Uluslararası Sağlık Turizmi Yetki Belgesi: Başvuru, Ret, Askıya Alma ve İptal

Uluslararası sağlık turizmi yetki belgesi, Türkiye’de birbirinden tamamen farklı iki tür işletme için zorunludur ve bu iki işletme iki ayrı makama başvurur. 26 Nisan 2025 tarihli ve 32882 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik m. 5/1 uyarınca yetki belgesi sağlık tesisi için Sağlık Bakanlığı, aracı kuruluş için USHAŞ tarafından düzenlenir; belgesi olmayan hiçbir tesis veya kuruluş bu alanda faaliyet gösteremez. Aşağıda başvuru yolu, belgenin getirdiği sürekli yükümlülükler, askıya alma ile iptal sebeplerinin tamamı ve bu kararlara karşı dava açma süreleri ele alınmaktadır.

2025 Yönetmeliği, 13 Temmuz 2017 tarihli metni bütünüyle yürürlükten kaldırmış (m. 17); dayanağını 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu m. 9(c) ile ek m. 11 ve ek m. 19’dan, 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ek m. 2’den ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nden almıştır. Bu, hasta tarafındaki uyuşmazlıktan farklı bir alandır: tedavi sonrası açılan tazminat talepleri Türkiye’de sağlık turizmi hukuku rehberimizde, bunun arkasındaki sorumluluk çerçevesi ise sağlık hukuku sayfamızda ele alınmaktadır. Burada anlatılan ise idarenin izin ve denetim rejimidir.

Belge Kimler İçin Zorunlu, Kim Düzenler

Yönetmelik, sağlık hizmeti almak amacıyla yurt dışından ülkemize gelenler ile turist olarak bulunurken sağlık ihtiyacı doğan kişileri kapsar; şart, bu kişilerin 5510 sayılı Kanun ile milletlerarası ikili mütekabiliyet anlaşmaları kapsamı dışında kalmasıdır (m. 2/1). m. 2/2 ise kapsam dışında tutulan dokuz kategoriyi sayar: sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülke vatandaşları, öğrenci ikamet izni sahipleri ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler, geçici veya uluslararası koruma altındakiler, 5901 sayılı Kanun’un 28 inci ve 44 üncü maddeleri kapsamındaki mavi kart hamilleri bunlar arasındadır. Atlanması kolay olan cümle m. 2/3’tedir: kapsam dışında bırakılan bu kişiler, kendi istekleriyle uluslararası sağlık turisti olarak ücret ödemeyi taahhüt ederlerse yine bu Yönetmelik kapsamında hizmet alabilirler. Yani istisna mutlak değil, tercihe bağlıdır.

m. 4’teki tanımlar uygulamada belirleyicidir. Sağlık tesisi, özel mevzuatı uyarınca ruhsatı bulunan ve ayrıca yetki belgesi verilen tesistir; belge, ruhsatın üzerine eklenen ikinci bir katmandır, onun yerine geçmez. Aracı kuruluş ise yetki belgeli tüzel kişilerce işletilen, sağlık turistine ve refakatçilerine danışmanlık, tesis organizasyonu, konaklama, ulaşım ve transfer hizmeti sunan kuruluştur. Gerçek kişi aracı kuruluş olamaz; bu nedenle aracılık projeleri çoğu zaman lisans sorusundan önce bir şirket kuruluşu sorusu olarak başlar.

İki hüküm, grup yapılandırmasını doğrudan etkiler. m. 5/4, aynı tüzel kişinin açtığı her ikinci aracı kuruluş veya şube için ayrı yetki belgesi aranmasını öngörür ve ayrıca yetkilendirilmemiş bir adreste sağlık turizmi faaliyeti yürütülmesini yasaklar. m. 5/5 ise kısa ve nettir: yetki belgesi devredilemez. Bu iki hüküm birlikte, yetki belgesini işletme başına bağlı ve devri mümkün olmayan bir unsur hâline getirir. Pay devri, yeniden yapılandırma veya yeni açılış planlanırken bu kısıt, kapanış aşamasında fark edilecek bir sürpriz olarak değil, şirketler hukuku tarafındaki planlamanın başında dikkate alınması gereken bir veri olarak ele alınmalıdır.

Başvuru: İki Kanal, Üç Süre

Her iki kanal aynı ritimle işler; değişen, muhatap makam ve evrak ekidir.

Uygulamada otuz iş günü, on beş iş gününden daha kritiktir. Eksiklik bildirimi bir ricadan ibaret değildir; sonunda ayrıca bir karar alınmasına gerek kalmaksızın başvurunun reddedilmiş sayılması sonucunu doğuran bir süreyi başlatır. Bu reddedilmiş sayılma bir idari işlemdir ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7’deki altmış günlük süre ona da olağan biçimde bağlanır. Dolayısıyla dosyada takvime yazılması gereken tarih, başvurunun yapıldığı gün değil, tamamlama süresinin dolduğu gündür.

Belgenin Getirdiği Sürekli Yükümlülükler

Uygunsuzlukların büyük kısmı m. 6’dan doğar; çünkü yetki belgesi bir defalık koşullar değil, süreklilik arz eden yükümlülükler getirir.

Sağlık tesisleri bakımından m. 6/1(b) alanı ikiye böler: hastaneler, tıp merkezleri, tıbbi laboratuvarlar ve diyaliz merkezleri TÜSKA (Türkiye Sağlık Hizmetleri Kalite ve Akreditasyon Enstitüsü) tarafından akredite edilmiş olmalı; bunların dışındaki tesisler ise Bakanlıkça düzenlenen sertifikayı almalıdır. m. 6/1(ç), tesise doğrudan başvuran sağlık turistinin kabul edilebileceğini teyit eder; m. 6/1(d), 10 Şubat 2022 tarihli Yönetmelik kapsamında uzaktan sağlık hizmeti sunulmasına, bu durumun Portalda ilan edilmesi şartıyla izin verir. m. 6/1(e) ise tedarik zincirine uzanır: aracı kuruluşça yerine getirilmesi gereken faaliyetlerde sağlık tesisi, yetki belgesi bulunmayan kişi veya kuruluşlardan hizmet alamaz. Bu hüküm, pazarlama ajansını, hasta yönlendiren iş ortağını ve transfer sağlayıcısını doğrudan tesisin kendi uygunluk sorunu hâline getirir.

Aracı kuruluşlar bakımından m. 6/2(a), konaklama, ulaşım ve transfer hizmetlerinin 1618 sayılı Kanun kapsamında yetkili seyahat acentası vasıtasıyla sunulmasını arar; hemen ardından gelen cümle ise açık bir istisna getirir: aracı kuruluş bizzat yetkili seyahat acentası ise bu hizmetleri kendisi yürütebilir. m. 6/2(b) en az iki yabancı dilde 7/24 çağrı altyapısı kurulmasını veya bir çağrı merkezinden hizmet alım sözleşmesi yapılmasını, m. 6/2(c) ise sağlık turizmi personelinin aynı anda ikiden fazla aracı kuruluşta çalışmamasını zorunlu tutar.

m. 6/3 sorumluluğu paylaştırır: sağlık tesisi ile aracı kuruluş, sundukları hizmetin türüne göre, sağlık turistinin Türkiye’de bulunduğu süredeki hizmetlerden sorumludur ve bu sorumluluk hizmet sonrasında ortaya çıkan tıbbi kötü uygulamaları da kapsar. Bu paylaşımın uygulamada nasıl işlediği ve Yönetmeliğin açık bıraktığı için sözleşmeye yüklenmesi gereken hususlar, sağlık turizmi aracı kuruluşunun hukuki konumu başlıklı yazıda ayrıca ele alınmaktadır. Bu cümledeki “komplikasyon ve” ibaresinin yürütmesi ise hâlen durdurulmuş durumdadır; aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.

m. 7, tesis bünyesinde bir uluslararası sağlık turizmi birimi kurulmasını öngörür. Birim; kabul, tedavi, faturalandırma, taburculuk, tercümanlık ve aracı kuruluşlarla koordinasyon işlerini yürütür, personelinden en az birinin yabancı dil yeterliliği belgelendirilmiş olmalıdır ve her sağlık turisti için sorumlu bir personel belirlenerek Portala kaydedilir. m. 8 ise veri katmanını ekler: Bakanlığın kayıt tescil sisteminde kayıtlı bir sağlık bilgi yönetim sistemi zorunludur, kişisel sağlık verileri 6698 sayılı Kanun ile 3359 sayılı Kanun’un ek 19 uncu maddesine uygun olarak işlenir ve hem tesisler hem aracı kuruluşlar Portal kayıtlarını tam, doğru ve güncel tutmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, yurt içinde olduğu kadar yurt dışında kurulan hizmet birimlerini de kapsar.

Geçiş tarihleri ve m. 6/3’teki durdurma

Geçici m. 1/1, Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce yetki belgesi almış kuruluşlara uyum için altı ay vermiş, uymayanın belgesinin iptal edileceğini öngörmüştür; bu süre 26 Ekim 2025’te dolmuştur. Geçici m. 1/3 ise m. 6/1(b)‘deki akreditasyon veya sertifika yükümlülüğü için 31 Aralık 2026 tarihini belirler. Bu tarih ayaktadır ve TÜSKA süreci kısa süren bir süreç değildir; dosyanın bugünden kurulması gerekir.

Geçici m. 1/2, m. 6/1(c)‘deki komplikasyon sigortası yükümlülüğü için 31 Aralık 2025 tarihini öngörmüştü; bu tarih geçmiştir. mevzuat.gov.tr’de yayımlanan konsolide metne düşülen tek yürütmeyi durdurma şerhi m. 6/3’teki “komplikasyon ve” ibaresine ilişkindir. m. 6/1(c) bendinde ve geçici fıkrada böyle bir şerh yoktur. 2577 sayılı Kanun m. 27 anlamında yürütmenin durdurulması geçici bir koruma tedbiridir, iptal değildir: telafisi güç zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde verilir ve esas hakkındaki karar sonradan çıkar. Bu durdurma, m. 6/3’teki paylaşılan sorumluluk cümlesini şimdilik tıbbi kötü uygulamalarla sınırlar; tesisin m. 6/1(c) uyarınca komplikasyon sigortası yaptırma yükümlülüğüne dokunmaz.

Askıya Alma ve İptal: Yönetmelikteki Bütün Yollar

Belgeyi ortadan kaldıran beş ayrı mekanizma vardır ve bunların yalnızca bir kısmı kusura dayanır.

m. 9/1 döngüyü yıllık bir esasa bağlar: USHAŞ, hem tesisleri hem aracı kuruluşları EK-2 kriterlerine göre yılda en az bir kez değerlendirir ve sonucu Portal üzerinden bildirir. Denetim ise 17 Kasım 2023 tarihli Özel Sağlık Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmelik usulüne göre, EK-4 ve EK-5 formlarındaki kriterler üzerinden yürütülür (m. 15/1). m. 15/2, sağlık sistemi dışına taşan bir sonuç ekler: faaliyeti durdurulan ya da yetki belgesi askıya alınan veya iptal edilen kuruluş Ticaret Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığına bildirilir. Bir sağlık idaresi kararı, böylece aynı zamanda bir ticaret ve turizm ruhsatı sorununa dönüşür; bu yan sonucun savunma stratejisinde baştan hesaba katılması gerekir.

Yönetmeliğin arkasında 3359 sayılı Kanun’un ek 11 inci maddesindeki idari para cezaları durur. Cezaları valiler, on güne kadar faaliyet durdurmayı ise Sağlık Bakanlığı verir. 21 Şubat 2024 tarihli değişiklikten sonra birinci fıkra, Bakanlık denetiminin uluslararası sağlık turizmi kapsamındaki her türlü kuruluşun faaliyetlerini de kapsadığını açıkça yazmaktadır. Cezaların her biri bir maktu alt sınıra ve bir önceki aya ait brüt hizmet gelirine bağlanmıştır; ancak bağlanma biçimi her fıkrada aynı değildir: özel izne tabi hizmet birimlerini veya sağlık kuruluşlarını izinsiz açanlar ya da buralarda hizmet sunanlar için 250.000 TL’den az olmamak üzere brüt hizmet gelirinin yarısına kadar; belirlenen kayıtları uygun tutmayan veya bildirim zorunluluğunu yerine getirmeyenler için 50.000 TL’den az olmamak üzere brüt hizmet gelirinin yüzde ikisi kadar — bu fıkrada oran bir üst sınır değil, doğrudan uygulanan orandır; acil hastaya müdahale esaslarına, personel, tıbbi cihaz, bina ve hizmet birimi standartlarına uymayanlar için 100.000 TL’den az olmamak üzere yüzde beşine kadar; 21 Temmuz 2025’te eklenen fıkra uyarınca tanıtım sınırını aşarak reklam niteliğinde faaliyette bulunanlara ise 100.000 TL’den az olmamak üzere yüzde ikisine kadar. Fiilin bir yıl içinde tekrarı cezayı bir kat artırır; üçüncü defasında on güne kadar faaliyet durdurma gündeme gelir. Ruhsatsız veya yetkisiz sağlık hizmeti sunmak yalnızca bir para cezası meselesi de değildir: ikinci fıkra bu fiil için bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörür.

Buradaki maktu rakamlar hükmün konulduğu tarihteki nominal tutarlardır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/7 uyarınca maktu idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır; aynı fıkranın devamı bu kuralın nispi nitelikteki cezalara uygulanmayacağını söyler. Dolayısıyla alt sınırlar için o yılın güncel tutarına, üst sınır için ise brüt hizmet geliri oranına bakmak gerekir.

Tanıtım: Sağlık Turizmine Tanınan İstisnai Rejim

Yönetmelik m. 13/1 tanıtım konusunu Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğe havale eder; ancak bu atıf artık başka bir metne gitmektedir. Maddede anılan 2023 tarihli Yönetmelik, 12 Kasım 2025 tarihli ve 33075 sayılı Yönetmeliğin 13 üncü maddesiyle yürürlükten kaldırılmış, aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca eski metne yapılan atıflar yeni metne yapılmış sayılmıştır. Yeni Yönetmeliğin 2 nci maddesi kapsamına uluslararası sağlık turizmi aracı kuruluşlarını da açıkça almıştır.

Metnin genel tutumu kısıtlayıcıdır: m. 5/1 açık veya örtülü reklamı yasaklar, hasta teşekkür ve memnuniyet ifadeleri üzerinden reklam mahiyetinde paylaşım yapılmasına izin vermez (e), arama motoru ve sosyal medya kaydına yalnızca ücretli sponsorlu ve öne çıkmaya yönelik olmamak şartıyla cevaz verir (i), çekiliş ve hediye yoluyla özendirmeyi yasaklar (l) ve ücret, indirim, kampanya veya promosyon bilgisine yer verilmesini engeller (m).

8 inci madde ise yetki belgeli sağlık turizmi kuruluşları için gerçek anlamda daha serbest bir rejim kurar:

• Sponsorlu tanıtım yapılabilir; ancak yalnızca yurt dışına yönelik ayrı bir internet sitesi veya sosyal medya hesabı üzerinden, Türkçe dışındaki resmî dillerde ve o mecrada sağlık turizmi kapsamında hizmet sunulduğu açıkça beyan edilmek kaydıyla (m. 8/1(a)).
• Yetki belgesi bu site veya hesapta yayımlanmalı, HealthTürkiye logosu ise bütün mecralarda kullanılmalıdır (m. 8/1(b) ve (e)).
• Türkiye’de yaşayan kişiler nezdinde talep oluşturmaya yönelik faaliyet yasaktır; hedef kitle olarak yurt içi seçilemez ve otomatik hedef kitle tanımlamaları devre dışı bırakılmalıdır (m. 8/1(c)).
• Hasta hikâyeleri, yorumları ve teşekkür ifadeleri, mahremiyet ve hasta hakları gözetilerek ve açık rıza belgelendirilerek bu yurt dışına yönelik mecrada yer alabilir (m. 8/1(ç)) — m. 5/1(e)‘deki yasağın istisnasıdır.
• Sitedeki isim, unvan ve URL ruhsattaki unvanla uyumlu olmalı, aracı kuruluşun URL’si ticari unvanını veya işletme adını taşımalı ve aracı kuruluş sağlık tesisi izlenimi vermemelidir (m. 8/1(f), (g) ve (h)).
• m. 8/3, bu yurt dışına yönelik mecralarda indirim, kampanya ve rekabetçi fiyat duyurularına izin verir; istisnanın yasağın hemen bir cümle ardından geldiği en belirgin örnektir. Buna karşılık m. 8/2, Türkiye’de yasaklanmış veya izni bulunmayan tıbbi işlem ve tedavi yöntemlerinin tanıtımını engeller.

Uygulama yedi üyeli il değerlendirme komisyonu eliyle yürür; komisyon kendisine sevk edilen dosyayı kırk beş gün içinde karara bağlamak zorundadır (m. 10). m. 12/1(a) uyarınca yaptırımlar 3359 sayılı Kanun’un ek 11 inci maddesinin beşinci fıkrasına istinaden uygulanır; halka böylece yukarıdaki para cezalarına geri bağlanır.

Ret, Askı ve İptal Kararlarına Karşı Dava

Bir başvurunun esasa girilmeden reddedilmemesi için üç noktanın baştan doğru kurulması gerekir.

Hangi yargı kolu. Bakanlıkça verilen ret, askıya alma veya iptal kararı, idare mahkemelerinde denetlenen bir idari işlemdir. İdari para cezası ise değildir: 5326 sayılı Kanun m. 27/1 bu cezayı tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine taşır ve süresinde başvurulmayan ceza kesinleşir. Uzlaştıran hüküm m. 27/8’dir: idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, para cezasına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları iptal talebiyle birlikte idari yargı merciinde görülür. Bir denetim çoğu kez hem para cezası hem askı doğurduğu için dosya genellikle birlikte yürür; ancak bu her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir, çünkü yanlış değerlendirme on beş günlük sürenin kaçırılması sonucunu doğurur. Kararın Bakanlığa değil USHAŞ’a ait olduğu hâllerde görevli yargı kolu Yönetmelikte açıkça düzenlenmemiştir; bu nokta, her iki süre de dolmadan ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi sürede. 2577 sayılı Kanun m. 7/1 idare mahkemelerinde altmış günlük süre öngörür; süre m. 7/2(a) uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. m. 11, bu süre içinde üst makama — üst makam yoksa işlemi yapan makama — başvurularak işlemin kaldırılmasının, geri alınmasının veya değiştirilmesinin istenebileceğini, bu başvurunun dava açma süresini durduracağını düzenler. m. 11/2 otuz gün içinde cevap verilmemesini ret sayar; m. 11/3 ise sürenin yeniden işlemeye başlayacağını ve başvurma tarihine kadar geçmiş sürenin de hesaba katılacağını söyler. Süre durur, sıfırlanmaz: elli beşinci günde yapılan bir m. 11 başvurusu geriye altmış gün değil, beş gün bırakır. Bu ayrım uygulamada en sık hak kaybına yol açan noktalardan biridir.

Bu arada işlem duracak mı. m. 27/1 açıktır: dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilmeli ve karara bağlanmalıdır; m. 27/2 telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesini, gerekçeli bir kararı ve kural olarak idarenin savunmasının alınmasını arar. Askıya alınmış bir yetki belgesi bakımından asıl belirleyici talep genellikle budur: yetki belgesiz geçirilen altı ay, iki yıl sonra verilecek lehe bir kararla geri gelmez.

Sıklıkla gözden kaçan bir yol daha vardır. m. 7/4, düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işleme, uygulama işlemine ya da her ikisine birden dava açabileceğini; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının, ona dayalı işlemin iptaline engel olmayacağını düzenler.

Bu Çerçevenin Dışında Kalanlar

İki sınırın ayrıca belirtilmesi gerekir. Birincisi, turistin sağlığı sağlık turizmi değildir. m. 10/1, Türkiye’de geçici olarak bulunan yabancıların burada ortaya çıkan hastalıkları için kamu, üniversite veya özel sağlık hizmetlerinden yararlanabileceğini söyler; hemen ardından gelen cümle ise sınırı çizer: ani gelişen hastalık ve acil durumların sonrasında devam niteliğindeki sağlık hizmetleri yetki belgesi bulunmayan sağlık tesisinde sunulamaz. Acil başvurunun kendisi ise koşulsuzdur; m. 10/3, hastanın kayıtsız şartsız ve gecikmeksizin kabul edilip müdahale edilmesini zorunlu tutar, tahsilat sonraya bırakılır. Trafik kazalarında m. 10/4 bedeli uyruğuna bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumundan tahsil ettirir ve kişinin kendisinden istenmesini yasaklar; devamındaki cümle ise istisnayı getirir: isteğe bağlı ilave seyahat sigortası varsa poliçe kapsamında bu sigortaya fatura edilir.

İkincisi, fiyatlandırma serbest bir ticari alan değildir. m. 11, uluslararası sağlık turizmi kapsamında sunulan sağlık hizmetinin bedelinin Bakanlıkça belirleneceğini düzenler ve tesisi, Bakanlıkça belirlenen sağlık turizmi fiyat tarifesindeki usul ve esaslara uymakla yükümlü kılar. m. 12 ise satış fişi veya fatura yanında hizmetlerin ve birim fiyatların ayrıntılı dökümünü zorunlu tutar; talep hâlinde bedelsiz verilmesi gereken bir belge grubu daha sayar: kullanılan ilaç ve sarf malzemeleri listesi, laboratuvar ve görüntüleme sonuçları, dışarıdan temin edilen ilaçların reçeteleri ve aracı kuruluşun konaklama, ulaşım, transfer, tercümanlık ve danışmanlık ücretlerine ilişkin ayrıntılı dökümü. Tarife idari nitelikte olduğundan ve değiştiğinden, esas alınacak rakam her zaman hizmetin sunulduğu tarihte yürürlükte olan tarifedir.

Bu çerçeveye ilişkin çalışmalarımız sağlık turizmi düzenleyici uyum başlığı altında anlatılmaktadır.