Bir alan adı çoğu zaman bir işletme ile müşterileri arasındaki ilk ve en değerli temas noktasıdır. Bir başkası markanıza ait bir adı tescil ettiğinde, ele geçirdiğinde ya da bu ad üzerinden ticari kazanç sağladığında, itibara ve gelire verilen zarar anında hissedilir. Trafik rakibe yönlenir, müşteriler reklamla dolu park edilmiş bir sayfaya düşer ya da işgalci adı geri vermek için fahiş bir bedel talep eder. Türkiye, uzantıya bağlı olarak bu tür ihtilafların çözümü için iki ayrı yol sunar ve doğru yolu seçmek her dosyadaki ilk stratejik karardır.
Alan Adı Uyuşmazlığı Nedir
Uyuşmazlık, belirli bir alan adını elinde bulundurma veya kullanma hakkı üzerinde bir çatışma doğduğunda ortaya çıkar. En sık karşılaşılan senaryolar şunlardır:
5 maddeyi gösterin
- Siber işgal (cybersquatting): bilinen bir markaya karşılık gelen alan adını, geri satmak veya trafiği başka yöne çekmek amacıyla tescil ettirmek.
- Marka ihlali: marka hukuku ve tescili ile korunan bir markayı (ve genel fikri mülkiyet portföyünü) kopyalayan ya da yakından taklit eden alan adı.
- Ticaret unvanı ve haksız rekabet ihtilafları: haksız rekabet hukuku kapsamında bir şirket unvanının veya iltibas oluşturacak bir varyantının kullanılması.
- Yazım hatası işgali (typosquatting): hatalı yazımdan doğan trafiği yakalamayı amaçlayan kasıtlı yanlış yazımlar.
- Eski ortaklar ve eski çalışanlar: alan adını kendi adına tescil ettiren ve iade etmeyen bir distribütör, bayi ya da işten ayrılan bir yönetici (ticari sözleşmeler ve acentelik uyuşmazlıkları).
Her durumda temeldeki soru aynıdır: ad üzerinde üstün hak kime aittir ve tescil iyi niyetle mi yapılmıştır. İyi niyet mi, kötü niyet mi sorusu aşağıda anlatılan her usulün özünde yer alır.
İki Sistem: “.tr” Alan Adları ve Küresel Alan Adları
Uygulanacak usul tümüyle uzantıya bağlıdır. Bu noktada yapılacak bir hata harç ve zaman kaybına yol açar; bu nedenle en baştan doğru mecrayı belirlemek gerekir.
Bölümün devamını okuyun
”.tr” alan adları: TRABIS üzerinden
Türkiye’nin ülke koduna bağlı alan adları (“.com.tr”, “.org.tr”, “.gen.tr” ve benzerleri), İnternet Alan Adları Yönetmeliği uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) kurmak ve işletmekle görevli olduğu TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) aracılığıyla yönetilir. TRABİS’in 2022’de faaliyete geçmesiyle “.tr” yönetimi Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesindeki NIC.TR’den BTK’ya geçmiştir. Yönetmeliğe göre “.com.tr” dahil adların çoğu belgesiz, “ilk gelen ilk alır” kuralıyla tahsis edilir; “.av.tr”, “.edu.tr”, “.gov.tr”, “.k12.tr” gibi ekte sayılan alt alanlar ise belgeli tahsis edilir (m. 8 ve Ek). Sade “a.tr” yapısı da mevcuttur (m. 5).
“.tr” adlarına ilişkin uyuşmazlıklar, Yönetmeliğin 23-27. maddeleri ve İnternet Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Tebliği uyarınca BTK’nın faaliyet belgesi verdiği Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) önüne götürülebilir. Yönetmelik bu yolu “alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizması” olarak adlandırır: mahkeme yolunun yerine geçmez, onunla birlikte işler.
Küresel alan adları: UDRP üzerinden
“.com”, “.net”, “.org” ve diğer jenerik üst düzey alan adları (gTLD) Türkiye sisteminin dışında kalır. Bunlar, WIPO ve Forum (eski adıyla National Arbitration Forum) gibi ICANN onaylı kuruluşlarca yürütülen ICANN’in Tekdüzen Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Politikası (UDRP) ile yönetilir. Markası bir “.com” üzerinden ele geçirilen Türk işletmesi, işgalcinin bulunduğu yerden bağımsız olarak hakkını UDRP kapsamında uluslararası düzeyde arayabilir. Usulün dili kural olarak alan adının kayıt sözleşmesinin dilidir; taraflar başka türlü anlaşabilir ya da heyet farklı karar verebilir.
| Yol | Kapsam | Karar mercii | Sonuçlar | Süre (metne göre) |
|---|---|---|---|---|
| TRABIS / UÇHS | ”.tr” alan adları | Tek hakem veya üç hakemli heyet | Devir veya iptal | Cevap 10 gün, karar 15 gün (uzatmalar hariç) |
| UDRP | ”.com”, “.net”, “.org” ve diğer gTLD’ler | Kuruluş heyeti (ör. WIPO, Forum) | Devir veya iptal | Cevap 20 gün, heyet atamasından itibaren karar 14 gün |
| Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri | Türkiye’de hakları ihlal eden her alan adı | FSHHM hâkimi | İhtiyati tedbir, tazminat, bağlayıcı tespit | Kanunda öngörülmüş süre yok; dosyaya göre değişir |
Bir işgalci markanızın hem “.com.tr” hem de “.com” sürümünü kapmışsa, iki ayrı sistemde iki ayrı dosya ile karşı karşıyasınızdır. Bunları tek bir strateji altında yürütmek (aynı delil dosyası, uyumlu argümanlar, tutarlı zamanlama) maliyeti ve emeği ölçülü tutar.
Üçlü Test
İki sistem de üç unsurlu bir test uygular, ancak lafızları farklıdır. Yönetmeliğin 25. maddesine göre “.tr” şikâyetçisi şunları ortaya koymalıdır:
- İhtilaf konusu alan adının, sahip olunan ya da ticarette kullanılan bir marka, ticaret unvanı, işletme adı ya da diğer tanıtıcı işaretle benzer ya da aynı olduğu;
- Alan adını tahsis ettiren tarafın bu alan adı ile ilgili yasal bir hakkı ya da bağlantısının olmadığı; ve
- Alan adının kötü niyetle tahsis ettirildiği veya kullanıldığı.
Bölümün devamını okuyun
UDRP (Politika, paragraf 4(a)) ise alan adının şikâyetçinin hak sahibi olduğu bir marka ya da hizmet markasıyla aynı veya iltibas oluşturacak kadar benzer olmasını, sahibinin alan adı üzerinde hakkı ya da meşru menfaatinin bulunmamasını ve alan adının hem kötü niyetle tescil edilmiş hem de kullanılıyor olmasını arar. Bu nedenle tek başına ticaret unvanı UDRP’de dayanak olmaz; “.tr” şikâyetinde ise dayanak olabilir.
Üç unsurun birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Şikâyetçinin haklarından önceye dayanan bir tescil, dürüst ve tanımlayıcı bir kullanım ya da gerçekten o adla tanınan bir alan adı sahibi, talebi tek başına sonuçsuz bırakabilir. İşte bu nedenle dayanak markanızın gücü (tescil tarihi, kapsamı ve önceki kullanımınızın ne kadar iyi belgelendiği) çoğu zaman hakem kötü niyeti tartmaya başlamadan önce dosyanın kaderini belirler.
Uygulamada “kötü niyet” neye benzer
Kötü niyet nadiren itiraf edildiğinden, çıkarım yoluyla ispatlanır. “.tr” adları için Tebliğin 19. maddesi kötü niyet sayılan hâlleri sayar: alan adının, işaret sahibine ya da rakibine belgelenmiş tahsis masraflarını ve yatırım maliyetini aşan bir bedelle satılması veya devredilmesi amacıyla tahsis ettirilmesi; işaret sahibinin bu işareti alan adında kullanmasını engellemek amacıyla tahsis ettirilmesi; esasen ticari rakiplerin işlerine zarar vermek amacıyla tahsis ettirilmesi; ya da ticari kazanç amacıyla, şikâyetçinin işaretiyle karışıklık yaratılarak internet kullanıcılarının yönlendirilmesi için kullanılması. Bu sayım sınırlayıcı değildir; UDRP’de de benzer ve sınırlayıcı olmayan bir liste bulunur. Ekran görüntüleri, WHOIS geçmişi ve yazışma zinciri bu argümanları taşıyan delillerdir.
Pratik bir uyarı: hukuki danışmanlık almadan işgalciye asla korunmasız bir satın alma teklifi yapmayın. Özensiz kaleme alınmış bir yaklaşım tersine çevrilerek alan adı sahibinin meşruiyetini kabul ettiğinize delil olarak gösterilebilir; üstelik karşı tarafı uyararak, örneğin park sayfasını faal bir satış sitesine çevirerek, şikâyetiniz ulaşmadan konumunu güçlendirmesine fırsat verir. Başvuru öncesi her temas bilinçli biçimde, yazılı olarak ve ileride oluşacak delil dosyası gözetilerek yapılmalıdır.
”.tr” Usulü Nasıl İşler
5 maddeyi gösterin
- Şikâyet: şikâyetçi, tercih ettiği UÇHS’nin internet sayfasından başvurur; ihtilaflı alan adını, iptal ya da devir talebini, destekleyici belgeleri ve beş bin kelimeyi aşmayan gerekçesini, tek hakem ya da üç hakemli heyet tercihini ve aynı konuda başka bir UÇHS’ye ya da mahkemeye başvurup başvurmadığını bildirir (Tebliğ m. 7). Eksiklik varsa UÇHS giderilmesi için beş gün süre verir.
- Dondurma: başvuru kabul edilince UÇHS durumu TRABİS’e ve ilgili kayıt kuruluşuna bildirir; alan adı uyuşmazlık süresince dondurulur (m. 7/9 ve m. 16).
- Cevap: şikâyet edilen, başvurunun kendisine gönderilmesinden itibaren on gün içinde cevap verir; talep ederse on güne kadar ek süre verilir. Süresinde cevap verilmezse şikâyetçinin sunduğu belgelere göre karar verilir (m. 9).
- Hakem belirlenmesi: taraflar anlaşırsa tek hakem; taraflardan biri isterse üç hakemli heyet (m. 11).
- Karar: cevap aşamasının tamamlanmasından sonra on beş gün içinde, gerekirse beş güne kadar ek süreyle (m. 14); hakem ya da heyet alan adının iptaline, şikâyetçiye devrine ya da talebin reddine karar verir (Yönetmelik m. 27). Kararın taraflara tebliğinden itibaren on iş günü içinde konuya ilişkin bir ihtiyati tedbir kararı UÇHS’ye bildirilmezse karar uygulanır (Tebliğ m. 15).
Süreç bilinçli olarak hızlı ve belge üzerinden yürütülür. Hakemler dosya üzerinden çalışır; gerek görülmedikçe taraflar şahsen dinlenmez (Yönetmelik m. 26/3). Dosya, yazılı sunumun ve ekindeki belgelerin kalitesiyle kazanılır veya kaybedilir; bu da ilk başvuruyu en kritik aşama hâline getirir. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça usulün dili Türkçedir (Tebliğ m. 18).
Alternatif ya da Tamamlayıcı Olarak Mahkeme Yolu
Kayıt düzeyindeki usuller tek yol değildir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 7/3-d uyarınca marka sahibi, işareti kullanan kişinin işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bağlantısı olmaması şartıyla, işaretin aynı veya benzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı olarak ticaret alanında kullanılmasını yasaklayabilir. Bu davalara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri, bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi bakar (m. 156); olayın niteliğine göre 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabete ilişkin hükümleri de uygulanabilir. Bir ihtiyati tedbir, tazminat ya da bağlayıcı bir mahkeme tespiti talep ettiğinizde, tek başına tahkim yolunun sağlayamayacağı bu sonuçlar için doğru mecra mahkemedir.
Bölümün devamını okuyun
Tahkim alan adının kendisiyle ilgilenir; mahkeme ise zararla. Eylem size gerçek bir para kaybettirdiyse, iki yol bir “ya o ya bu” seçimi olarak değil, birlikte yürütülebilir.
Sık izlenen bir sıra, adı güvence altına almak için önce UÇHS yolunu kullanmak, ardından zararın mahkemede bir tazminat davasını haklı kılıp kılmadığını değerlendirmektir. Mahkeme ihtiyati tedbire de karar verebildiğinden (m. 159), işgalci fiilen zarar veriyorsa dava bazen daha iyi bir ilk hamledir. Hakem kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde UÇHS’ye bildirilen bir ihtiyati tedbir kararı, hakem kararının uygulanmasını da dava sonuçlanana kadar durdurur.
Marka Sahipleri için Uygulama Rehberi
5 maddeyi gösterin
- Savunma amaçlı tescil yapın. Bir rakip ya da işgalci sizden önce davranmadan, çekirdek markanızın “.tr” ve “.com” sürümlerini ve bariz yazım hatalarını güvence altına alın. Yenileme hatırlatmaları otomatikleştirilmelidir; yenilenmeyen bir ad önce durdurulur, sonra başkalarına tahsise açılır.
- Önce markayı koruyun. Tescilli bir Türk markası, alan adı talebinin en güçlü dayanağıdır ve pazar yerleri ile sosyal medyadaki ilgili hak arayışlarını da güçlendirir.
- Delilleri erkenden koruyun. Sorunu fark ettiğiniz anda ihlal eden sitenin tarihli ekran görüntülerini alın ve WHOIS kayıtlarını saklayın; işgalciler bir şikâyetin geldiğini sezdiklerinde park sayfalarını değiştirir.
- Beklemeyin. Gecikme delillerin kaybolmasına ve alan adı sahibinin görünürde meşru bir kullanım oluşturmasına zaman tanır.
- Doğru mecrayı seçin. Uzantı; UÇHS, UDRP veya mahkemelerden hangisinin doğru mecra olduğunu belirler.
Müvekkillerimize dosyaya uygun yol konusunda danışmanlık verir, şikâyeti eksiksiz delillendirilmiş bir sunumla hazırlayıp dosyalar ve ihtiyati tedbir veya tazminat gereken hâllerde paralel mahkeme davasını yürütürüz.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Gayrimenkul Hukuku: Yabancılar için taşınmaz edinimi, tapu iptal ve tescil davaları ve kira uyuşmazlıkları.
- Fikri Mülkiyet ve Marka Hukuku: TÜRKPATENT tescilleri, marka hükümsüzlük ve tecavüz davaları (FSHHM).
- Kişisel Verilerin Korunması (KVKK): VERBİS kaydı, veri envanteri ve sınır ötesi veri aktarım uyumu.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul adliyelerinde mülkiyet, marka ve ticari dava yönetimi.
