Bu rehber Türk Borçlar Kanunu'nun 620 ila 645. maddelerini izler: tanım, katılım payları ve kazanç paylaşımı, kararlar ve yönetim, ortaklar arasındaki yükümlülükler, yeni ortak ve ortaklıktan ayrılma, üçüncü kişilerle ilişki, sona erme ve tasfiye; ardından bu yapıyı ticaret şirketleriyle yan yana koyar.
1. Durum: Şirket Kurulmadan Yürütülen Ortak Girişim
Yabancı bir şirket ile Türk bir şirket bir projeyi birlikte yürütmeyi kararlaştırır. Bir konut projesi yapıp satmayı, bir tedarik sözleşmesini birlikte ifa etmeyi veya bir tesisi işletmeyi planlıyor olabilirler. Bir ortak girişim sözleşmesi imzalarlar, her biri para, mal veya emek koyar ve sonucu paylaşmayı kararlaştırır. Yeni bir şirket kurmazlar.
Türk hukuku bu tür düzenlemeler için hazır bir kategori sunar. Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK, 6098 sayılı Kanun) onsekizinci bölümü, adi ortaklık sözleşmesini 620 ila 645. maddelerde düzenler. Madde 620/1 uyarınca adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir.
Madde 620/2 yabancı yatırımcı bakımından en az onun kadar önemlidir: kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan bir ortaklık, bu bölüm hükümlerine tabi adi ortaklık sayılır. Şirket biçimi verilmemiş bir ortak girişim, taraflar imza sırasında bunları düşünmüş olsun olmasın bu kurallara tabi olabilir.
Bu rehber sırasıyla şunları ele alır:
- girişimin adi ortaklık mı şirket mi olduğu, ikisi yan yana (TBK m. 620; TTK m. 124, 125, 126, 329 ve 573);
- katılım payları ve kazanç ile zararın paylaşılması (TBK m. 621 ila 623);
- kararlar ve yönetim ile yönetici olmayan ortakların hakları (m. 624, 625, 629, 630 ve 631);
- ortaklar arasındaki yükümlülükler (m. 626 ila 628);
- yeni ortak, ortaklıktan çıkma ve çıkarılma (m. 632 ila 636);
- üçüncü kişilerle ilişki ve sorumluluk (m. 637 ve 638);
- ortaklığın sona erme yolları (m. 639 ila 641);
- tasfiye (m. 642 ila 645);
- ortak girişim sözleşmesinde belirlenecek noktalar.
Kısaltmalar: TBK Türk Borçlar Kanunu’nu, TTK 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nu ifade eder.
2. Adi Ortaklık mı, Şirket mi? İki Yapı Yan Yana
Sözleşme hazırlanmadan önce taraflar bir yapı seçer ve kanunlar bazı sonuçları farklı dağıtır. Aşağıdaki tablo adi ortaklığı, ortak girişim aracı olarak kullanılabilecek iki şirket türüyle, yani anonim ve limited şirketle, yalnızca hükümlerin söylediği ölçüde karşılaştırır.
| Nokta | Adi ortaklık (TBK) | Anonim şirket (TTK) | Limited şirket (TTK) |
|---|---|---|---|
| Temel hüküm | Madde 620/1: iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşme | Madde 329/1: sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirket | Madde 573/1: bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur; esas sermayesi belirli olup bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur |
| Tüzel kişilik | Ortaklık için edinilen veya ortaklığa devredilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar, ortaklık sözleşmesi çerçevesinde elbirliği (elbirliği mülkiyeti) hâlinde bütün ortaklara ait olur (TBK m. 638/1) | Ticaret şirketleri tüzel kişiliği haizdir (TTK m. 125/1) | Ticaret şirketleri tüzel kişiliği haizdir (TTK m. 125/1) |
| Sahiplerin girişimin borçlarından sorumluluğu | Ortaklar, ortaklık ilişkisi çerçevesinde üstlendikleri borçlardan bir üçüncü kişiye karşı, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumlu olur (TBK m. 638/3) | Pay sahipleri sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur (m. 329/2) | Ortaklar şirket borçlarından sorumlu olmayıp sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür (m. 573/2) |
Ticaret Kanunu’ndan iki hüküm daha karşılaştırmanın çerçevesini çizer. TTK m. 124/1 ticaret şirketlerini sayar: kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler. TTK m. 126/1 ise her şirket türüne özgü hükümler saklı kalmak şartıyla, Türk Medenî Kanunu’nun tüzel kişilere ilişkin genel hükümlerinin ve TTK’nın ilgili Kısmında hüküm bulunmayan hususlarda TBK’nın adi şirkete dair hükümlerinin, her şirket türünün niteliğine uygun olduğu oranda, ticaret şirketleri hakkında da uygulanacağını belirtir. Bu sınırlar içinde, aşağıda açıklanan kurallar girişim şirket biçimini aldıktan sonra da önem taşıyabilir.
Yabancı yatırımcı bakımından asıl soru, girişimin tablodaki kurallara tabi bir şirket olarak mı yoksa sözleşmeye dayalı bir ortaklık olarak mı kurulacağıdır. Bu ticari bir karardır. Şirket yolu için yabancı olarak Türkiye’de şirket kurmak rehberimize bakabilirsiniz.
3. Katılım Payları ile Kazanç ve Zararın Paylaşılması (TBK m. 621 ila 623)
Her ortak ne koyar? Madde 621/1 uyarınca her ortak, para, alacak veya başka bir mal ya da emek olarak ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür. Madde 621/2 uyarınca sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa katılım payları, ortaklığın amacının gerektirdiği önem ve nitelikte ve birbirine eşit olmak zorundadır.
Kullanım veya mülkiyetten oluşan katılım payları. Madde 621/3 uyarınca bir ortağın katılım payı bir şeyin kullandırılmasından oluşuyorsa kira sözleşmesindeki, bir şeyin mülkiyetinden oluşuyorsa satış sözleşmesindeki hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Bunlar hasara, ayıptan ve zapttan sorumluluğa ilişkin hükümlerdir.
Kazançlar. Madde 622 uyarınca ortaklar, niteliği gereği ortaklığa ait olan bütün kazançları aralarında paylaşmakla yükümlüdür.
Varsayılan kural: eşit paylar. Madde 623/1 uyarınca sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa her ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir. Paranın büyük bölümünü koyan yabancı ortak, payının katkısını izleyeceğini varsaymamalıdır: sözleşmede aksi yazılmadıkça metin eşit pay verir.
Birinin belirlenmesi diğerini de belirler. Madde 623/2 uyarınca sözleşmede ortakların kazanç veya zarara katılım paylarından biri belirlenmişse bu belirleme diğerindeki payı da ifade eder.
Emek koyan ortak. Madde 623/3 uyarınca bir ortağın zarara katılmaksızın yalnız kazanca katılacağına ilişkin anlaşma, ancak katılma payı olarak yalnızca emeğini koymuş olan ortak için geçerlidir. Bir tarafın sermaye, diğer tarafın iş sağladığı bir ortak girişimde zararın paylaşımı bakımından okunacak hüküm budur.
4. Kararlar ve Yönetim (TBK m. 624, 625, 629, 630 ve 631)
Kararlar. Madde 624/1 uyarınca ortaklığın kararları bütün ortakların oybirliğiyle alınır. Madde 624/2 uyarınca sözleşmede kararların oy çokluğuyla alınacağı belirtilmişse çoğunluk ortak sayısına göre belirlenir. Metin çoğunluğu ortak sayısına göre hesaplar. Oy gücünün katkısını izleyeceğini bekleyen yabancı ortak, bu beklentiyi madde 624/2 ile karşılaştırmalıdır.
Kim yönetir? Madde 625/1 uyarınca yönetim, sözleşme veya kararla yalnızca bir veya birden çok ortağa ya da üçüncü bir kişiye bırakılmış olmadıkça bütün ortaklar ortaklığı yönetme hakkına sahiptir. Madde 625/2 uyarınca ortaklık ortakların tümü veya birkaçı tarafından yönetiliyorsa bunlardan her biri diğerleri katılmaksızın işlem yapabilir; ancak ortaklığı yönetmeye yetkili her ortak, tamamlanmasından önce işleme itiraz etmek suretiyle bu işlemin yapılmasını engelleyebilir.
Olağan dışı işler. Madde 625/3 uyarınca ortaklığa genel yetkili bir temsilci atanması ve ortaklığın olağan dışı işlerinin yürütülmesi için bütün ortakların oybirliği gereklidir. Gecikmesinde sakınca olan hâllerde bu konuda yönetici ortaklardan her biri yetkilidir.
Ortağın yönetim yetkisinin kaldırılması. Madde 629/1 uyarınca ortaklık sözleşmesiyle ortaklardan birine verilen yönetim yetkisi, haklı bir sebep olmaksızın diğer ortaklarca kaldırılamaz ve sınırlanamaz. Madde 629/2 uyarınca sözleşmede yetkinin kaldırılamayacağına ilişkin bir hüküm bulunsa bile haklı bir sebep varsa diğer ortaklardan her biri yönetim yetkisini kaldırabilir. Madde 629/3 uyarınca haklı sebepler özellikle yönetici ortağın görevini aşırı ölçüde ihmal etmesi veya iyi yönetim için gerekli olan yeteneği kaybetmesi durumlarında vardır.
Yönetici ortağın hesap vermesi. Madde 630/1 uyarınca kanunun bu bölümünde veya ortaklık sözleşmesinde aksine hüküm bulunmadıkça yönetici ortaklar ile diğer ortaklar arasındaki ilişkiler vekâlet sözleşmesine ilişkin hükümlere tabidir. Madde 630/2 uyarınca ortaklığı yönetme yetkisi bulunmayan bir ortağın ortaklığın işlerini görmesi veya bu yetkiye sahip ortağın yetkisini aşması hâllerinde vekâletsiz işgörmeye ilişkin hükümler uygulanır. Madde 630/3 uyarınca yönetici ortaklar yılda en az bir defa hesap vermek ve kazanç paylarını ortaklara ödemekle yükümlüdür; hesap döneminin uzatılmasına ilişkin anlaşma kesin olarak hükümsüzdür, ortaklığı yönetenin ortaklardan birisi olmaması durumunda da aynı kural uygulanır.
Bilgi alma ve inceleme. Madde 631/1 uyarınca yönetim yetkisi olmasa bile her ortağın ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma, defter ve kayıtlarını inceleme, bunlardan örnek alma ve mali durumu hakkında özet çıkarma hakkı vardır. Madde 631/2 uyarınca aksine sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Günlük yönetimi Türk tarafa bırakan yabancı ortak bu haklara kanundan dolayı sahip olmaya devam eder.
5. Ortaklar Arasındaki Yükümlülükler (TBK m. 626 ila 628)
Rekabet yasağı. Madde 626’nın başlığı rekabet yasağıdır. Maddeye göre ortaklar, kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine olarak, ortaklığın amacını engelleyici veya zarar verici işleri yapamazlar. Metin ortaklığın amacına atıf yapar. Daha geniş veya daha özel bir yasak öngören ortak girişim sözleşmesi bunu sözleşmede açıkça yazmalıdır.
Giderler ve borçlar. Madde 627/1 uyarınca bir ortağın ortaklık işleri için yaptığı giderlerden veya üstlendiği borçlardan dolayı diğer ortaklar ona karşı sorumlu olur; diğer ortaklar bu ortağın yönetim işleri yüzünden doğrudan doğruya uğradığı zararları ile ortaklığın yönetiminden kaynaklanan tehlikeler sonucunda doğan zararları da gidermekle yükümlüdür. Madde 627/2 uyarınca ortaklığa avans olarak para veren ortak, verdiği günden başlamak üzere faiz isteyebilir. Madde 627/3 uyarınca yükümlü olmadığı hâlde ortaklık işleri için emek sarfetmiş olan bir ortak, hakkaniyetin gerektirdiği bir karşılık ödenmesini isteyebilir.
Özen. Madde 628/1 uyarınca her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde olduğu ölçüde çaba ve özen göstermekle yükümlüdür. Madde 628/2 uyarınca her ortak, diğerlerine karşı kendi kusuruyla verdiği zararları, başka işlerde ortaklığa sağladığı menfaatlerle mahsup ettirme hakkı olmaksızın gidermekle yükümlüdür. Madde 628/3 uyarınca ortaklık işlerini ücret karşılığı yürüten ortak vekâlet hükümlerine göre sorumlu olur.
6. Yeni Ortak, Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma (TBK m. 632 ila 636)
Yeni ortak alınması. Madde 632/1 uyarınca ortaklığa yeni bir ortak alınması bütün ortakların rızasına bağlıdır. Madde 632/2 uyarınca ortaklardan biri tek taraflı olarak bir üçüncü kişiyi ortaklıktaki payına ortak eder veya payını ona devrederse bu üçüncü kişi ortak sıfatını kazanamaz.
Çıkma veya çıkarılma. Madde 633, sözleşmede ortaklığın diğer ortaklarla devam edeceğine ilişkin bir hüküm bulunması hâlinde uygulanır. Bir ortağın fesih bildiriminde bulunması, kısıtlanması, iflası, tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesi veya ölmesi hâlinde, bu durumlardan biri gerçekleştiğinde o ortak veya temsilcisi ya da ölen ortağın mirasçısı ortaklıktan çıkabilir veya diğer ortaklar tarafından yazılı olarak yapılacak bir bildirimle ortaklıktan çıkarılabilir.
Ayrılan ortak ne alır? Madde 634/1 uyarınca bir ortağın ortaklıktan çıkması veya çıkarılması durumunda payı, diğer ortaklara payları oranında kendiliğinden geçer. Madde 634/2 uyarınca diğer ortaklar, ayrılan ortağa kullanımını ortaklığa bıraktığı eşyayı geri vermekle yükümlü oldukları gibi, kendisini ortaklığın muaccel borçlarından doğan müteselsil sorumluluktan kurtararak, ortak sıfatının sona erdiği tarihte ortaklık tasfiye edilmiş olsaydı ödenmesi gereken tasfiye payını ödemekle yükümlüdür. Ortaklığın henüz muaccel olmayan borçları için diğer ortaklar, ayrılan ortağı borçtan kurtarmak yerine kendisine bir güvence verebilir. Madde 634/3 uyarınca tasfiye payı, ortaklık sıfatının sona erdiği tarih itibarıyla mali işlerde uzman bir kişiye hesaplattırılır; tarafların bu kişi üzerinde anlaşamamaları durumunda kişi hâkim tarafından atanır.
Yetersiz malvarlığı. Madde 635 uyarınca ortaklık sıfatının sona erdiği tarihte ortaklığın malvarlığı borçlarını karşılamaya yetmezse ayrılan ortak, payına düşen borç tutarını zarara katılmaya ilişkin düzenlemeler çerçevesinde diğer ortaklara ödemekle yükümlüdür.
Tamamlanmamış işler. Madde 636/1 uyarınca ayrılan ortak, ortak olduğu dönemde henüz sonuçlanmamış işlerden doğan kâra veya zarara katılır. Madde 636/2 uyarınca ortaklık sıfatı sona eren kişi, o hesap yılı sonu itibarıyla tamamlanmış olan işler sebebiyle varsa ortaklıktan kendisine düşecek kâr payını, devam eden işler hakkında da gerekli bilgiyi isteyebilir.
7. Üçüncü Kişilerle İlişki: Temsil ve Sorumluluk (TBK m. 637 ve 638)
Kendi adına işlem. Madde 637/1 uyarınca kendi adına ve ortaklık hesabına bir üçüncü kişi ile işlemde bulunan ortak, bu kişiye karşı bizzat kendisi alacaklı ve borçlu olur.
Ortaklık adına işlem. Madde 637/2 uyarınca ortaklardan biri ortaklık veya bütün ortaklar adına bir üçüncü kişi ile işlem yaparsa diğer ortaklar ancak temsile ilişkin hükümler uyarınca bu kişinin alacaklısı veya borçlusu olur.
Yönetici ortağın yetkisi. Madde 637/3 uyarınca kendisine yönetim görevi verilen ortağın, ortaklığı veya bütün ortakları üçüncü kişilere karşı temsil etme yetkisi var sayılır. Ancak temsil yetkisine sahip yönetici ortağın yapacağı önemli tasarruf işlemlerine ilişkin yetkinin bütün ortakların oybirliğiyle verilmiş olması ve yetki belgesinde bu hususun açıkça belirtilmiş olması şarttır. Önemli tasarrufları ortak denetimde tutmak isteyen yabancı ortak için kanundaki dayanak noktası bu hükümdür.
Ortaklık malvarlığında elbirliği. Madde 638/1 uyarınca ortaklık için edinilen veya ortaklığa devredilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar, ortaklık sözleşmesi çerçevesinde elbirliği hâlinde bütün ortaklara ait olur. Madde 638/2 uyarınca ortaklık sözleşmesinde aksine bir hüküm bulunmadıkça bir ortağın alacaklıları haklarını ancak o ortağın tasfiyedeki payı üzerinde kullanabilir.
Üçüncü kişilere karşı sorumluluk. Madde 638/3 uyarınca ortaklar, birlikte veya bir temsilci aracılığıyla, bir üçüncü kişiye karşı ortaklık ilişkisi çerçevesinde üstlendikleri borçlardan, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumlu olur. Şirketle arasındaki temel fark budur: şirkette pay sahipleri ve ortaklar bakımından TTK m. 329/2 ve 573/2 uygulanır (bkz. 2. bölümdeki tablo). Türk ortağın tedarikçilerle, taşeronlarla veya kredi verenlerle sözleşme yapacağı bir ortak girişim sözleşmesini imzalayacak yabancı ortak, imzadan önce bu fıkrayı okumalıdır.
8. Ortaklığın Sona Ermesi (TBK m. 639 ila 641)
Sona erme sebepleri. Madde 639 uyarınca ortaklık şu durumlarda sona erer:
- ortaklık sözleşmesinde öngörülen amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız duruma gelmesiyle;
- sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürülmesi konusunda bir hüküm yoksa, ortaklardan birinin ölmesiyle;
- sözleşmede ortaklığın devam edeceğine ilişkin bir hüküm yoksa, bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesiyle;
- bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesiyle;
- ortaklık için kararlaştırılmış olan sürenin bitmesiyle;
- ortaklık sözleşmesinde feshi bildirme hakkı saklı tutulmuş veya ortaklık belirsiz bir süre için ya da ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuşsa, bir ortağın fesih bildiriminde bulunmasıyla;
- haklı sebeplerin bulunması hâlinde, her zaman başkaca koşul aranmaksızın, fesih istemi üzerine mahkeme kararıyla.
Belirsiz süreli ortaklıkta fesih bildirimi. Madde 640/1 uyarınca ortaklık belirsiz süre için veya ortaklardan birinin ömrü boyunca sürmek üzere kurulmuşsa ortaklardan her biri altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilir. Madde 640/2 uyarınca fesih bildirimi dürüstlük kurallarına aykırı olarak ve özellikle uygun olmayan bir zamanda yapılamaz; bildirim ancak hesap yılı sonunda hüküm ifade eder. Madde 640/3 uyarınca sözleşmede öngörülmüş olan sürenin bitiminden sonra ortaklık ortakların örtülü iradesiyle sürdürülürse belirsiz süreli ortaklığa dönüşür.
Sona erdikten sonra yönetim yetkisi. Madde 641/1 uyarınca ortaklık fesih bildiriminden başka bir yolla sona ererse bir ortağın ortaklık işlerini yönetme konusundaki yetkisi, sona ermeyi öğrendiği veya durumun gerektirdiği özeni gösterseydi öğrenebileceği zamana kadar, kendisi hakkında devam eder. Madde 641/2 uyarınca ortaklık ortaklardan birinin ölümüyle sona ererse mirasçı durumu hemen diğer ortaklara bildirmekle yükümlüdür; gerekli önlemler alınıncaya kadar ölen ortağın daha önce yürütmekte olduğu işlere dürüstlük kuralları çerçevesinde devam eder. Diğer ortaklar da geçici olarak ortaklık işlerini aynı şekilde yürütmeye devam eder.
9. Tasfiye: Ne İade Edilir, Ne Paylaşılır, Ne Geçerli Kalır (TBK m. 642 ila 645)
Mülkiyetten oluşan katılım payları. Madde 642/1 uyarınca katılım payı olarak bir şeyin mülkiyetini koyan ortak, tasfiye sonucunda o şeyi olduğu gibi geri alamaz; koyduğu katılım payına ne değer biçilmişse o değeri isteyebilir. Madde 642/2 uyarınca bu değer belirlenmemişse geri alma, o şeyin katılım payı olarak konduğu zamandaki değeri üzerinden yapılır.
Artan ve eksik kalan. Madde 643/1 uyarınca ortaklığın borçları ödendikten ve ortaklardan her birinin ortaklığa verdiği avanslar ile ortaklık için yaptığı giderler ve koymuş olduğu katılım payı geri verildikten sonra bir şey artarsa bu kazanç ortaklar arasında paylaşılır. Madde 643/2 uyarınca borçlar, giderler ve avanslar ödendikten sonra kalan varlık katılım paylarının geri verilmesine yetmezse zarar ortaklar arasında paylaşılır.
Tasfiyeyi kim yapar? Madde 644/1 uyarınca tasfiye, yönetici olmayan ortaklar da dâhil olmak üzere bütün ortakların elbirliğiyle yapılır. Madde 644/2 uyarınca ortaklık sözleşmesinde ortaklardan biri tarafından kendi adına ve ortaklık hesabına belirli bazı işlemlerin yapılması öngörülmüşse bu ortak, ortaklığın sona ermesinden sonra da o işlemleri tek başına yapmak ve diğerlerine hesap vermekle yükümlüdür. Madde 644/3 uyarınca ortaklar tasfiye görevlisi atayabilir; bu konuda anlaşamamaları hâlinde ortaklardan her biri tasfiye görevlisinin hâkim tarafından atanmasını isteyebilir. Madde 644/4 uyarınca tasfiye görevlisine ödenecek ücret, sözleşmede buna ilişkin bir hüküm veya ortaklarca oybirliğiyle verilmiş bir karar yoksa tasfiyenin gerektirdiği emek ile ortaklık malvarlığının geliri göz önünde tutularak hâkim tarafından belirlenir ve ortaklık malvarlığından, buna imkân bulunamazsa ortaklardan müteselsilen karşılanır. Madde 644/5 uyarınca tasfiye usulüne veya tasfiye sonucunda her bir ortağa dağıtılacak paya ilişkin uyuşmazlıklar ilgililerin istemi üzerine hâkim tarafından çözüme bağlanır.
Üçüncü kişiler etkilenmez. Madde 645 uyarınca ortaklığın sona ermesi üçüncü kişilere karşı olan yükümlülükleri değiştirmez. Yabancı ortak bir ortak girişimin sona erdirilmesini planlarken madde 645’i madde 638/3 ile birlikte okumalıdır.
10. Ortak Girişim Sözleşmesinde Belirlenecek Noktalar
Yukarıdaki hükümlerin birçoğu ‘sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa’ veya ‘aksi kararlaştırılmamışsa’ gibi ifadelerle başlar (m. 621/2, 623/1, 630/1, 638/2 ve 638/3). Aşağıdaki liste, hükümlerin sözleşmeye bıraktığı veya belirli bir lafza bağladığı noktaları sıralar.
- Yapıyı teyit edin. Girişimin adi ortaklık mı şirket mi olacağına, madde 620/2’yi de göz önünde tutarak karar verin.
- Katılım paylarını ve değerlerini tanımlayın. Madde 621 parayı, alacağı, diğer malları ve emeği sayar; madde 642 mülkiyetten oluşan katılım payı için biçilen değere atıf yapar.
- Kazanç ve zarardaki payları belirleyin. Sözleşme yoksa madde 623/1 eşit pay verir.
- Karar kuralını yazın. Madde 624/1’e göre kural oybirliğidir; çoğunluk kuralı sözleşmede belirtilmelidir ve ortak sayısına göre hesaplanır.
- Yönetici ortakları ve sınırlarını belirleyin. Madde 625 varsayılan düzeni koyar; madde 629 sözleşmeyle verilen yetkinin kaldırılmasını sınırlar.
- Temsili denetleyin. Madde 637/3 yönetici ortağın temsil yetkisini var sayar; önemli tasarruf işlemlerine ilişkin yetki için oybirliği ve yetki belgesinde açık belirtme gerekir.
- Raporlamayı planlayın. Madde 630/3 yılda en az bir defa hesap verilmesini arar; madde 631 her ortağa bilgi alma ve inceleme hakkı tanır.
- Ayrılmayı planlayın. Madde 633 devam hükmüne bağlıdır; madde 634/3 tasfiye payının hesaplanmasını düzenler; madde 639 ve 640 sona erme sebeplerini ve fesih bildirimi kurallarını koyar.
- Tasfiyeyi planlayın. Madde 644/3 ortaklara tasfiye görevlisi atama imkânı verir.
- Üçüncü kişilere karşı sorumluluğu dağıtın. Madde 638/3 aksi kararlaştırılmamışsa uygulanır.
Bu kurallar, bir girişim şirket biçimini aldıktan sonra başvurulabilecek şirketler hukuku yollarının yanında yer alır. Şirket biçimindeki bir ortak girişimin sözleşmesel yönü için Türk ortak girişimlerinde pay sahipleri sözleşmeleri rehberimize, şirket kurulduktan sonraki çıkış yolları için ortaklar arası kilitlenme, haklı sebeple fesih ve çıkma rehberimize bakabilirsiniz.
