Londra’nın kuzeyinde yaşayan bir aile, Kayseri’deki dairenin yıllar önce ölen dedenin adına kayıtlı kaldığını fark eder. Birmingham’da yaşayan bir Türk vatandaşı İngiltere’de boşanmıştır ama Türkiye’deki nüfus kaydında hâlâ evli görünür. Edinburgh’da çalışan bir mühendis, Bursa’daki arsayı kardeşleriyle paylaşamaz. Leeds’te emekli bir İngiliz çiftin Fethiye’deki villası, eşlerden birinin ölümüyle mirasçılara geçecektir. Midlands’teki bir üretici, İzmir’deki alıcıya gönderdiği malın sterlin faturalarını üç aydır tahsil edemez.
Bu işlerin Türkiye ayağı Türk mahkemesi, icra dairesi, noter, tapu ya da nüfus müdürlüğü önünde ve Türk usul kurallarına göre yürür. Vekâletname verildiğinde avukat bu adımları müvekkil Birleşik Krallık’tayken atabilir; yolculuk ancak kanun ya da mahkeme müvekkilin bizzat hazır bulunmasını istediğinde gerekir. Bu sayfa Türkiye’deki bir işin Birleşik Krallık’tan nasıl yürütüldüğünü, Birleşik Krallık belgelerinin Türkiye’de kullanılmak üzere nasıl hazırlandığını, iki ülke arasındaki 1931 tarihli mukavelenamenin ne işe yaradığını ve seri içindeki yedi rehberin neyi anlattığını özetler.
Birleşik Krallık’tan kimler yazıyor
Birleşik Krallık’tan gelen dosyalar birkaç grupta toplanır ve her grubun elindeki evrak farklıdır.
- Birleşik Krallık’ta yaşayan Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar. Miras kalan ev ya da arsa, kardeşler arasında paylaşılamayan aile taşınmazı, İngiltere’de alınmış ama nüfusa işlenmemiş boşanma, Türkiye’de kalan bir alacak.
- İngiliz-Türkler. Ailesi Türkiye’den gelmiş, kendisi Birleşik Krallık’ta doğmuş olanlar: anne ya da babadan kalan bir tapu, Türkçe evrakı okumakta zorlanma, Türkiye’deki akrabalarla yazışma.
- İngiliz vatandaşları. Bodrum, Didim, Fethiye, Kalkan ya da Alanya’da evi olanlar ve Türkiye’de diş, saç, göz ya da estetik tedavi görenler. Fethiye rehberi güneybatı kıyısındaki bir dosyanın İstanbul’dan nasıl yürüdüğünü anlatır.
- Birleşik Krallık’ta yaşayan Arapça konuşan kişiler: Türkiye’de mülkü, ortağı ya da mirası olanlar.
- Birleşik Krallık şirketleri ve hukuk büroları. Tahsil edilemeyen faturası olan ihracatçılar; Türk bayisi ya da tedarikçisi olan şirketler; müvekkili için Türkiye’de tebligat, delil ya da dava gereken solicitor ve barrister’lar.
Üç hukuk düzeni, tek Türk usulü
Birleşik Krallık’ta üç ayrı hukuk düzeni vardır: İngiltere ve Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda. Mahkemeleri ayrıdır ve aynı tür belge bazen farklı adla anılır. Türk mahkemesi, noter ya da tapu belgenin ne olduğunu ve kimin verdiğini sorar; bu yüzden belgenin hangi düzenden geldiğini baştan bilmek yararlıdır. Aşağıdaki tablo bu seride sık geçen belgeleri ve Türkiye’de nerede işe yaradıklarını gösterir.
| Belge | İngiltere ve Galler | İskoçya | Kuzey İrlanda | Türkiye’de nerede işe yarar |
|---|---|---|---|---|
| Evliliği sona erdiren karar | Final order (6 Nisan 2022’den önce açılan davada decree absolute) | Extract decree of divorce | Decree absolute | Nüfus kaydı: 5490 sayılı Kanun m. 27/A ile tescil ya da aile mahkemesinde tanıma |
| Terekeyi yönetme yetkisi | Grant of probate; vasiyet yoksa letters of administration | Sheriff court’un verdiği confirmation | Grant of probate ya da grant of letters of administration | Türkiye’deki taşınmaza Türk hukuku (MÖHUK m. 20/1); Türk mirasçılık belgesi (TMK m. 598) |
| Para alacağına ilişkin karar | High Court ya da county court kararı | Court of Session ya da sheriff court kararı | High Court ya da county court kararı | Asliye mahkemesinde tenfiz davası (MÖHUK m. 50 ve 51) |
| Vekâletnamedeki imza | Noter ya da solicitor onayı, ardından FCDO apostili | Noter ya da solicitor onayı, ardından FCDO apostili | Noter ya da solicitor onayı, ardından FCDO apostili | İmza ve mühür için tek şekil şartı apostil (Apostil Sözleşmesi m. 3), ardından Türkçe tercüme |
| Şirket kaydı | Companies House belgesi | Companies House belgesi | Companies House belgesi | Şirketin varlığını ve imza yetkilisini dava ve icra işlemlerinde gösterir |
Belgenin adı kadar kesinleşmiş olması da önemlidir. İngiltere ve Galler’de final order, conditional order’dan en az 43 gün sonra istenebilir ve evlilik final order (ya da decree absolute) ile sona erer. Kuzey İrlanda’da decree absolute, decree nisi’den en az altı hafta bir gün sonra istenebilir. Nüfus müdürlüğü yabancı boşanma kararını ancak usulen kesinleşmişse tescil eder (5490 sayılı Kanun m. 27/A-1); bu yüzden gönderilecek belge ara karar değil, evliliği bitiren karardır.
Vekâletname: Birleşik Krallık’ta iki yol
Türk avukatın sizin adınıza işlem yapabilmesi için yazılı bir yetki, yani vekâletname gerekir; Birleşik Krallık’tan bunun iki yolu vardır.
Londra, Edinburgh ya da Manchester Başkonsolosluğunda
Türkiye’nin Londra’da Büyükelçiliği, Londra, Edinburgh ve Manchester’da başkonsoloslukları vardır. Yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 191); başkonsolosluğun düzenlediği vekâletname de bir Türk noter işlemi niteliğindedir. Diplomatik ve konsolosluk memurlarının düzenlediği belgeler Apostil Sözleşmesinin dışında kaldığından (m. 1) bu vekâletnameye apostil konmaz. Randevu ve kimlik belgesi koşullarını gitmeden önce ilgili başkonsolosluktan öğrenin.
Birleşik Krallık’ta noter, ardından FCDO apostili
İkinci yol, yaşadığınız yerde bir noterin (notary public) önünde imzalamak ve belgeye Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Bakanlığının (FCDO) Tasdik Ofisinden apostil almaktır. Bu ofis İngiltere ve Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda belgelerinin hepsine apostil verir. Gov.uk, vekâletname gibi belgelerin noter ya da solicitor gibi bir kamu görevlisince onaylandıktan sonra tasdik edilebileceğini söyler ve belgeyi isteyen tarafa belirli bir imzacı gerekip gerekmediğinin önceden sorulmasını tavsiye eder. Türk mahkemesine ya da tapuya gidecek bir belge için bu soruyu randevudan önce avukatınızla netleştirin.
Apostil Sözleşmesi Birleşik Krallık’ta 24 Ocak 1965’te, Türkiye’de 29 Eylül 1985’te yürürlüğe girmiştir. Noter işlemleri Sözleşmeye göre resmî belgedir (m. 1); imzanın, imza sahibinin sıfatının ve mührün doğruluğu için Türkiye’nin isteyebileceği tek şekil şartı apostildir (m. 3). Apostil tercüme yerine geçmez; belge ve apostil ayrıca Türkçeye çevrilir. Gov.uk kâğıt apostil ile elektronik e-Apostille seçeneklerini sunar; Türkiye’de belgeyi alacak makamın hangisini kabul edeceğini başvurmadan önce teyit edin.
Vekâletnamede açıkça yazılması gereken yetkiler
Genel dava vekâleti her adımı kapsamaz. HMK m. 74’e göre açıkça yetki verilmemişse vekil, sayılan diğer işlemlerin yanında sulh olamaz, davadan veya kanun yollarından feragat edemez, karşı tarafın davasını kabul edemez, karşı tarafı ibra edemez, tahkim sözleşmesi yapamaz, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz, başkasını tevkil edemez ve haczi kaldıramaz. Bu yüzden metin imzadan önce avukatla birlikte yazılır ve dosyada gerekebilecek yetkiler eklenir. Ayrıntılar Birleşik Krallık’tan Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberinde.
Tercüme, UYAP ve iki ya da üç saatlik fark
Türkiye’de mahkeme, noter ve tapu işlemlerinin dili Türkçedir. Birleşik Krallık’tan gelen belgeler Türkçeye çevrilir; bazı işlemler daha fazlasını ister. Örneğin tenfiz davasında yabancı ilamın usulen onanmış aslı ya da onanmış örneği ile kesinleşme belgesinin, her biri onanmış tercümesiyle birlikte dilekçeye eklenmesi gerekir (MÖHUK m. 53/1).
Dilekçeler ve dosya takibi için Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Güvenli elektronik imzayla dava açmak, harç ve avans ödemek ve dosyayı incelemek HMK m. 445/2 uyarınca elektronik ortamda mümkündür. Avukatınız dosyayı UYAP’tan izler, duruşmalara Türkiye’de girer ve sonucu size bildirir.
Türkiye’de saat yıl boyunca UTC+3’te sabittir. Birleşik Krallık’ta saatler mart ayının son pazar günü ileri, ekim ayının son pazar günü geri alınır; bu yüzden Londra, Cardiff, Edinburgh ve Belfast yazın İstanbul’un iki, kışın üç saat gerisindedir. İstanbul’da 10.00’daki duruşma yazın Birleşik Krallık’ta 08.00’e, kışın 07.00’ye denk gelir.
Her adımdan sonra Türkçe ya da İngilizce yazılı not gelir: ne yapıldı, ne çıktı, sıradaki tarih Türkiye ve Birleşik Krallık saatiyle ne zaman, sizden hangi karar bekleniyor. Türkiye’den size bir evrak tebliğ edildiyse tebliğ tarihi kayda geçirilir, çünkü Türk hukukunda pek çok süre tebliğle başlar.
Türkiye ile İngiltere arasındaki 1931 tarihli mukavelename
Birleşik Krallık ile Türkiye arasında hukuk usulüne ilişkin ayrı bir antlaşma vardır: 28 Kasım 1931’de Ankara’da imzalanan ve Türkiye’de 2045 sayılı Kanunla onaylanıp 5 Temmuz 1932 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Müzahereti Adliye Mukavelenamesi. İmzalandığında İngiltere ve Galler’i kapsıyordu; Eylül 1933’te Kuzey İrlanda ve İskoçya’ya teşmil edildi ve bugün hem Birleşik Krallık hükümetinin hukuk usulüne ilişkin ikili antlaşmalar listesinde hem de Türkiye Adalet Bakanlığının ikili sözleşmeler sayfasında yer alır. Çekişmesiz işler dahil yalnız hukuk ve ticaret işlerine uygulanır (m. 1). Adlî ve gayri adlî evrakın tebliğini (m. 2 ila 6), istinabe yoluyla ya da konsolosluk memurlarınca delil toplanmasını (m. 7 ila 11) ve iki devletin tebaası veya vatandaşlarının teminat, yargılama giderleri, adlî müzaheret ve borç için hapis konusunda diğer devletin kendi vatandaşlarıyla tam eşit muamele görmesini (m. 12) düzenler. Tek icra hükmü olan m. 13, m. 12 uyarınca teminattan muaf tutulmuş kişi aleyhine verilen yargılama gideri kararlarına ilişkindir; mahkeme kararlarının genel olarak tanınması ve tenfizini düzenlemez.
Birleşik Krallık serisinin yedi rehberi
Her rehber işi Birleşik Krallık tarafından ele alır ve Türk usulünü ayrıntısıyla anlatır. Her özet, rehberin işi hangi noktadan ele aldığını gösterir.
İmza ve apostil
Başkonsolosluk ile noter arasında seçim, FCDO apostili, kâğıt ya da elektronik apostil ve HMK m. 74’teki özel yetkilerin yazılması. Ayrıntılı anlatım: vekâletname ve apostil rehberi.
Birleşik Krallık mahkemesinden alınmış karar
Verildiği yer kanunlarına göre kesinleşmiş bir hukuk kararı, yetkili Türk mahkemesi tenfiz kararı verdikten sonra Türkiye’de icra edilebilir (MÖHUK m. 50/1). Dava asliye mahkemesinde açılır; hangi yerdeki mahkemenin yetkili olduğunu m. 51 sayar. Birleşik Krallık 2005 Lahey Yetki Anlaşmaları Sözleşmesine ve 1 Temmuz 2025’ten beri kendisi için yürürlükte olan 2019 Lahey Kararlar Sözleşmesine taraftır; Türkiye ikisine de taraf olmadığından bu sözleşmeler iki ülke arasında uygulanmaz. Hukuk ve ticaret davalarındaki kararların genel olarak tanınması ve tenfizini öngören ikili bir antlaşma da bulunmadığından, ticari bir para alacağına ilişkin kararda m. 54/1-a’daki karşılıklılık, kararın verildiği devlette Türk ilamlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü ya da fiilî uygulamayla gösterilir. Mahkeme ayrıca Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini ve davalı itiraz ederse kararın dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde yetki kullanan bir mahkemeden verilip verilmediğini (m. 54/1-b), hükmün kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığını (m. 54/1-c) ve yine itiraz hâlinde, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin o yer kanunlarına göre usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığını, temsil edilip edilmediğini ya da bu kanunlara aykırı biçimde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilip verilmediğini (m. 54/1-ç) inceler. Aile hukukunda durum kısmen farklıdır: iki devlet de velayet ve kişisel ilişki gibi koruma tedbirlerinin tanınmasını ve tenfizini düzenleyen 1996 tarihli Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesine ve nafaka kararları için aynı şeyi yapan 2007 tarihli Lahey Çocuk Nafakası Sözleşmesine taraftır; iki sözleşme Türkiye için 1 Şubat 2017’den beri yürürlüktedir ve MÖHUK m. 1/2 Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar. Ayrıntılı anlatım: tenfiz rehberi.
İngiliz mahkemesindeki dava: Türkiye’deki muhatap ve tanık
Türkiye, kendisi için 28 Nisan 1972’de yürürlüğe giren Lahey Tebligat Sözleşmesinin m. 10’da saydığı posta dahil bütün yollara itiraz etmiştir; talepler Adalet Bakanlığındaki merkezi makama gider. Lahey Delil Sözleşmesi iki ülke arasında 12 Ekim 2004’ten beri yürürlüktedir; Türkiye istinabe taleplerinin Türkçe ya da Türkçe tercümeli olmasını ister ve common law ülkelerindeki anlamıyla dava öncesi belge ibrazı (pre-trial discovery) için gelen talepleri yerine getirmez. 1931 tarihli mukavelenamenin kendi yolları vardır; iki Lahey sözleşmesi de akit devletlerin taraf olduğu aynı konulardaki diğer sözleşmelere halel getirmediğini belirtir (Tebligat Sözleşmesi m. 25, Delil Sözleşmesi m. 32). Ayrıntılı anlatım: tebligat ve delil rehberi.
Boşanma ve nüfus kaydı
İngiltere ve Galler, İskoçya ya da Kuzey İrlanda’da boşanan Türk vatandaşı, karar tescil edilene ya da tanınana kadar nüfusta evli görünür. 5490 sayılı Kanun m. 27/A’ya göre karar; eşlerin bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte ya da diğer eş ölmüş veya yabancıysa Türk vatandaşı eşin tek başına başvurması, kararın o devlet kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir. Tescili Birleşik Krallık’taki dış temsilcilikler ya da Türkiye’de belirlenen nüfus müdürlükleri yapar. Bu şartlar yerine gelmediği için tescil reddedilirse tanıma MÖHUK’a göre istenir; tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (m. 58/1); aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanınmasına ise aile mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Ayrıntılı anlatım: boşanmanın tanınması rehberi.
Mirasçı Birleşik Krallık’ta, taşınmaz Türkiye’de
Antalya’daki bir daire ya da Bodrum’daki bir ev, terekenin Birleşik Krallık’taki kısmına ne olursa olsun Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m. 20/1). Yasal mirasçılara mirasçılık belgesini sulh hukuk mahkemesi ya da noter verir (TMK m. 598/1); vasiyetle atanmış mirasçıya belgeyi, mirasçılar ya da diğer vasiyet alacaklıları kendilerine bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz etmedikçe sulh hukuk mahkemesi verir (m. 598/2). İki devlet de 1961 tarihli Vasiyetname Şekline Uygulanacak Kanun Hakkında Lahey Sözleşmesine taraftır; Sözleşme Birleşik Krallık için 5 Ocak 1964’ten, Türkiye için 22 Ekim 1983’ten beri yürürlüktedir ve Türkiye m. 9, 10 ve 12 bakımından çekince koymuştur. Mirasçılar paylaşımda uzlaşamazsa ortaklığın giderilmesi için sulh hukuk mahkemesine gidilir (HMK m. 4/1-b). Ayrıntılı anlatım: miras ve tapu intikali rehberi.
Türk kliniğinde ya da hastanesinde tedavi sonrası
Diş, saç ekimi, estetik ya da göz tedavisi kötü sonuçlandığında ilk soru tedaviyi kimin yaptığıdır. Özel kliniğe karşı talepler adli yargıda, devlet hastanesindeki tedaviden doğan talepler ise idari yargıda tam yargı davasıyla görülür (2577 sayılı İYUK m. 2/1-b). Adli yargıda haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; tazminat ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır (TBK m. 72). Talep haksız fiile değil tedavi sözleşmesine dayanıyorsa kendi kuralları uygulanır. Gov.uk, kayıtlı bir hekimin imzaladığı sağlık raporlarını FCDO’nun apostil verebileceği belgeler arasında sayar. Ayrıntılı anlatım: tedavi sonrası zarar rehberi.
Sterlin faturası ve Türk alıcı
Ödeme emri borçluya ödemesi ya da itiraz etmesi için tebliğden itibaren yedi gün tanır (2004 sayılı İİK m. 60 ve 62/1); süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (m. 66/1). Konusu bir miktar para olan ticari bir alacak için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A). Birleşik Krallık CISG’ye taraf değildir; Türkiye için CISG 1 Ağustos 2011’den beri yürürlüktedir. Bu yüzden Birleşik Krallık ile Türkiye arasındaki bir satışa CISG, ancak m. 1/1-b uyarınca milletlerarası özel hukuk kuralları bir akit devletin hukukunu işaret ettiğinde uygulanır. Türk mahkemesinde sözleşmeler için kural MÖHUK m. 24’tedir: tarafların seçtiği hukuk, seçim yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk. Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan ya da icra takibi yapan yabancı gerçek veya tüzel kişi mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır (MÖHUK m. 48/1); mahkeme bu kişiyi karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (m. 48/2). Ayrıntılı anlatım: alacak tahsili rehberi.
Birleşik Krallık’taki danışmanlara kalan sorular
Lex Lata’nın alanı Türk hukukudur. İngiltere ve Galler, İskoçya ya da Kuzey İrlanda hukukuna ilişkin sorular orada yetkili bir solicitor ya da barrister’ın (İskoçya’da advocate) işidir: bir Türk kararının oradaki mahkemede nasıl karşılanacağı, terekenin Birleşik Krallık’ta yönetimi ya da boşanma davasının kendisi gibi. Satış, kira geliri ya da miras nedeniyle doğabilecek Birleşik Krallık vergisi de orada yetkili bir vergi danışmanına sorulmalıdır.
Bir Birleşik Krallık hukuk bürosu kendi müvekkili için Lex Lata ile çalıştığında avukatlık sözleşmesi talimatı kimin vereceğini, raporların kime ve hangi dilde gideceğini kayda geçirir. Müvekkilin onayıyla iki taraftaki danışmanlar birbirini bilgilendirir; böylece tarihler, belgeler ve tutumlar iki ülkede uyumlu kalır.
Lex Lata Birleşik Krallık’taki müvekkillerle nasıl çalışır
Türkçe ya da İngilizce yazın (Arapça için gerektiğinde tercüman kullanılır): ne olduğunu, işin Türkiye’deki şehrini, elinizdeki evrakı ve varsa Türkiye’den gelen bir evrakın size ulaştığı tarihi anlatın. Başlangıçta telefonla taranmış belgeler yeterlidir. Gönderdikleriniz avukatın sır saklama yükümlülüğü kapsamındadır (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 36).
Lex Lata dosyayı üstlenip üstlenemeyeceğini ve nasıl yürüteceğini yazıyla bildirir. Yazılı avukatlık sözleşmesi işin kapsamını, ücret esasını ve raporlama şeklini belirler; vekâletname yukarıdaki iki yoldan biriyle verilir. Lex Lata İstanbul Kağıthane’deki tek ofisinden çalışır; başka şehirlerdeki dosyalar vekâletnameyle ve UYAP üzerinden yürür, duruşma ya da tapu randevusu gerektirdiğinde o şehre gidilir. İletişim bilgileri iletişim sayfasında.
