Sınır ötesi ortak girişimlerde (Joint Venture), çok ortaklı şirketlerde ve yabancı sermayeli Anonim / Limited Şirketlerde çoğunluk ortakların azınlığı baskılama (squeeze-out), kar payı dağıtmama, şirketin kaynaklarını paravan firmalara aktarma veya haksız sermaye artırımı ile azınlığı seyreltme girişimleri sıklıkla yaşanmaktadır.
Bölümün devamını okuyun
Lex Lata; yerli ve yabancı ortaklar, fonlar ve yöneticiler için Türk Ticaret Kanunu (TTK No. 6102) ve uluslararası kurumsal yönetim standartları doğrultusunda azınlık haklarının korunması, genel kurul kararlarına karşı başvuru yolları ve ortaklıktan çıkış konularında dava ve danışmanlık hizmeti sunar.
1. Kanuni Azınlık Hakları (TTK m. 411-439)
6102 sayılı TTK, halka kapalı Anonim Şirketlerde sermayenin en az %10’unu, halka açık şirketlerde ise %5’ini temsil eden pay sahiplerine azlık hakları tanır; esas sözleşme anonim şirket hükümlerinden ancak Kanunda açıkça izin verilmişse sapabilir (TTK m. 340):
4 maddeyi gösterin
- Olağanüstü Genel Kurulu Çağırma Hakkı (TTK m. 411): Azlık, gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek noter aracılığıyla yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını veya gündeme madde konulmasını isteyebilir. İstem reddedilir ya da yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse asliye ticaret mahkemesi toplantıya karar verebilir ve gündemi düzenleyip çağrıyı yapmak üzere kayyım atar (TTK m. 412).
- Finansal Tabloların Görüşülmesini Erteleme Hakkı (TTK m. 420): Azlığın istemiyle finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konular, genel kurul kararına gerek olmaksızın toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya bırakılır. İkinci kez erteleme için tutanağa geçmiş itirazlara cevap verilmemiş olması gerekir.
- Özel Denetçi Atanmasını İsteme Hakkı (TTK m. 438/439): Pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde, bilgi alma veya inceleme hakkını önceden kullanmış pay sahibi genel kuruldan belirli olayların özel denetimini isteyebilir (m. 438). Genel kurul reddederse azlık (ya da paylarının itibarî değeri toplamı en az bir milyon Türk Lirası olan pay sahipleri) üç ay içinde asliye ticaret mahkemesine başvurabilir; kurucuların veya organların kanunu ya da esas sözleşmeyi ihlal ederek zarara yol açtığı ikna edici biçimde ortaya konursa özel denetçi atanır (m. 439).
- Haklı Nedenle Fesih ve Ortaklıktan Çıkma (TTK m. 531): Haklı sebeplerin varlığında azlık, mahkemeden şirketin feshini isteyebilir. Mahkeme fesih yerine davacılara paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerinin ödenip şirketten çıkarılmalarına veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir başka bir çözüme karar verebilir.
2. Genel Kurul Kararlarının İptali ve Butlanı (TTK m. 445-447)
Çoğunluğun kötü niyetli kararlarına karşı Türk hukukunda şu davalar ikame edilir:
| Dava Türü | Kanuni Dayanak | İptal Sebepleri | Dava Açma Süresi |
|---|---|---|---|
| Genel Kurul Kararının İptali | TTK m. 445 | Kanuna, esas sözleşmeye ve özellikle dürüstlük kuralına aykırılık. | Karar tarihinden itibaren 3 ay (hak düşüren süre). |
| Kararın Butlanı (Hükümsüzlük) | TTK m. 447 | Genel kurula katılma, asgari oy, dava ve vazgeçilemez nitelikteki hakları sınırlandıran veya kaldıran; bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını kanunun izin verdiği ölçü dışında sınırlandıran; şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı kararlar. | Kanunda süre öngörülmemiştir. |
| Kararın Yokluğu | Ticaret Doktrini | Örneğin çağrı yetkisi olmayan kişinin çağırdığı toplantı ya da gerekli nisap olmadan alınmış karar. | Süre yoktur (hiç doğmamış sayılır). |
| Kararın Yürütülmesinin Geri Bırakılması | TTK m. 449 | İptal veya butlan davası açıldığında mahkeme, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir. | İptal veya butlan davası içinde istenir. |
Bölümün devamını okuyun
TTK m.445’teki üç aylık süre, pay sahibinin kararı öğrendiği günden değil karar tarihinden işler; süre geçtiğinde geriye yalnızca m.447 butlanı (ya da yokluk) ileri sürülebilir. Bu sınırın nerede çizildiğini ve hangi sakatlıkların gerçekten butlan doğurduğunu genel kurul kararında iptal ile butlan sınırı yazımızda ele aldık.
3. Yönetim Kurulu Üyelerinin Şahsi Sorumluluğu (TTK m. 553)
Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettiklerinde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur. Birden çok kişi aynı zararı tazminle yükümlüyse her biri, kusuruna ve durumun gereklerine göre zarar şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumlu olur (TTK m. 557). Başlıca örnekler:
3 maddeyi gösterin
- Şirketle İşlem Yapma ve Rekabet Yasağı (TTK 395/396): Genel kurul izni olmadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapan (m. 395) ya da izinsiz olarak şirketin işletme konusuna giren türden işlem yapan veya aynı tür işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak olarak giren (m. 396) yöneticilere karşı tazminat.
- Şirket Fırsatlarının Gaspı: Şirketin iş fırsatlarını şahsi veya akraba şirketlerine yönlendiren yöneticilere karşı tazminat.
- Sermaye Kaybı ve Borca Batıklık Tedbirleri (TTK 376): Sermaye kaybında genel kurulu toplamayan veya mahkemeye iflas bildiriminde bulunmayan yöneticilerin sorumluluğu.
4. 50-50 Joint Venture Kilitlenmeleri ve Çözüm Mekanizmaları
Eşit ortaklıklı şirketlerde kilitlenmeyi (deadlock) çözmek için uyguladığımız yöntemler:
- Hissedarlar Sözleşmesi (SHA) Çıkış Maddelerinin İşletilmesi: Russian Roulette, Texas Shoot-out ve Call/Put opsiyonlarının icrası.
- Şirkete Kayyım Atanması Talebi: Uyuşmazlık süresince şirket malvarlığının korunması için mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla kayyım atanmasının istenmesi.
- Payların Gerçek Değerinin Ödenmesi (TTK 531): Haklı sebeple fesih davasında mahkeme, fesih yerine davacı pay sahiplerine paylarının gerçek değerinin ödenip şirketten çıkarılmalarına karar verebilir.
Bölümün devamını okuyun
İlişkinin onarılmasının artık mümkün olmadığı hâllerde soru, kanundaki çıkış yollarından hangisinin uygulanacağı ve davayı açma sıfatının kimde olduğudur; çıkma, çıkarma ve haklı sebeple fesih yolları ortaklıktan çıkma, çıkarma ve haklı sebeple fesih sayfamızda, iki ortaklı limited şirkete özgü davacı sıfatı sorunu ise iki ortaklı limited şirkette ortaklıktan çıkarma yazısında ele alınıyor.
5. ISTAC, ICC ve LCIA Tahkim Süreçleri
Uluslararası ortaklık sözleşmelerinde yer alan tahkim şartları uyarınca İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC), Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) ve Londra Uluslararası Tahkim Mahkemesi (LCIA) nezdinde müvekkillerimizi temsil ediyor; tahkim süresince malvarlığının korunması için Türk mahkemelerinden İhtiyati Tedbir talep ediyoruz.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Şirket Ortaklık Uyuşmazlıkları ve Joint Venture: Azınlık hakları (TTK 411), genel kurul iptali (TTK 445) ve yönetim kurulu sorumluluğu (TTK 553).
- Şirket ve İşletme Kuruluşu: Yabancı yatırımcılar için Anonim (A.Ş.) ve Limited (Ltd. Şti.) şirket kuruluşu ve MERSİS tescili.
- Birleşme ve Devralmalar (M&A): Hukuki durum tespiti (Due Diligence), pay devir sözleşmeleri ve Rekabet Kurumu izinleri.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul ticaret mahkemelerinde dava takibi, vekaletname ve kurumsal danışmanlık.
