Eşyayı Türkiye sınırından geçirmek her zaman sınırda vergi ödemek anlamına gelmez. Türkiye’nin serbest bölgeleri ve bir dizi gümrük avantajı sağlayan rejim, üreticilerin, distribütörlerin ve yeniden ihracatçıların gümrük vergisini, ithalatta KDV’yi ve diğer yükleri ertelemesine ya da bunlardan kaçınmasına olanak tanır; yeter ki hem eşya hem de belgeler kurallara uysun. Doğru kullanıldığında bu araçlar Türkiye’yi ihracata yönelik üretim, bölgesel dağıtım ve yeniden ihracat için rekabetçi bir üs hâline getirir. Özensiz kullanıldığında ise yerine getirilmeyen tek bir koşul, ertelenmiş vergileri cezalarıyla birlikte geri getirebilir. Bu sayfa, başlıca rejimleri ve doğru olanı seçip işletmenizde size nasıl yardımcı olduğumuzu açıklıyor.
3218 Sayılı Kanun Kapsamında Serbest Bölgeler
Serbest bölgeler, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile düzenlenen ve yer ve sınırları Cumhurbaşkanınca belirlenen alanlardır (m. 2). Kanunun 6. maddesine göre serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesinin parçasıdır, ancak ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilir. Eşya bölgede kaldığı sürece gümrük vergisi alınmaz; ithalatta KDV ve özel tüketim vergisi (ÖTV) de uygulanmaz (3065 sayılı KDV Kanunu m. 16/1-c; 4760 sayılı ÖTV Kanunu m. 7/7). Eşyanın serbest bölgede kalabileceği süre sınırsızdır (4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 156). Yabancı yatırımcılar, bölge müdürlüğüne bildirimde bulunmak kaydıyla sermaye ve kazançlarını yurt dışına transfer etmekte serbesttir (Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m. 47).
Bölümün devamını okuyun
Üreticiler açısından avantajlar daha da ileri gider. 3218 sayılı Kanunun geçici 3. maddesine göre üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bölgede imal ettikleri ürünlerin yurt dışına, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazançlar, Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır. Bölgede üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85’ini yurt dışına ihraç eden mükelleflerin personele ödedikleri ücretler üzerinden hesaplanan gelir vergisi terkin edilir. Bu avantajlar, ülkenin daha geniş yatırım teşvik rejimiyle birlikte devreye girer ve ihracata yönelik bir üretim tesisi için belirleyici olabilir.
Bölgede faaliyet göstermek kendiliğinden gerçekleşmez: üretim, depolama veya alım-satım gibi belirli bir faaliyet için Ticaret Bakanlığı’ndan alınan bir faaliyet ruhsatı gerekir (3218 sayılı Kanun m. 5).
Serbest bölge her yöne açılan vergisiz bir baloncuk değildir. İstisnalar, bölgede kalan ya da ihracat için bölgeden çıkan eşyaya bağlanır; serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasındaki ticaret dış ticaret rejimine tabidir (3218 sayılı Kanun m. 8), bu yüzden iç pazara giren eşya diğer her eşya gibi ithal edilir ve girişte gümrük vergisi ile KDV tahakkuk ettirilir. Bir bölgeye bağlanmadan önce her iki akışı da (içeri giriş ve sonraki hareket) modelleyin.
Gümrük Avantajı Sağlayan Rejimler
Serbest bölgelerin dışında, büyük ölçüde AB gümrük mevzuatıyla uyumlulaştırılmış olan 4458 sayılı Gümrük Kanunu, belirli bir amaca yönelik eşya için vergiyi erteleyen veya azaltan bir dizi özel rejim öngörür. Aşağıdaki tablo bu rejimleri özetlemektedir.
Bölümün devamını okuyun
| Rejim | Türkçe adı | İşlevi | Tipik kullanıcı |
|---|---|---|---|
| Dahilde işleme | Dahilde İşleme (DİR) | Girdileri ithalat vergilerini ödemeden (teminat karşılığında) ithal edip işleyerek yeniden ihraç etmek | Üretici-ihracatçı |
| Hariçte işleme | Hariçte İşleme | Eşyayı işlenmek üzere yurt dışına gönderip tam veya kısmi muafiyetle yeniden ithal etmek | Üretici / tamirci |
| Gümrük antrepo | Antrepo | Serbest dolaşımda olmayan eşyayı gümrük gözetimi altında depolamak, vergi ertelenir | Distribütör / tacir |
| Geçici ithalat | Geçici İthalat | Eşyayı tam veya kısmi muafiyetle geçici olarak getirmek (ATA Karnesi) | Fuar katılımcıları, yükleniciler |
| Transit | Transit (TIR / NCTS) | Eşyayı gümrük gözetimi altında Türkiye üzerinden taşımak | Lojistik / taşıma işleri organizatörleri |
Dahilde İşleme (DİR)
Dahilde İşleme Rejimi (DİR), Türk ihracatçılarının belkemiğidir. Gümrük Kanunu’nun 108. maddesine göre bir üretici, girdileri ve hammaddeleri ithalat vergilerini ödemeden ithal edebilir; bu vergiler teminata bağlanır ve işlem görmüş ürünler ihraç edildiğinde teminat iade edilir (şartlı muafiyet sistemi). Ya da serbest dolaşıma girişte ödenen ithalat vergileri ihracattan sonra geri verilir (geri ödeme sistemi). Rejim, Ticaret Bakanlığı’nca düzenlenen bir dahilde işleme izin belgesi ya da gümrük idaresince verilen dahilde işleme izni üzerinden yürür ve belge/izin süresi içinde yerine getirilmesi gereken bir ihracat taahhüdü içerir.
İhracat taahhüdü süresi içinde yerine getirilmezse, teminata bağlanan ithalat vergileri tahsil edilir ve idari para cezası da gündeme gelebilir (Gümrük Kanunu m. 238 ve 241). Dahilde işleme güçlü bir araçtır; ancak özünde bir ihracat vaadidir: taahhüt miktarlarınızı ve kapanış tarihlerinizi ilk günden itibaren takip edin ve ithal edilen girdileri ihraç edilen eşyaya bağlayan kayıtlar tutun.
Antrepo, geçici ithalat, hariçte işleme ve transit
Gümrük antrepo rejimi, serbest dolaşımda bulunmayan eşyayı, serbest dolaşıma girene veya yeniden ihraç edilene kadar gümrük gözetimi altında, ithalat vergileri ödenmeksizin depolamanıza olanak tanır (Gümrük Kanunu m. 93); birden çok pazar için toplu partileri bölerek dağıtan merkezler açısından kullanışlıdır. Geçici ithalat, eşyayı fuarlar veya mesleki ekipman gibi sınırlı bir amaçla, çoğu zaman bir ATA Karnesi kapsamında, tam veya kısmi muafiyetle ülkeye getirir. Hariçte işleme, DİR’in ayna görüntüsüdür: eşya işlenmek üzere yurt dışına çıkar ve ithalat vergilerinden tam veya kısmi muafiyetle geri döner. Transit (TIR / NCTS), eşyayı iç pazara sokmadan, gümrük mührü altında Türkiye üzerinden taşır. Kara ticaretinin bel kemiği olup deniz ve çok modlu taşımacılıkla yakından bağlantılıdır. Bunların her biri olağan ithalat ve ihracat rejimiyle ve gümrük kıymeti ile tarife sınıflandırmasıyla etkileşim içindedir; bu nedenle belgelerin birbirini tutması gerekir.
Kimler Yararlanır
Bu rejimler özellikle üç iş modeline avantaj sağlar:
3 maddeyi gösterin
- İhracata yönelik üretim: bileşenleri DİR kapsamında gümrük vergisiz ithal eden ya da serbest bölge içinde üretim yapan ve bitmiş ürünleri yurt dışına gönderen bir tesis.
- Bölgesel dağıtım merkezleri: stoğu bir serbest bölgede veya antrepoda tutan, eşya bir pazara tahsis edilene ya da yeniden ihraç edilene kadar vergiyi erteleyen tacirler.
- Yeniden ihracat ve transit: eşyayı, iç serbest dolaşıma hiç girmeden Türkiye üzerinden üçüncü ülkelere yönlendiren operatörler.
Her biri için doğru tercih; girdilerin nereden geldiğine, çıktının nereye gittiğine ve eşyanın arada ne kadar beklediğine bağlıdır. Faaliyet gösterecek şirketin kurulması da tablonun bir parçasıdır ve bunu da şirket kuruluşu kapsamında üstleniyoruz; ancak rejim kararı önce gelir, çünkü tüm operasyonun maliyet tabanını bu karar şekillendirir.
Yaklaşımımız
Üreticilere, ithalatçılara, distribütörlere ve lojistik operatörlerine, ticaretlerine uygun serbest bölge veya gümrük avantajı rejimini seçip işletmeleri konusunda danışmanlık veriyoruz. Bu; eşya akışını haritalamayı, serbest bölge faaliyet ruhsatını dahilde işleme, antrepo, geçici ithalat ve transit rejimleriyle karşılaştırmayı, gerekli yetki belgesi ile ihracat taahhüdü koşullarını güvenceye almayı ve disiplinli kayıt tutma ile sonradan kontrole hazırlık yoluyla avantajları eksiksiz korumayı kapsar. Bir planın kıymet, menşe veya ticaret politikası savunma araçlarına da temas ettiği hâllerde, yapının bütünlüğünü koruması için bu meseleleri en baştan uyumlu hâle getiriyoruz. Türkiye’deki operasyonunuza en uygun gümrük rejimini görüşmek için bizimle iletişime geçin.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Gümrük Hukuku ve Uyum: 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında kıymet, tarife ve vergi ihtilafları.
- Vergi Hukuku ve Danışmanlığı: Kurumlar vergisi, ÇVÖA muafiyetleri ve Vergi Mahkemesi dava takibi.
- Serbest Bölgeler ve Gümrük Rejimleri: Dahilde İşleme Rejimi (DİR), antrepo ve serbest bölge vergi avantajları.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul vergi mahkemelerinde vergi ve gümrük davaları.
