Bu rehber, Türkiye'deki taşınmaza hangi hukukun uygulandığını, İngiltere'de verilen grant of probate, letters of administration ya da İskoçya'daki confirmation belgesinin tapuyu neden tek başına değiştirmediğini, mirasçılık belgesinin nereden alınacağını, 1961 Lahey Sözleşmesi'nin İngiliz vasiyetnamesine ne sağladığını ve üç aylık ret süresini anlatır.
İngiltere’deki bir mirasçı, anne ya da babasından kalan Türkiye’deki taşınmazı Türk hukukuna göre miras alır ve Türk mahkemesinin verdiği ya da tasdik ettiği bir mirasçılık belgesiyle tapuda adına geçirir; grant of probate ya da İskoç confirmation bunu tek başına sağlamaz. 5718 sayılı MÖHUK m. 20/1 mirası ölenin millî hukukuna bağlar, ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunu uygular. 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 37’ye göre yabancı gerçek kişilerin intikal işleri, Türk mahkemelerinden verilen ya da kendi yetkili makamlarınca verilip Türk kanunlarının veraset usulüne uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine dayanılarak yapılır. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümüyle bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır (TMK m. 599). Terekenin borçlu olma ihtimali varsa miras üç ay içinde reddolunabilir (TMK m. 606).
Kent, Glasgow ve Belfast’ta yaşayan üç kardeş, dul annelerinin emekli olunca Kalkan’da aldığı villanın artık kendilerine kaldığını bir solicitor’dan öğreniyor. Leeds’te yaşayan İngiliz bir kadın, rahmetli eşinin evraklarını düzenlerken yirmi yıldır her bahar gittikleri Bursa’daki dairenin tapuda yalnız eşinin adına kayıtlı olduğunu görüyor. Bristol’da emekli bir öğretmen, solicitor’ının hazırladığı vasiyetnameyi imzalayıp Bodrum’daki dairesini yeğenine bırakıyor.
Birleşik Krallık’ta bu terekeler İngiliz mahkeme belgeleriyle yürür: İngiltere ve Galler ile Kuzey İrlanda’da vasiyetname varsa grant of probate, yoksa letters of administration; İskoçya’da sheriff court’tan alınan confirmation. Bu belgelerin hiçbiri Türkiye’deki tapu kaydında malikin adını değiştirmez. Tapu müdürlüğü, Türk mahkemesinin verdiği ya da tasdik ettiği bir veraset belgesi ister; Türk hukukunun da vasiyetname, saklı pay, mirasın reddi ve yabancıların taşınmaz edinimi konusunda kendine özgü kuralları vardır.
Rehber, İngiltere’de yaşayan Türk vatandaşlarını ve İngiliz-Türk aileleri de düşünerek yazıldı: Türk nüfus kaydı, konsolosluk seçenekleri, çifte vatandaşlık ve Mavi Kart ayrıca ele alınıyor. Konular bir miras dosyasının izlediği sırayla gidiyor: uygulanacak hukuk, İngiliz belgelerinin sınırı, mirasçılık belgesi, Birleşik Krallık’ta yapılmış vasiyetname, sağ kalan eşin payı, Tapu Kanunu m. 35, mirasın reddi ve mirasçılar anlaşamadığında taşınmazın ne olacağı.
İngiltere’deki bir mirasçı olarak, annemden ya da babamdan kalan Türkiye’deki taşınmazı nasıl miras alırım?
Dosya üç adımda yürür. Önce Türk mirasçılık belgesi alınır: İngiliz vatandaşı mirasçılar sulh hukuk mahkemesine başvurur, çünkü belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi durumunda mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/B). Sonra belge taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne sunulur ve intikal bu belgeye dayanılarak yapılır (Tapu Kanunu m. 37). Terekenin borçlu olabileceği durumda, yasal mirasçılar için ölümün öğrenildiği günden işleyen üç aylık ret süresi kaçırılmamalıdır (TMK m. 606). Dosya bekletilmemelidir: ölüm tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde tapu sicilinde miras intikali gerçekleşmezse tapu müdürlüğü mirasçılık belgesi için kendisi yargıya başvurabilir ve kayıtları elbirliği mülkiyeti şeklinde tescil eder (Tapu Kanunu Ek Madde 1).
Tek villa, iki hukuk: taşınmazda Türk kuralı
Yabancılık unsurlu miras için yol gösteren kanun 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’dur (MÖHUK). Kanunun 20. maddesi terekeyi ikiye ayırır. Birinci fıkra mirası ölenin vatandaşı olduğu devletin hukukuna bağlar, ardından taşınmazı ayırır: Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. İkinci fıkra da mirasın açılma sebeplerini, iktisabını ve taksimini terekenin bulunduğu ülke hukukuna bırakır.
Kardeşlerin annesinin İngiliz olması bu yüzden villa bakımından bir şey değiştirmez. Villanın kime ve hangi oranlarda kalacağını Türk Medeni Kanunu (TMK) belirler. Vasiyetname yoksa mirasçılar altsoydur ve çocuklar eşit pay alır (TMK m. 495). Bristol’daki öğretmenin Bodrum’daki dairesi de aynı durumdadır: malik İngiliz, uygulanacak kural Türk.
Leeds’teki ailede Türk hukukuna öbür kapıdan varılır. Eş Türk vatandaşıdır; m. 20/1’in ilk cümlesi millî hukuku olarak Türk hukukunu gösterir, ikinci cümlesi de Bursa’daki daireyi zaten kapsar. Birden fazla vatandaşlık MÖHUK m. 4/1’de çözülür: vatandaşlıklardan biri Türk vatandaşlığıysa Türk hukuku uygulanır (b bendi), hiçbiri Türk vatandaşlığı değilse kişinin daha sıkı ilişki içinde bulunduğu devletin hukukuna bakılır (c bendi).
İngiliz vatandaşlığı, tek hukuk düzenli bir ülkenin vatandaşlığının doğurmadığı bir soru doğurur: Birleşik Krallık’ın üç hukuk düzeninden hangisi “millî hukuk”tur? MÖHUK m. 2/5 bu soruyu önce o devletin hukukuna bırakır; o devletin hukuku belirleyici bir cevap vermiyorsa uyuşmazlıkla en sıkı ilişki içindeki bölgenin hukuku esas alınır. Bu, taşınmaz dışındaki mallarda, örneğin İngiliz vatandaşının Türk bankasındaki hesabında önem taşır. Türk hâkimi yetkili yabancı hukuku taraflar ileri sürmese de re’sen uygular, içeriğini belirlemek için tarafların yardımını isteyebilir; olaya ilişkin yabancı hükümler bütün araştırmalara rağmen bulunamazsa Türk hukukunu uygular (m. 2/1, 2/2).
İş davaya dönerse yetkili mahkemeyi MÖHUK m. 43 gösterir: ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi, son yerleşim yeri Türkiye’de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesi. Kent’te yaşayan annenin villasına ilişkin bir uyuşmazlık bu yüzden villanın bulunduğu yer mahkemesinde görülebilir.
Executor’ın belgesi tapuda neden işe yaramaz
Birleşik Krallık’ın her hukuk bölgesinin kendi tereke belgesi vardır. İngiltere ve Galler’de kişi vasiyetname bırakmışsa grant of probate, bırakmamışsa letters of administration, hiçbir executor görev yapamıyorsa letters of administration with will annexed verilir. Kuzey İrlanda’da vasiyetname varsa Grant of Probate, yoksa Grant of Letters of Administration düzenlenir. İskoçya’da executor’lar sheriff court’a başvurarak confirmation alır; İskoç mahkemeleri bu belgeyi, vasiyet yürütücülerine ölenin parasını ve diğer mallarını teslim alma yetkisi veren belge olarak tanımlar. Gov.uk probate’i ölen kişinin malları, parası ve eşyası üzerinde işlem yapma hakkı olarak açıklar; nidirect de terekeyle ilgilenmek için High Court’tan yetki alınmasından söz eder.
Bu belgelerin hepsi tereke üzerindeki yetkiyle ilgilidir. Tapu müdürlüğünün sorusu daha dardır: kütüğe kimin adı, hangi payla yazılacak? Türk hukukunda mirasçıların taşınmaza malik olması için bu türden bir atama gerekmez. TMK m. 599, mirası ölüm anında bir bütün olarak ve kanun gereğince mirasçılara geçirir; ölenin aynî hakları, alacakları ve zilyetliği de aracısız olarak mirasçıların olur. Miras, TMK m. 705/2’de mülkiyetin tescilden önce kazanıldığı hâller arasında sayılır; ama aynı fıkra yeni malikin tasarrufta bulunabilmesini tapu kütüğüne tescile bağlar.
Yabancılar için tapu müdürlüğünün neye dayanacağını 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 37 söyler: Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinin verdiği veraset senedi ya da yabancının kendi yetkili makamınca verilip Türk kanunlarının veraset usulüne uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilmiş veraset senedi. Bunun yerine bir İngiliz mahkeme kararı getirilirse MÖHUK m. 58 devreye girer. Karar, tenfiz şartlarını taşıdığı bir Türk mahkemesince tespit edilmeden kesin delil ya da kesin hüküm sayılmaz; tanımada m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı aranmaz. İhtilafsız kaza kararları da aynı kurala tabidir ve bir Türk idaresinin yabancı mahkeme kararına dayanarak yapacağı işlemde de aynı usul işler.
| Belge | Birleşik Krallık’ın hangi bölgesi | Resmî tanımı | Tapu müdürlüğü yalnız buna dayanıp mirasçıları tescil edebilir mi? |
|---|---|---|---|
| Grant of probate | İngiltere ve Galler | Vasiyetname bırakılmışsa verilir | Hayır: m. 37 veraset senedi arar |
| Letters of administration | İngiltere ve Galler | Vasiyetname yoksa verilir | Hayır |
| Letters of administration with will annexed | İngiltere ve Galler | Hiçbir executor görev yapamıyorsa verilir | Hayır |
| Grant of Probate ya da Grant of Letters of Administration | Kuzey İrlanda | Vasiyetnameli ya da vasiyetnamesiz | Hayır |
| Confirmation | İskoçya (sheriff court) | Vasiyet yürütücülerine ölenin parasını ve mallarını teslim alma yetkisi | Hayır |
| Mirasçıları ya da payları belirleyen İngiliz mahkeme kararı | Herhangi bir bölge | Karara göre | Ancak Türk mahkemesince tanındıktan sonra (MÖHUK m. 58) |
İngiliz belgesi Birleşik Krallık’taki mallar için saklanır; Türkiye’deki ev için tapu müdürlüğü Türk veraset belgesini ya da Türk mahkemesince tasdik edilmiş yabancı belgeyi arar. İngiliz kararlarının tanınması İngiliz mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi rehberinde anlatılıyor.
Mirasçılık belgesi: hangi kurum verir
TMK m. 598 iki tür belge öngörür (mirasçılık belgesi; eski adıyla veraset ilamı). Başvuru üzerine yasal mirasçı olduğu belirlenenler belgelerini sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alabilir (birinci fıkra). Vasiyetnameyle atanmış mirasçı ya da vasiyet alacaklısı ise belgesini yalnız sulh mahkemesinden alır; bunun için tasarrufun mirasçılara ve diğer vasiyet alacaklılarına bildirilmesinden itibaren bir ay içinde onların itirazı gelmemiş olmalıdır (ikinci fıkra). Belgenin geçersizliği süre sınırı olmadan ileri sürülebilir; vasiyetnamenin iptali için dava hakkı da saklıdır (üçüncü ve dördüncü fıkralar).
Noter yolunun önünde kanunda yazılı üç engel vardır. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/B, mirasçılık belgesinin noterler tarafından “verilemez” olduğu üç hâli sayar: belge verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa, nüfus kayıtları mirasçılık belgesi verilmesine yetmiyorsa ya da belgeyi yabancılar istiyorsa. 71/A-71/C maddelerine dayanan ve 4 Ekim 2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan, Adalet Bakanı’nca yürütülen yönetmelik, 5/1 maddesinde yargılama gerektiren durumlara örnek verir: bilirkişi incelemesi, tanık dinlenmesi ya da talebin yabancılık unsuru taşıması. Noter belgesi menfaatine dokunan kişi, bu belgeye karşı sulh hukuk mahkemesine gidebilir (m. 71/C).
Üç aile için:
- Kent, Glasgow ve Belfast’taki kardeşler İngiliz vatandaşıdır; tek yolları sulh hukuk mahkemesidir;
- Leeds’teki dul kadın kendi adına İngiliz vatandaşı olarak başvurduğunda o da sulh hukuk mahkemesine gider; ayrıca eşinin Türk nüfus kaydında İngiltere’de kıyılan evliliklerinin görünmesi, kaydın onu mirasçı olarak gösterebilmesi için şarttır;
- yeğen vasiyetnameye dayanır ve m. 598/2 onun belgesini yalnız sulh mahkemesine bırakır.
İngiltere’de yaşayan Türk vatandaşı mirasçılarda tablo farklı olabilir. Manchester’da yaşayan bir mühendis, Türk vatandaşı rahmetli babasının dairesi için başvuruyor ve bütün mirasçılar Türk nüfusunda eksiksiz kayıtlıysa, dosya yargılama gerektirmediği ve yabancılık unsuru taşımadığı sürece noter yolu açık olabilir. İngiltere’de doğan bir çocuk ya da İngiltere’de yapılan bir evlilik veya boşanma nüfusa işlenmemişse kayıtlar mirasçıları göstermeye yetmez ve dosya sulh hukuk mahkemesine gider.
İngiltere’den gelecek evrak
Mahkeme üç şeyin kanıtını ister: ölüm, aile bağları ve varsa önceki evliliğin sona ermesi. İngiltere’den gelen bir dosyada bunlar ölüm belgesi, çocuklarla ölen arasındaki bağı gösteren doğum belgeleri, sağ kalan eşin evlilik belgesi, önceki evliliği bitiren karar (İngiltere ve Galler’de final order ya da decree absolute, Kuzey İrlanda’da decree absolute, İskoçya’da extract decree of divorce) ve varsa vasiyetnamedir.
6100 sayılı HMK m. 224/1, yabancı devlet makamlarının hazırladığı resmî belgeye Türkiye’de bu vasfı, belgeyi veren devletin yetkili makamı ya da Türk konsolosluğu onayladığında tanır; ikinci fıkra milletlerarası sözleşmelerin tasdik hükümlerini saklı tutar. Buradaki sözleşme Apostil Sözleşmesi’dir; Birleşik Krallık’ta 24 Ocak 1965’ten, Türkiye’de 29 Eylül 1985’ten beri yürürlüktedir. Lahey Konferansı Birleşik Krallık’ın yetkili makamı olarak FCDO Legalisation Office’i gösterir; gov.uk da bu ofisin ıslak mahkeme mührü taşıyan mahkeme belgelerini ve doğum, evlilik, ölüm belgesi gibi resmî kayıt belgelerini apostillediğini belirtir. Türk mahkemesi Türkçe çalışır: HMK m. 223’e göre yabancı dildeki belgeye dayanan taraf tercümesini de sunar, mahkeme resmî tercüme de isteyebilir.
Türk vatandaşı İngiltere’de öldüyse
Ölen Türk vatandaşıysa mahkemenin de noterin de başlangıç noktası nüfus kaydıdır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 31/1, dış temsilciliklere ölümden haberdar oldukları tarihten başlayarak on gün içinde bildirim yükümlülüğü getirir. Birleşik Krallık’taki temsilcilikler Londra Büyükelçiliği ile Londra, Edinburgh ve Manchester Başkonsolosluklarıdır. İngiltere’de alınan boşanma kararı, aynı Kanunun m. 27/A şartları varsa kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilik aracılığıyla nüfusa tescil edilir; şartlar yoksa önce MÖHUK’a göre tanınması gerekir (bkz. İngiltere’de alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması). İngiltere’deki doğumların ve evliliklerin miras dosyası açılmadan nüfusa işlenmiş olması gerekir.
Birleşik Krallık’ın herhangi bir yerinde imzalanmış vasiyetname
1961 Lahey Sözleşmesi: yalnız şekil testi
Vasiyetnamenin şekli konusunda Birleşik Krallık ile Türkiye aynı sözleşmeye bağlıdır. 5 Ekim 1961 tarihli Vasiyetname Tasarruflarının Şekline Uygulanacak Kanunlar İhtilafına Dair Lahey Sözleşmesi Birleşik Krallık’ta 5 Ocak 1964’te, Türkiye’de 22 Ekim 1983’te yürürlüğe girmiştir. MÖHUK m. 1/2 milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar; Sözleşme’nin 8. maddesi de onu, Sözleşme’nin yürürlüğe girmesinden sonra ölen her vasiyetçiye uygulatır.
- madde beş hukuk sayar; vasiyetnamenin şekli bunlardan herhangi birine uyuyorsa geçerlidir. İngiliz vasiyetnamelerine uygulandığında:
| 1. maddedeki bağlama noktası | Esas alınan an | İngiliz vasiyetnamesinde örnek |
|---|---|---|
| Vasiyetnamenin yapıldığı yer | Yapıldığı an | Bristol’daki vasiyetname İngiltere ve Galler hukukuna, Belfast’ta imzalanan Kuzey İrlanda hukukuna göre |
| Vasiyetçinin bir vatandaşlığı | Yapıldığı an ya da ölüm anı | İngiliz vatandaşlığı Birleşik Krallık’ın birden fazla hukuk düzenine götürür; 1. maddenin ikinci fıkrasıyla çözülür |
| Vasiyetçinin yerleşim yeri | Yapıldığı an ya da ölüm anı | İskoçya’da yerleşik bir vasiyetçi; Türkiye’nin 9. madde çekincesi uyarınca Türk mahkemesi yerleşim yerini Türk hukukuna göre belirler |
| Vasiyetçinin mutad meskeni | Yapıldığı an ya da ölüm anı | Kalkan’a yerleşmiş emekli bir İngiliz |
| Malın bulunduğu yer | (yalnız taşınmazlar) | Bodrum’daki daire için Türk hukuku |
Vatandaşlık yeknesak olmayan bir hukuk sistemine götürüyorsa, İngiliz vatandaşlığında olduğu gibi, 1. maddenin ikinci fıkrası uygulanacak hukuku o sistemdeki kurallara, böyle kurallar yoksa vasiyetçinin o hukuklardan biriyle olan en gerçek bağlantısına göre belirler.
Sözleşme’nin 5. maddesi, izin verilen şekilleri vasiyetçinin yaşına, vatandaşlığına ya da başka kişisel durumlarına göre sınırlayan hükümleri ve tanıklarda aranan nitelikleri şekle ilişkin sayar. 6. maddeye göre karşılıklılık aranmaz ve Sözleşme, gösterdiği hukuk taraf olmayan bir devletin hukuku olsa bile uygulanır. 7. madde mahkemeye tek bir çıkış bırakır: kamu düzenine açıkça aykırı olan hukukun uygulanmasını reddetmek.
Türkiye katılırken üç çekince koymuştur. 9. madde çekincesiyle yerleşim yeri, o yerin hukukuna göre değil hâkimin hukukuna (lex fori) göre belirlenir. 10. madde çekincesiyle başka vatandaşlığı olmayan Türk vatandaşlarının sözlü vasiyetleri istisnai durumlar dışında tanınmayabilir; lafzı gereği bu çekince İngiliz-Türk çifte vatandaşları kapsamaz. 12. madde çekincesi ise Türk hukukunda miras konusu sayılmayan vasiyetname hükümlerini Sözleşme’nin kapsamı dışına çıkarma imkânı verir. Birleşik Krallık da 9. madde çekincesini koymuştur. Türk iç hukuku da aynı yöndedir: MÖHUK m. 20/4 ölüme bağlı tasarrufun şekline m. 7’yi (işlemin yapıldığı ülke hukuku ya da esasa uygulanacak hukuk) uygular ve ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarrufları da geçerli sayar.
Türkiye’deki taşınmazda içerik Türk hukukuna kalır
Şekil testini geçen vasiyetname başka hiçbir soruyu çözmüş olmaz. Sözleşme’nin dışında kalan üç soru vardır:
- vasiyetçinin ehliyeti: MÖHUK m. 20/5, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka bağlar;
- vasiyetnamenin Türkiye’deki taşınmaz için neler yapabileceği: m. 20/1 uyarınca Türk hukukuna tabidir, saklı paylar dahil;
- vasiyetnamenin Türkiye’de yerine getirilip getirilmeyeceği ve nasıl getirileceği: süreç, vasiyetnamenin Türk sulh hâkimince açılmasıyla başlar.
TMK m. 506’daki saklı paylar yasal miras payının kesirleridir: altsoy için yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy ya da ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. Kardeşlerin, yeğenlerin saklı payı yoktur. Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarrufların tenkisi için dava açabilir (m. 560). Bu hak, saklı payın zedelendiği öğrenildikten bir yıl sonra ve vasiyetnamelerde her hâlde açılma tarihinden on yıl sonra düşer (m. 571/1).
Türk hâkimi İngiliz vasiyetnamesini nasıl açar
Ölümden sonra bulunan vasiyetname, TMK m. 595 uyarınca, geçerliliğine bakılmaksızın sulh hâkimine verilir; hâkim gerekli koruma önlemlerini alır. Hâkim vasiyetnameyi tesliminden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur; bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer isterlerse hazır bulunmaları için çağrılır (m. 596). Ardından hak sahiplerinin her birine, gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendisini ilgilendiren kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir; nerede olduğu bilinmeyenlere tebliğ ilanla yapılır (m. 597). Atanmış mirasçının ya da vasiyet alacaklısının belgesi bundan sonra m. 598/2’ye göre gelir.
İngiliz vasiyetnamesi apostil ve Türkçe tercümeyle sunulur. Gov.uk, diğer belgelerin de İngiliz noter ya da solicitor gibi bir kamu görevlisince onaylanmış olmak kaydıyla apostillenebileceğini belirtir. Executor konusu ayrıca dikkat ister. Vasiyeti yerine getirme görevlisi Türk hukukunda ayrıca düzenlenmiştir: vasiyetnameyle atanır, görevi kendisine sulh hâkimince bildirilir ve bildirimden itibaren on beş gün içinde kabul etmediğini sulh hâkimine bildirmezse görevi kabul etmiş sayılır (TMK m. 550). Vasiyetnamede executor olarak gösterilen kişi Türkiye’de bu sıfatla işlem yapmak isterse, bu sorunun cevabı Türkiye’deki yargılamada verilir.
Bodrum’daki daire: yeğen mirasçı mı, vasiyet alacaklısı mı?
Türk hukuku, İngiliz vasiyetnamelerinin aynı terimlerle ayırmadığı iki kazandırmayı birbirinden ayırır. Bir kişiye mirasın tamamını ya da belli bir oranını veren her tasarruf mirasçı atamasıdır (TMK m. 516/2). Mirasbırakan bir kişiyi mirasçı atamadan ona belirli bir mal da bırakabilir (m. 517). Yeğene yalnız Bodrum’daki daireyi bırakan hüküm m. 517’ye uyar.
Pratik sonuç şudur: yeğen ölümle birlikte malik olmaz. Vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal ya da atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkı kazanır (m. 600/1). Tasarruftan aksi anlaşılmadıkça bu alacak, yükümlü mirası kabul ettiğinde ya da ret hakkı düştüğünde muaccel olur (m. 600/2); devir yapılmazsa yeğen malın teslimini ya da hakkın devrini dava edebilir (m. 600/3). Öğretmen hiç evlenmemiş, çocuğu olmamış, anne ve babası ondan önce ölmüştür; Türk hukukuna göre mirasçıları ana ve baba zümresinden gelen iki erkek kardeşidir (m. 496). Kardeşlerin saklı payı olmadığı için tenkis davası açamazlar. Ama her biri vasiyetnamenin kendisine bildirilmesinden itibaren bir ay içinde itiraz edebilir; o zaman sulh mahkemesi m. 598/2’ye göre yeğene belge veremez ve yeğen hakkını dava yoluyla arar (m. 600/3).
İngiliz eşin, Türk eşinin mirasındaki payı
Sağ kalan eş mirasın tamamının kendisine kalacağını düşünebilir. Türk hukukunda eşin payı, yanında hangi zümrenin mirasçı olduğuna bağlıdır. TMK m. 499’a göre eş, mirasbırakanın altsoyuyla birlikte dörtte bir, ana ve baba zümresiyle birlikte yarı, büyük ana ve büyük babalar ve onların çocuklarıyla birlikte dörtte üç alır; bunların hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Leeds’teki çiftin çocuğu yoktur ve kocanın anne babası ondan önce ölmüştür. Onların yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır (TMK m. 496/2); burada bunlar kocanın Türkiye’deki iki erkek kardeşidir. Dul kadın böylece Bursa’daki daireyi de içeren terekenin yarısını, kardeşlerin her biri dörtte birini alır. Çocukları olsaydı eş dörtte bir alacak, kalanı çocuklar eşit paylaşacaktı (m. 495, 499).
Bir vasiyetname bunu değiştirebilirdi. Ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olan eşin saklı payı yasal payının tamamı, burada yarıdır (m. 506); kardeşlerin ise saklı payı yoktur. Eşe her şeyi bırakan bir vasiyetnameye karşı kardeşler tenkis davası açamaz; ama bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edebilirler (m. 598/2). Koca bu vasiyetnameyi İngiltere’de yapmış olsaydı şekli yukarıda anlatılan 1961 Lahey Sözleşmesi’ne göre değerlendirilirdi. Eşin mal rejiminden doğan alacakları mirastan ayrı bir konudur ve kendi başına incelenmelidir.
Türkiye’deki aile açısından da durum aynıdır: iki kardeş, kardeşlerinin İngiliz eşiyle birlikte mirasçıdır ve paylaşmaya kadar terekeye onunla birlikte elbirliğiyle sahiptir (m. 640).
İngiliz vatandaşlığı ve Tapu Kanunu m. 35
Yabancı gerçek kişilerin taşınmaz edinimini Tapu Kanunu m. 35 düzenler. Fıkraları ve İngiliz mirasçı için anlamları:
| Fıkra | Metin ne diyor | İngiliz mirasçı için |
|---|---|---|
| Birinci | Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler yönünden ve ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler Türkiye’de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir | Birleşik Krallık vatandaşlarının bu belirleme içinde kaldığı dosya için teyit edilir |
| Birinci | Yabancı gerçek kişilerin edindiği taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli sınırlı ayni hakların toplam alanı, ilçenin özel mülkiyete konu yüzölçümünün %10’unu ve kişi başına ülke genelinde 30 hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı kişi başı miktarı iki katına kadar artırabilir | Taşınmazın bulunduğu ilçe için kontrol edilir |
| İkinci | Yabancı ülkelerde kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulan tüzel kişilikli ticaret şirketleri ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde edinebilir; bu ticaret şirketleri dışındakiler taşınmaz edinemez, lehlerine sınırlı ayni hak tesis edilemez | İngiliz bir trust’a, hayır kurumuna ya da vakfa bırakılan taşınmaz ayrıca incelenir |
| Üçüncü | Ülke menfaatleri gerektirdiğinde Cumhurbaşkanı edinimleri ülke, kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak belirleyebilir, sınırlandırabilir, kısmen ya da tamamen durdurabilir veya yasaklayabilir | Taşınmazın yerini etkileyen bir kısıtlama var mı bakılır |
| Son | Birinci fıkradaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmaz, Maliye Bakanlığının vereceği bir yılı geçmeyen sürede malik tasfiye etmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir | Metin hükümsüzlük değil tasfiye öngörür |
Madde karşılıklılık şartı aramaz. Kalkan’daki kardeşler, Leeds’teki dul kadın ve yeğen için dosyanın ilk adımı, somut intikal bakımından tapu müdürlüğünün güncel uygulamasına göre her İngiliz mirasçının ediniminin birinci fıkra içinde kaldığını teyit etmektir: ülke belirlemesi, ilçe sınırı ve bölgeye ilişkin kısıtlamalar. Satış aşamasında karşılaşılan ilçe sınırı ve askerî bölge sorunları için ayrı bir yazımız var: yabancıya satışta değerleme raporu, ilçe kotası ve askerî bölge.
Çifte vatandaşlar ve Mavi Kartlılar
Türk vatandaşlığı da olan İngiliz mirasçı, Türk hukuku bakımından doğrudan Türk vatandaşı sayılır (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 3/1-ç). Aynı Kanunun 44. maddesine göre yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişi bu duruma ilişkin belgeleri ibraz eder ve kayden aynı kişi olduğu tespit edilirse nüfus kaydına çok vatandaşlık açıklaması düşülür. Bu mirasçılar dosya açılmadan nüfus kayıtlarını ve kimlik kartlarını güncellemelidir.
Türk vatandaşlığından çıkmış İngiliz-Türkler Mavi Kart sahibi olabilir. 5901 sayılı Kanunun 28. maddesine göre doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmayı sürdürür. İstisnalar sayılmıştır: seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithali, askerlik yükümlülüğü ve kadroya dayalı, kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevleri. Taşınmaz edinimi bu listede yoktur; Mavi Kart talep üzerine düzenlenir. Tapu Kanunu m. 36 şirketlere ilişkin kuralında 28. madde kapsamındaki kişileri açıkça anar, m. 35 ise onlardan hiç söz etmez; bu yüzden Mavi Kartlı mirasçı, somut intikal için tapu müdürlüğünün yaklaşımını teyit ettirmelidir.
Mirası İngiltere’den reddetmek
Miras, borçlarıyla gelir: TMK m. 599/2’ye göre mirasçılar mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur. Türkiye’deki tereke borcunu karşılamayabilecekse verilecek ilk karar mirasın reddidir.
| Soru | Kural | TMK |
|---|---|---|
| Kim reddedebilir | Yasal ve atanmış mirasçılar | 605/1 |
| Beyansız ret | Mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır | 605/2 |
| Süre | Üç ay: yasal mirasçılar için ölümün öğrenildiği günden (mirasçı olduklarını sonradan öğrendiklerini ispat etmedikçe), atanmış mirasçılar için tasarrufun resmen bildirildiği günden | 606 |
| Koruma amaçlı tereke yazımından sonra süre | Sulh hâkiminin yazımın bittiğini bildirmesiyle başlar | 607 |
| Şekil | Sulh mahkemesine sözlü ya da yazılı, kayıtsız şartsız beyan; hâkim tutanakla tespit eder, süresinde yapılan ret mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğe yazılır | 609 |
| Hakkın kaybı | Süreyi geçiren mirası kayıtsız şartsız kazanır; olağan yönetimi aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen ya da kendine maleden reddedemez | 610 |
| Ek süre | Önemli sebepler varsa sulh hâkimi süreyi uzatabilir ya da yeni süre verebilir | 615 |
M. 606 yurt dışındaki mirasçılar için ayrı bir süre işletmez: Glasgow’daki üç ay da Kalkan’daki üç ay kadardır. İngiltere’den ret beyanı Türkiye’deki bir avukat aracılığıyla verilebilir; bu durumda ret yetkisinin vekâletnamede ayrıca ve açıkça gösterilmesi gerekir. Karar verilene kadar tereke mallarına olağan yönetimi aşacak şekilde dokunulmamalıdır.
Üç şehirde üç mirasçı: tutmak, paylaşmak ya da satmak
Kardeşler ölüm günü villanın ayrı ayrı üçte birine malik olmaz. Birden çok mirasçı paylaşmaya kadar sürecek bir miras ortaklığı oluşturur: terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme ya da kanundan doğan temsil veya yönetim yetkisi saklı kalmak üzere haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m. 640/1, 640/2). Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, paylaşmaya kadar miras ortaklığına bir temsilci atayabilir (m. 640/3); mirasçılar farklı şehirlerdeyse bu yol işleri kolaylaştırabilir.
Anlaşamazlarsa her kardeşin elinde iki araç vardır:
- Paylaşma. Sözleşme ya da kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir. Belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını sulh mahkemesinden isteyebilir; bir mirasçının istemi üzerine hâkim, olanak varsa her taşınmazın tamamını bir mirasçıya vererek paylaştırma yapar ve değer farkını para ödemesiyle denkleştirir (m. 642/1, 642/2). Derhâl paylaşma malın ya da terekenin değerini önemli ölçüde düşürecekse sulh hâkimi bir mirasçının istemi üzerine paylaşmayı erteleyebilir (m. 642/3).
- Paylı mülkiyete geçiş. Bir mirasçı, terekedeki bir mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini isteyebilir. Sulh hâkimi diğer mirasçılara itiraz için süre verir; elbirliğinin devamını haklı kılacak bir itiraz gelmez ya da mirasçılardan biri bu süre içinde paylaşma davası açmazsa dönüştürmeye karar verilir (m. 644).
Üçü satışta anlaşırsa, intikal tescil edildikten sonra satış olağan tapu işlemidir; işlemde bulunmayacak her kardeşin taşınmazı devir yetkisini açıkça içeren vekâletnamesi olmalıdır.
İngiltere’den tapu müdürlüğüne adım adım
- İngiliz evrakını toplayın: ölüm belgesi, doğum ve evlilik belgeleri, varsa boşanma kararı, çıktıysa grant of probate ya da confirmation ve vasiyetname; ardından FCDO Legalisation Office’ten apostil alın.
- Vekâletnamenin nerede imzalanacağını seçin: Londra Büyükelçiliği ya da Londra, Edinburgh veya Manchester Başkonsoloslukları, çünkü yurt dışında noterlik işlerini konsoloslar görür (Noterlik Kanunu m. 191); diğer yol İngiliz noter ya da solicitor önünde imza ve apostildir. İki yol İngiltere’den Türkiye’ye vekâletname ve apostil yazısında karşılaştırılıyor. Taşınmazın satılma ihtimali varsa vekâletnamede taşınmazı devir yetkisi açıkça yazılmalıdır (6098 sayılı TBK m. 504/3).
- Vasiyetname varsa, açılması ve ilgililere tebliği için Türkiye’de sulh hâkimine teslim edin (TMK m. 595-597).
- Mirasçılık belgesini alın: İngiliz vatandaşı mirasçılar ve vasiyetnameyle hak kazananlar sulh hukuk mahkemesine gider; noter yolu yalnız Noterlik Kanunu m. 71/B ve TMK m. 598/2 engel olmadığında mümkündür.
- Üç aylık ret süresini evrak toplanırken de gözden kaçırmayın (TMK m. 606, 607).
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verin: veraset yoluyla mal edinenler kural olarak bunu beyannameyle bildirmeye mecburdur ve yabancı memleketlerdeki mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir (7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 7, 8); İngiltere’deki vergi soruları İngiltere’de yetkili bir danışmanın işidir.
- İntikali tescil ettirin. Zorunlu deprem sigortasına tabi bağımsız bölüm ve binalarda tapu müdürlüğü, sigortanın yaptırıldığı ve işlem tarihinde geçerli olduğu belgelenmedikçe tescil yapamaz (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu m. 11/2).
- Tutma, paylaşma ya da satış kararını yukarıdaki miras ortaklığı kurallarına göre verin.
Lex Lata ile İngiltere’den bir miras dosyası
Lex Lata, İngiltere, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda’da yaşayan ailelere Türkiye’deki miras ve tapu dosyalarında danışmanlık verir. Çalışma uzaktan, Türkçe ya da İngilizce yürür. Dosya aile ağacının ve İngiliz evrakının incelenmesiyle başlar; ardından konsolosluk ya da İngiliz noter için vekâletname metnini hazırlar, Türkiye’de vasiyetnameyi sulh hâkimine götürür, mirasçılık belgesini alır, gerekiyorsa reddi yapar, intikali tescil ettirir ve sonra paylaşma ya da satışı yürütürüz. Lex Lata’nın alanı Türk hukukudur; İngiltere ve Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda hukuku, probate, confirmation ve İngiliz vergisi soruları İngiltere’deki solicitor’ınıza ya da danışmanınıza aittir.
İstanbul, Birleşik Krallık yaz saatindeyken Londra’dan iki saat, kışın üç saat ileridir; Türkiye yıl boyu UTC+3’te kalır. Adımların çoğu e-posta ve taranmış belgelerle hazırlanır; belge asıllarının kuryeyle yola çıkması, Türk mahkemesinin ya da tapu müdürlüğünün onları istediği aşamaya kalır.
Dosyanızı anlatmak isterseniz iletişim sayfası üzerinden yazabilirsiniz. Birleşik Krallık’ta yaşayanların Türkiye’deki diğer hukuki işleri İngiltere’de yaşayanlar için Türkiye’de avukat rehberinde, taşınmaz işleri gayrimenkul hukuku sayfasında.
