doğmuş bütün alacakları; ancak iflas, velayet veya vesayetin devam ettiği süre içinde ya da bunların bitmesini izleyen yıl içinde açılmışsa imtiyazlı sayılır.
3. Üçüncü sıra: özel kanunlarında imtiyazlı olduğu belirtilen alacaklar.
4. Dördüncü sıra: imtiyazlı olmayan diğer bütün alacaklar. Teminatsız ticari alacak, teminatsız kredi veya sözleşme cezası olağan olarak bu sıradadır.

Birinci ve ikinci sıradaki sürelerin hesabında m. 206; iflasın açılmasından önce mühlet dahil geçirilen konkordato süresini, iflasın ertelenmesi süresini, alacak hakkında açılmış davanın devam ettiği süreyi ve terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesinde ölüm tarihinden tasfiye kararına kadar geçen süreyi hesaba katmaz. Gemilerin paraya çevrilmesinde sıra cetveli Türk Ticaret Kanununun 1389 ilâ 1397. maddelerine göre düzenlenir.

Yabancı ticari alacaklı için sonuç açıktır: teminatsız fatura alacağı, rehinli alacaklılar ve üç imtiyazlı sıra karşılandıktan sonra kalan tutardan ödenir.

Sıra cetveline nasıl itiraz edilir?

İflas idaresi sıra cetvelini iflas dairesine verir ve alacaklıları m. 166/2’deki usulle ilan yoluyla haberdar eder; iddialarının tamamı veya bir kısmı reddedilen ya da iddia ettikleri sıraya kabul edilmeyen alacaklılara ayrıca doğrudan haber verilir (m. 234). Bundan sonrasını m. 235 düzenler:

• Süre ve mahkeme. Sıra cetveline itiraz edenler, cetvelin ilanından itibaren on beş gün içinde iflasa karar verilen yerdeki ticaret mahkemesine dava açmaya mecburdur. Ancak madde aynı fıkrada m. 223/3’ü saklı tutar: masaya başvururken tebligata elverişli adres gösteren ve Adalet Bakanlığı tarifesindeki yazı ve tebliğ masrafları için avans veren alacaklı, iflas idaresinin kararlarının kendisine tebliğini isteyebilir; bu alacaklı için kanun yolu süreleri tebliğ tarihinden işlemeye başlar.
• Davalı. Alacaklı kendi talebinin haksız olarak reddedildiğini veya indirildiğini ileri sürüyorsa dava masaya karşı açılır. Başkasının kabul edilen alacağına veya ona verilen sıraya itiraz ediyorsa davayı o alacaklı aleyhine açar.
• Usul. Dava, m. 235’in kendisinin öngördüğü üzere basit yargılama usulüyle görülür.
• Kazanılan davanın sonucu. Bir alacağın terkini hakkında açılan dava kazanılırsa, bu alacağa ayrılan pay dava masrafları dahil, sıraya bakılmaksızın davacının alacağı oranında ona verilir; artanı diğer alacaklılara sıra cetveline göre dağıtılır.
• İkinci alacaklılar toplantısı. Davaya bakan mahkeme, davacının isteği hâlinde onun ikinci alacaklılar toplantısına katılıp katılmayacağına ve ne oranda katılacağına on beş gün içinde karar verir.
• Yalnız sıra. İtiraz alacağın esasına veya miktarına değil yalnız sıraya dairse dava değil, şikâyet yoluyla icra mahkemesine götürülür; m. 16 uyarınca şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.

Konkordatoda alacak nasıl bildirilir?

Konkordato (m. 285 vd.) bir tasfiye değil yeniden yapılandırmadır; yine de bireysel alacakları toplu bir sürece bağlar. Mahkemenin geçici mühlet kararı Ticaret Sicili Gazetesinde ve Basın İlan Kurumunun resmî ilan portalında ilan edilir ve kesin mühletin sonuçlarını doğurur; ilanda alacaklıların yedi günlük kesin süre içinde, mühlet verilmesini gerektiren bir hâl bulunmadığını ileri sürerek itiraz edebilecekleri de belirtilir (m. 288).

Komiser ardından alacaklıları, ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder ve ilanın birer suretini adresi belli alacaklılara postayla gönderir; alacağını bildirmeyen alacaklı, bilançoda kayıtlı değilse konkordato projesinin müzakerelerine kabul edilmez (m. 299). Mal teslimi ya da daire devri gibi konusu para olmayan alacaklar, alacaklı tarafından eşit kıymette para alacağına çevrilerek komisere bildirilir; borçlu, komiserin onayıyla taahhüdün aynen ifasını üstlenmekte serbesttir (m. 294).

Mühlet içinde m. 294 uyarınca borçlu aleyhine 6183 sayılı Kanuna göre yapılanlar dahil hiçbir takip yapılamaz, evvelce başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz, bir takip muamelesiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşüren süreler işlemez; m. 206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir. Tasdik edilen proje aksini öngörmedikçe, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur.

Konkordato projesi, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını veya kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan bir çoğunluk tarafından imzalanırsa kabul edilmiş sayılır (m. 302). Oylamada yalnız projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır; birinci sıradaki imtiyazlı alacakların alacaklıları ile borçlunun eşi, çocuğu, anası, babası ve kardeşi hesaba katılmaz; rehinli alacaklar yalnız takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kalan kısımları için hesaba girer. Bağlayıcı hâle gelen konkordato, talepten önce veya komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için mecburidir; bu hüküm birinci sıradaki imtiyazlı alacaklara, rehinli alacakların rehnin kıymetini karşılayan kısmına ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacaklarına uygulanmaz (m. 308/c).

Konut alıcıları aynı süreçle öbür taraftan karşılaşır; onların durumu Müteahhidin İflası ve Konkordatosunda Konut Alıcısının Durumu yazısında anlatılır.

Tasfiye payı alacağı karşılamazsa ne olur?

İflas idaresi, paraları dağıtırken alacağının tamamını alamamış her alacaklıya ödenmemiş miktar için aciz vesikası verir; vesikada müflisin alacağı kabul veya reddettiği yazılır ve kabul hâlinde vesika m. 68/1’de yazılı senet niteliğindedir (m. 251). Vesika m. 143’teki hukuki sonuçları doğurur: vesikadaki miktar için faiz istenemez ve borç, borçluya karşı vesikanın düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak müflis yeni mal iktisap etmedikçe hakkında yeniden takip talebinde bulunulamaz; müflis yeni mal iktisap etmediği yolunda itiraz ederse uyuşmazlık icra mahkemesinde basit yargılama usulüyle karara bağlanır (m. 251).

Yabancı alacaklı için kayıt sırası

1. Tarihleri sabitleyin. Son ilan tarihini not edin; iflasta bir ay, konkordatoda on beş gün sayın.
2. Dosyayı hazırlayın. Sözleşme, faturalar, teslim ve gümrük belgeleri, ödeme kayıtları ve hesap ekstresi, Türkçe tercümeleriyle.
3. Kaydettirin ve izleyin. Kaydı vekil aracılığıyla yapın, ardından sıra cetvelinin ilanını takip edin; kayıt sırasında tebligata elverişli bir adres gösterip tebliğ avansını yatırdıysanız m. 235’teki on beş gün size tebliğden, aksi hâlde cetvelin ilanından itibaren işler (m. 223/3).
4. Hızlı karar verin. Alacak reddedilir, indirilir veya istenenden aşağı sıraya yazılırsa, uyuşmazlığın alacağın kendisine mi (ticaret mahkemesinde dava) yoksa yalnız sırasına mı (icra mahkemesine şikâyet) ilişkin olduğunu birkaç gün içinde belirleyin.
5. Vesikayı saklayın. Paylaştırma sonunda bakiye kalırsa aciz vesikasını saklayın ve borçlunun yeni mal iktisabını izleyin.

İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri

• Ticari Alacak Tahsili ve Varlık Kurtarma: Sınır ötesi B2B alacak takibi ve karşı taraf dinlenmeden ihtiyati haciz (İİK m. 257-258) stratejileri.
• Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi: 5718 sayılı MÖHUK ve 1958 New York Konvansiyonu kapsamında tenfiz davaları.
• Ticari Dolandırıcılık ve Beyaz Yaka Suçları: CMK 128 adli el koyma, MASAK tedbirleri ve şirket içi varlık kurtarma.
• İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: Çağlayan ve Kartal adliyeleri yetki alanları, vekaletname ve UYAP dava yönetimi.

İlgili Hizmet Alanları

• Ticari Alacak Tahsili ve Varlık Kurtarma
• Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi
• Ticari Dolandırıcılık ve Beyaz Yaka Ceza Hukuku
• Ticari Uyuşmazlık ve Tahkim