Bu rehber iki yolu karşılaştırır: Ottawa, Toronto, Montreal veya Vancouver'daki Türk temsilciliğinde düzenlenen vekâletname ile Kanadalı noter önünde imzalanıp apostil alınan vekâletname. Hangi Kanada makamının apostil verdiğini, metnin Türk hukukuna göre neyi içermesi gerektiğini ve vekâletin Kanada'dan nasıl azledileceğini anlatır.
Kanada’da yaşayan Türk vatandaşlarının ve Türk asıllı Kanadalıların Türkiye’deki işlerinin çoğu bir vekâletnameyle yürür: babadan kalan arsanın intikali, Ankara’daki dairenin satışı, İstanbul’da açılacak bir dava, aile şirketindeki pay devri. Türkiye’ye gelmeden bu işlerin yapılabileceği bellidir. Asıl mesele, vekâletnamenin onu teslim alacak Türk makamının kabul edeceği şekilde hazırlanmasıdır.
İki yol vardır. Birincisi Kanada’daki bir Türk temsilciliğinde, yani Ottawa Büyükelçiliği ya da Toronto, Montreal ve Vancouver başkonsolosluklarında düzenlenen vekâletnamedir. İkincisi Kanada’da bir noter önünde imza, ardından yetkili Kanada makamından apostil ve Türkiye’de noter onaylı Türkçe tercümedir. Apostil Sözleşmesi 11 Ocak 2024’te Kanada bakımından yürürlüğe girdiğinden beri, eskiden aranan Kanada tasdiki artı Türk konsolosluğu onayı zincirinin yerini apostil almıştır.
Bu rehber iki yolu, tapu, dava, miras, şirket ve banka işleri için metnin neyi içermesi gerektiğini, diğer Kanada belgelerinin nasıl hazırlanacağını, nüfus kaydı ve Mavi Kart konularını, Kanada’dan azli ve dosyaların en sık neden geri çevrildiğini anlatır. Yazı, Kanada’da yaşayanlar için Türkiye’de avukat dizisinin bir parçasıdır.
Birinci yol: Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletname
1512 sayılı Noterlik Kanunu yurt dışındaki noterlik yetkisini konsoloslara verir. 191. maddeye göre yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür; 192. madde bu görevin Kanun’un noterlik işlemlerine ilişkin hükümleri uyarınca konsolosluk binası içinde yapılmasını öngörür. 193. madde konsoloslara uygulanacak hükümleri sayar: noterlerin görevlerini düzenleyen 60. madde, Türkçe bilmeyen ilgiliye ilişkin 74. madde ve düzenleme, onaylama, örnek, çeviri ve ihtarname işlemlerini kapsayan 78 ila 108. maddeler bunlar arasındadır.
Bu nedenle konsoloslukta düzenlenen vekâletname bir Türk noterlik işlemidir: Türkçe yazılır, temsilcilikte kayda geçer ve apostil gerektirmez. Apostil Sözleşmesi de diplomatik veya konsolosluk görevlilerinin düzenlediği belgelere uygulanmaz (m. 1).
Kimler kullanabilir. Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar bu yolu doğal olarak kullanır. Kanun konsolosluk noterlik hizmetini Türk vatandaşlarıyla sınırlamaz; Türkçe bilmeyen bir kişi de imza atabilir ve bu durumda 74. madde yeminli bir tercümanın bulunmasını arar. Randevu sistemi, istenen belgeler ve vatandaş olmayanlar için tercüman düzeni her temsilciliğin kendi uygulamasıdır; randevudan önce temsilciliğe teyit ettirmek gerekir. Düzenleme şeklindeki tutanakta ilgilinin kimliği, adresi ve vergi kimlik numarası yer aldığından (m. 84) kimlik bilgilerinizi ve T.C. kimlik numaranızı randevuya hazır götürün.
Tapu işleri için neden önemli. Noterlik Kanunu m. 89, niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren sözleşme ve vekâletnamelerin düzenleme şeklinde yapılmasını zorunlu kılar. Bu şekilde metni görevli hazırlar ve ilgilinin beyanını tutanağa geçirir. Onaylama şeklinde ise yalnızca imzanın imzayı atan kişiye ait olduğu belgelenir (m. 90); bu, 89. maddenin aradığı şekil değildir. Konsolosluk aynı Kanun’u uyguladığından düzenleme şeklini doğrudan sağlar. Yurt dışından taşınmaz alımında vekâletname şekli ve yetkinin daraltılması yurt dışından vekâletname ile gayrimenkul alımı yazısında ayrıca ele alınmıştır.
İkinci yol: Kanadalı noter ve apostil
Konsolosluğa uzak oturanlar (örneğin Calgary, Edmonton veya Halifax’ta yaşayanlar) ya da vatandaş olmayan aile üyeleri için ikinci yol pratiktir. İmza Kanada’da bir noter önünde atılır: Quebec’te noter (notaire) ya da avukat, diğer eyalet ve bölgelerde notary public. İmzalı belge, apostil için yetkili Kanada makamına gönderilir.
Türk hukuku bunu kabul eder. HMK m. 224/1’e göre yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de bu vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır; m. 224/2 ise Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin yabancı resmî belgelerin tasdiki ile ilgili hükümlerini saklı tutar. Apostil Sözleşmesi’nin 3. maddesine göre imzanın doğruluğunu, imzalayanın sıfatını ve mührü belgelemek için istenebilecek tek işlem apostil şerhidir. 11 Ocak 2024’ten önce ek adım, Noterlik Kanunu m. 195’te öngörüldüğü gibi, yabancı yetkili merciin imza ve mührünün Türk konsolosu tarafından onanmasıydı.
Apostilin sınırını bilmek gerekir. Sözleşme’nin 5. maddesine göre apostil imzanın doğruluğunu, imzalayanın hangi sıfatla hareket ettiğini ve gerektiğinde mühür veya damganın kimliğini belgeler; içeriğin Türkiye’deki makama uygun olup olmadığı hakkında hiçbir şey söylemez. Usulüne uygun apostilli bir vekâletname de işlemin gerektirdiği yetkiyi içermiyorsa Türkiye’de reddedilebilir.
Türkiye’de yapılacaklar. Belge yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilir ve tercüme Türk noterince onaylanır. Belgeleri bir dilden diğerine çevirmek noterin kanuni görevlerindendir (Noterlik Kanunu m. 60/6); noter tercümenin altına, yeminli tercüman kullanmışsa tercümanın kimliğini de gösteren bir şerh verir (m. 103). Mahkemede yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf tercümesini de sunmak zorundadır, mahkeme resmî tercüme de isteyebilir (HMK m. 223). Quebec’ten gelen Fransızca belgeler de aynı aşamadan geçer.
Apostili hangi Kanada makamı verir
Kanada’da altı apostil makamı vardır ve yanlış makama başvurmak en sık gecikme sebeplerinden biridir.
- Alberta, British Columbia, Ontario, Quebec ve Saskatchewan kendi eyaletlerinde düzenlenen belgelere apostil verir.
- Global Affairs Canada (Ottawa’daki Authentication Services Section) Kanada Hükümeti’nin düzenlediği belgelere ve Manitoba, New Brunswick, Newfoundland ve Labrador, Kuzeybatı Toprakları, Nova Scotia, Nunavut, Prince Edward Island ve Yukon’da düzenlenen ya da noter onayı yapılan belgelere apostil verir.
- Noter onaylı belgeler. Alberta, Ontario veya Saskatchewan’da noter onayı yapılan belge, asıl belge nerede düzenlenmiş olursa olsun o eyaletin makamına gönderilir. British Columbia ve Quebec ise noter onaylı bir belgeye ancak asıl belge kendi eyaletinde düzenlenmişse apostil verir.
Örnek: Vancouver’da yaşayan biri Ontario doğum belgesinin British Columbia’da noter onaylı örneğini çıkarttırırsa bu örneğe British Columbia apostili alamaz; pratik çözüm, Ontario aslına Ontario makamından apostil almaktır. Quebec’te noter veya avukat tarafından onaylanan vekâletname ise Quebec’te apostillenir; Quebec, noter senedi gibi resmî işlemlere ve Quebec avukatı veya noterince onaylanan özel belgelere apostil verir, ancak federal makamların, bölgelerin veya diğer eyaletlerin belgelerine vermez.
Global Affairs Canada noter onayının kendisi için de şekil şartı arar: noter mürekkeple elle imza atmalı, tam adını ve atandığı eyalet veya bölgeyi gösteren kaşe veya mühür basmalı, noterlik işleminin türünü ve tarihini yazmalıdır. Apostil, makamın belgeye güvenli biçimde iliştirdiği ayrı bir şerhtir (allonge); ikisi birlikte saklanmalıdır. Belgede İngilizce ve Fransızca dışında bir dilde içerik varsa Global Affairs Canada onaylı tercüme ister; Quebec ise avukat veya noterin, içeriği anladığını ya da yetkili bir tercümandan tercüme aldığını beyan etmesini arar. Bu yüzden Kanada’da imzalanan vekâletname çoğunlukla İngilizce veya Fransızca imzalanır, Türkçe tercümesi Türkiye’de yapılır.
Vekâletnamede neler yazmalı
Şekli doğru bir vekâletname de işi kapsamıyorsa işe yaramaz. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 504’e göre vekâletin kapsamı sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir ve işin görülmesi için gerekli hukuki işlemleri de kapsar. Sınırı m. 504/3 çizer: vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas, iflasın ertelenmesi ve konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz.
Tapu işlemleri
Tapu Sicili Tüzüğü m. 18/4’e göre istem vekâleten yapılmışsa vekilden, Noterlik Kanunu’na göre düzenlenmiş ve istem konusu işleri yapmaya yetkili olduğunu içeren vekâletname istenir; tapu işlemi için düzenlenecek vekâletnamede vekâlet verenin imzası zorunludur. Vekil tevkil yetkisine dayanarak başkasını vekil tayin etmişse dayanak vekâletname de aranır; tapu sicilindeki hak sahibi ile vekâletnamedeki vekâlet verenin kimliği karşılaştırılır. M. 18/8 ise yabancı uyruklu gerçek kişilerin ve yabancı şirketlerin tapu işlemlerinde kullanacakları belgeleri belirleme yetkisini Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne verir.
Uygulamada yurt dışında düzenlenen vekâletnamelerin ayrıntılı şekil şartları idari düzenlemelerle belirlenir ve her tapu müdürlüğünce uygulanır. Bu nedenle taslağı imzadan önce güncel şartlara göre kontrol ediyoruz. Satış vekâletnamesinde taşınmaz tapu bilgileriyle (il, ilçe, mahalle, ada, parsel, bağımsız bölüm) gösterilir, satış ve devir yetkisi açıkça yazılır ve vekilin bedeli tahsil edip edemeyeceği belirtilir. Alım vekâletnamesinde alma ve vekâlet veren adına tescil ettirme yetkisi yazılır.
Davalar
Davaya vekâlet, kanunda özel yetki gerektiren hususlar saklı kalmak üzere, hüküm kesinleşinceye kadar davanın takibi için gereken bütün işlemleri, hükmün yerine getirilmesini ve yargılama giderlerinin tahsilini kapsar (HMK m. 73/1). HMK m. 74’e göre açıkça yetki verilmemişse vekil sulh olamaz, hâkimi reddedemez, davanın tamamını ıslah edemez, yemin teklif edemez, yemini kabul, iade veya reddedemez, başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz, müvekkilinin iflasını isteyemez, tahkim ve hakem sözleşmesi yapamaz, konkordato veya sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması teklifinde bulunamaz ve bunlara muvafakat veremez, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz, davadan veya kanun yollarından feragat edemez, karşı tarafı ibra edemez ve davasını kabul edemez, yargılamanın iadesi yoluna gidemez, hâkimlerin fiilleri sebebiyle Devlet aleyhine tazminat davası açamaz; hangileri hakkında yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz ve takip edemez. Boşanma davası ve Kanada’da alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması için vekâletname bu açık ifadeyle hazırlanır.
Avukat, noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini dosyaya koymak zorundadır (HMK m. 76/1). 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 56’ya göre avukatın çıkardığı vekâletname örnekleri bütün yargı mercileri, resmî daireler ve gerçek ve tüzel kişiler için resmî örnek hükmündedir; tek bir asıl birden çok dosyada kullanılabilir. Usulüne uygun düzenlenmiş vekâletname bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-f). Aynı kurallar Kanada mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi için de geçerlidir.
Miras
Kanada’daki mirasçılar genellikle üç adım için vekâlet verir: mirasçılık belgesi (yasal mirasçılara başvuruları üzerine sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir, TMK m. 598/1), taşınmazların mirasçılar adına intikali ve satış kararı verilirse satışın kendisi; sonuncusu TBK m. 504/3’teki özel yetkiyi gerektirir. Murisin sağlığında verdiği vekâlet, aksi kararlaştırılmadıkça veya işin niteliğinden anlaşılmadıkça ölümle sona erer (TBK m. 43 ve 513/1); her mirasçı kendi vekâletnamesini verir. Mirası reddetme düşünülüyorsa TMK m. 606 üç aylık süre öngörür; bu süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Geciken bir belge bu süreyi kaçırtabilir. Sürecin tamamı Kanada’daki mirasçılar için Türkiye’de miras ve tapu intikali yazısında anlatılmıştır.
Şirket ve banka işleri
Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır (TTK m. 595/1). Türk anonim şirketinde payı olan bir Kanada şirketi genel kurula vekâletname ibraz eden temsilcisi aracılığıyla katılır (TTK m. 415/2). Kanada şirketinin sicil belgeleri (örneğin certificate of status) düzenleyen eyaletin yetkili makamından (kendi makamı olmayan eyaletlerde Global Affairs Canada’dan), federal olarak kurulmuş şirketlerde ise Global Affairs Canada’dan apostil alır; yönetim kurulu kararı gibi noter onaylı belgeler yukarıdaki noter onayı kurallarına tabidir. Bankalar vekâletname konusunda kendi iç kurallarını uygular, bazıları yalnızca belirli ifadeleri kabul eder; vekâletname imzalanmadan önce bankaya sorulmalıdır.
Çifte vatandaşlar, nüfus kaydı ve Mavi Kart
Kanada vatandaşlığını da taşıyan Türk vatandaşları Türk kayıtlarında T.C. kimlik numarasıyla tanınır. Tapu müdürlüğü gerçek kişiden T.C. kimlik numaralı nüfus cüzdanı ister ve ibraz edilen bilgileri tescile esas belgelerdeki nüfus bilgileriyle karşılaştırır (Tapu Sicili Tüzüğü m. 18/2). 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 44/1’e göre yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişinin belgeleri ibraz etmesi ve kayden aynı kişi olduğunun tespiti hâlinde nüfus aile kütüğündeki kaydına çok vatandaşlık açıklaması yapılır. Kanada vatandaşlığını aldıktan sonra nüfusa bildirim yapmamış olanların, vekâletnameyle bir işlem başlatmadan önce kayıtlarını kontrol etmesi yerinde olur.
Türk vatandaşlığından izin alarak çıkan Türk asıllı Kanadalılar ise Mavi Kart sahibidir. 5901 sayılı Kanun m. 28/1’e göre doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder. Bu kişilere verilen kimlik numarası T.C. kimlik numarası aranan yerlerde kullanılır (m. 28/8); kimlik bilgileri değişmişse eski ve yeni bilgileri gösteren yabancı makam belgesinin usulüne göre tasdik edilmiş Türkçe tercümesiyle birlikte ibrazı zorunludur (m. 28/7).
Yolların karşılaştırması
| Yol | Kimler kullanabilir | Nerede imzalanır | Türkiye’de ek işlem | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|
| Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletname | Türk ve çifte vatandaşlar; temsilciliğin kabul ettiği diğer kişiler (Türkçe bilmeyene tercüman) | Ottawa Büyükelçiliği; Toronto, Montreal veya Vancouver Başkonsolosluğu | Tasdik gerekmez; kapsam kullanımdan önce kontrol edilir | Tapuda satış ve alım, dava, miras |
| Kanadalı noter önünde imzalanan vekâletname | Herkes | Eyaletteki noter (Quebec’te noter veya avukat) | Kanada’da apostil, Türkiye’de yeminli tercüme ve noter onayı | Dava, şirket ve banka işleri; tapunun şekil şartları karşılanırsa tapu |
| Kanada nüfus belgesi (doğum, evlilik, ölüm) | Uygulanmaz | Eyalet veya bölge nüfus idaresi düzenler | Düzenleyen eyaletten veya Global Affairs Canada’dan apostil, sonra tercüme | Miras, nüfus kaydının güncellenmesi |
| Kanada mahkeme kararı | Uygulanmaz | Kanada mahkemesi düzenler | Düzenleyen eyaletten veya Global Affairs Canada’dan apostil, sonra tercüme | Tanıma veya tenfiz davası |
| Kanada şirket belgesi | Uygulanmaz | Eyalet veya federal sicil düzenler ya da noter onaylar | Eyaletten veya Global Affairs Canada’dan apostil, sonra tercüme | Pay sahipliği, genel kurul, pay devri |
| Azilname | Vekâlet veren | Türk konsolosluğu ya da apostilli Kanadalı noter işlemi | Vekile tebliğ; tapu, banka veya mahkemeye bildirim | Artık gerekmeyen vekâletin sona erdirilmesi |
Kanada’dan vekâletin azli
Temsil olunan, temsil yetkisini her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir ve bu hakkından önceden feragat edemez (TBK m. 42). Vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (m. 512).
Azil ancak öğrenildiğinde korur. Temsilci yetkisinin sona erdiğini bilmediği sürece temsil olunan ve halefleri onun yaptığı işlemlerin sonuçlarıyla bağlıdır; üçüncü kişi sona ermeyi biliyorsa bu kural uygulanmaz (m. 45). Vekilin sona ermeyi öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren, sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur (m. 514). Yetki üçüncü kişilere bildirilmişse geri alındığı da onlara bildirilmelidir; aksi hâlde geri alma iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (m. 42). Vekil yetki belgesini geri vermekle yükümlüdür; belgenin geri alınması için gerekeni yapmayan vekâlet veren iyiniyetli üçüncü kişilerin zararını gidermekle yükümlüdür (m. 44).
Uygulamada azil yazılı yapılır ve ispatlanabilir biçimde tebliğ ettirilir. İhtarname ve ihbarname göndermek noterin görevlerindendir (Noterlik Kanunu m. 60/7) ve ihtarname ilgili tarafından yazılıp tebliğ için notere getirilebilir (m. 106). 193. madde bu hükümleri konsoloslara da uyguladığından azilname Kanada’daki Türk temsilciliğinde de hazırlanabilir. Ardından vekâletnamenin kullanıldığı tapu müdürlüğüne, bankaya veya mahkemeye bildirilir. Görülmekte olan bir davada avukatın azli, mahkeme ve karşı taraf bakımından ancak dilekçeyle bildirilmesi veya tutanağa geçirilmesi ve gerektiğinde tebligat giderinin peşin ödenmesiyle hüküm ifade eder (HMK m. 81/1).
Dosyaların en sık geri çevrilme sebepleri
- Yanlış apostil makamı. Başka yerde düzenlenmiş bir belgenin British Columbia veya Quebec’te çıkarılan noter onaylı örneği ya da eyalete gönderilen federal belge.
- Eksik özel yetki. Taşınmaz satışı, dava açma veya sulh için kullanılan genel vekâletname (TBK m. 504/3, HMK m. 74).
- Tapu işlemi için düzenleme yerine onaylama şekli (Noterlik Kanunu m. 89 ve 90).
- Tercüme edilmemiş sayfalar. Noterin onay şerhinin veya apostilin Türkçe tercümeye konmaması.
- Ad uyuşmazlığı. Evlilikle değişen soyadı, Türkçe karakterleri olmayan ya da İngilizceleşmiş yazım; tapu bunları nüfus ve sicil kayıtlarıyla karşılaştırır (Tapu Sicili Tüzüğü m. 18/2 ve 18/4). İki yazımı ve T.C. kimlik numarasını birlikte gösterin.
- Noterlik şekil eksikleri. Global Affairs Canada’nın aradığı mühür, tarih veya işlem türü ibaresinin eksik olması.
- Ayrılmış apostil ya da kullanılmadan önce süresi dolmuş veya azledilmiş vekâletname.
Lex Lata’nın Kanada’daki müvekkillerle çalışma şekli
Lex Lata, Kanada’da yaşayan müvekkiller için Türkiye’deki tapu, dava, miras ve şirket işlerini uzaktan, Türkçe ve İngilizce yürütür. Konsoloslukta düzenlenecek vekâletnamenin Türkçe metnini ya da Kanadalı noter için İngilizce metni hazırlar, hangi apostil makamının yetkili olduğunu kontrol eder, Türkiye’de onaylı tercümeyi ayarlar ve imzadan önce metni yapılacak işlemle karşılaştırır. Yapmak istediğiniz işlem için bize ulaşabilirsiniz. Dizinin tamamı için Kanada’da yaşayanlar için Türkiye’de avukat rehberine, İstanbul’daki yargılama ve temsil düzeni için İstanbul’da yabancı müvekkiller için dava ve işlem rehberine bakabilirsiniz.
