Sınır ötesi ticarette, şirket satın alımlarında (M&A), ortak girişimlerde (Joint Venture) ve tedarik sözleşmelerinde ticari dolandırıcılık ve beyaz yaka suçları, şirketler için telafisi güç mali kayıplara yol açabilmektedir. Şirket sermayesinin paravan şirketlere hortumlandığı, sahte konişmento ve faturaların düzenlendiği vakalarda tek başına ihtarname veya yavaş işleyen bir hukuk davası çoğu zaman malvarlığını korumaya yetmez.
Bölümün devamını okuyun
Lex Lata; uluslararası şirketler, yabancı yatırımcılar ve fonlar için Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK No. 5271), İcra ve İflas Kanunu (İİK No. 2004) ve Türk Ticaret Kanunu (TTK No. 6102) mekanizmalarını eşzamanlı işleten bir varlık kurtarma stratejisi sunar.
1. Nitelikli Ticari Dolandırıcılık Soruşturmaları (TCK m. 158)
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında ticari hayatta işlenen dolandırıcılık çoğu zaman Nitelikli Dolandırıcılık olarak soruşturulur:
3 maddeyi gösterin
- Ticari Faaliyet Sırasında Dolandırıcılık (TCK m. 158/1-h): Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında, kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında işlediği dolandırıcılık.
- Bilişim Sistemleri, Banka veya Kredi Kurumları Araç Kılınarak Dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f): Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması; örneğin elektronik bankacılık veya dijital ödeme kanalları üzerinden fon transferi sağlanması.
- Kamu Kurumları veya Tüzel Kişiler Araç Kılınarak Dolandırıcılık (TCK m. 158/1-d): Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması. Resmî belgede sahtecilik ayrı bir suçtur (TCK m. 204).
Nitelikli dolandırıcılıkta ceza 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıdır. (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldır ve adlî para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz; bu kural bir tavan değil tabandır ve (h) bendi bu bentler arasında değildir. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (TCK m. 158/3).
2. CMK m. 128 Kapsamında Adli Malvarlığına El Koyma
Beyaz yaka soruşturmalarında öncelikli hedef, kaçırılan sermayenin soruşturma bitmeden emniyete alınmasıdır. 5271 sayılı CMK m. 128 uyarınca elkoymaya ancak hâkim karar verebilir (CMK m. 128/9); soruşturmada bu karar Cumhuriyet savcısının talebi üzerine Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilir. Suçun işlendiğine ve malvarlığının bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve suçtan elde edilen değere ilişkin rapor gerekir (CMK m. 128/1). Hırsızlık, güveni kötüye kullanma (TCK 155), dolandırıcılık (TCK 157, 158) ve hileli iflas (TCK 161) CMK m. 128/2’de sayılan suçlar arasındadır.
Bölümün devamını okuyun
El Konulabilecek Varlıklar (CMK m. 128/1):
- Banka Mevduatı ve Fonlar: Banka veya diğer mali kurumlardaki her türlü hesap; karar teknik iletişim araçlarıyla bankaya derhâl bildirilir.
- Taşınmazlar (Tapu Kayıtları): Tapu kütüğüne elkoyma şerhi verilmesi.
- Şirket Payları: Anonim Şirket (A.Ş.) ve Limited Şirket (Ltd. Şti.) ortaklık paylarına el konulması; karar şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne bildirilir.
- Taşıtlar ve Gemiler: Kara, deniz ve hava ulaşım araçlarının kayıtlı olduğu sicile şerh verilmesi.
- Diğer Varlıklar: Hak ve alacaklar, kıymetli evrak, kiralık kasa mevcutları ve “diğer malvarlığı değerleri” (CMK 128/1-h); kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki kripto varlıklar maddede sayılmamıştır, ancak bu bent kapsamında değerlendirilebilir.
Bunun yanında Aralık 2025’te eklenen CMK m. 128/A, TCK 158/1-f ve (l) bentlerindeki nitelikli dolandırıcılık, TCK 142/2-e nitelikli hırsızlık ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK 245) suçlarında kullanılan hesabın banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısınca kırk sekiz saate kadar askıya alınmasına imkân verir; bu süre içinde hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde hâkim onayına sunulmak üzere savcının yazılı emriyle ve rapor şartı aranmadan elkonulabilir.
3. Aklama Şüphesinde İşlemlerin Yedi İş Günü Ertelenmesi
5549 sayılı Kanun kapsamında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Türkiye’nin mali istihbarat birimidir.
Bölümün devamını okuyun
5549 sayılı Kanun m. 19/A uyarınca, işleme konu malvarlığının aklama veya terörün finansmanı suçuyla ilişkili olduğuna dair şüphe bulunduğunda:
- Bakan İşlemi 7 İş Günü Askıya Alabilir: İşlemi askıya almaya veya gerçekleşmesine izin vermemeye Bakan yetkilidir; Bakan bu yetkiyi bakan yardımcısına devredebilir.
- MASAK Şüpheyi Teyit Eder ve Analiz Eder: Erteleme, MASAK’ın şüpheyi teyit etmesi, işlemi analiz etmesi ve gerektiğinde sonuçları yetkili makamlara iletmesi içindir.
4. Yönetici Zimmeti ve Perdenin Aralanması (TTK m. 553)
Şirket müdürleri veya yönetim kurulu üyelerinin şirket kaynaklarını şahsi hesaplarına aktardığı hallerde çifte sorumluluk işletilir:
| Hukuki Enstrüman | Kanuni Dayanak | İşleyiş ve Yaptırım | Hedeflenen Malvarlığı |
|---|---|---|---|
| Nitelikli Güveni Kötüye Kullanma | TCK m. 155/2 | Ceza mahkemesinde kamu davası; 1-7 yıl hapis ve üçbin güne kadar adli para cezası. | Suçtan elde edilen kazancın müsaderesi (TCK 55), ancak mağdura iade edilemiyorsa. |
| Yönetim Kurulu Sorumluluk Davası | TTK m. 553 | Kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerin kusurla ihlali sebebiyle tazminat. | Yöneticinin şahsi taşınmazları ve banka hesapları. |
| Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanması | TMK m. 2 | Şirket tüzel kişiliğinin kötüye kullanımını bertaraf etme. | Paravan şirketin arkasındaki gerçek şahsın malvarlığı. |
| Tasarrufun İptali Davası | İİK m. 277-284 | Bir yıl içindeki bağışlama ve ivazsız tasarrufların (m. 278) ve beş yıl içinde takip yapılmış zarar verme kastlı işlemlerin (m. 280) iptali. | Akrabalara veya ilişkili şirketlere devredilen tapular. |
5. Çift Hatlı (Dual-Track) Dava Stratejisi
Lex Lata, ceza ve icra hukuku yollarını eşzamanlı yürüten bütünleşik bir dava süreci uygular:
4 maddeyi gösterin
- Tedbir: Savcılığa CMK 128 el koyma talepli suç duyurusu yapılırken eşzamanlı olarak yetkili mahkemeden İhtiyati Haciz (İİK 257) istenir.
- Delil: Delilin kaybolma tehlikesi varsa HMK 400 kapsamında delil tespiti yoluyla şirket sunucuları ve defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi istenir; banka kayıtları savcılık veya mahkeme aracılığıyla getirtilir.
- Yargılama: Kamu davası kural olarak asliye ceza mahkemesinde, TCK 158/3 üst sınırı on yılın üstüne çıkarıyorsa ağır ceza mahkemesinde yürütülürken hukuk mahkemesinde TTK 553 ve TBK 49 kapsamında sorumluluk ve İİK 277 tasarrufun iptali davaları sürdürülür. Dosyada hileli iflas (TCK m. 161) da varsa o suç ağır ceza mahkemesinde görülür.
- Tahsilat: CMK 128/A ile el konulan menfaat (yalnız TCK 142/2-e, 158/1-f ve (l) ile 245; 158/1-h kapsamında değildir) suçtan zarar gören mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilir (CMK 128/A/5); TCK 55 müsaderesi yalnız menfaat mağdura iade edilemiyorsa uygulanır; haczedilen varlıklar icra dairesi aracılığıyla paraya çevrilerek müvekkilin hesabına aktarılır.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Ticari Alacak Tahsili ve Varlık Kurtarma: Sınır ötesi B2B alacak takibi ve İhtiyati Haciz (İİK 257) stratejileri.
- Yabancı Mahkeme ve Hakem Kararlarının Tenfizi: 5718 sayılı MÖHUK ve 1958 New York Konvansiyonu kapsamında tenfiz davaları.
- Ticari Dolandırıcılık ve Beyaz Yaka Suçları: CMK 128 adli el koyma, MASAK ile ilgili konular ve şirket içi varlık kurtarma.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: Çağlayan ve Kartal adliyeleri yetki alanları, vekaletname ve UYAP dava yönetimi.
