Türkiye; Avrupa, Orta Doğu ve Asya arasındaki ticaret için doğal bir merkezdir ve her ithalatçı veya ihracatçı için gümrük rejimi, ticari planlama ile vergi yükünün buluştuğu noktadır. Çerçeve, büyük ölçüde AB Gümrük Kodu ile uyumlaştırılmış olan 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile belirlenir; bu Kanun, eşyanın nasıl sınıflandırılacağını, kıymetinin nasıl tespit edileceğini ve nasıl gümrükleneceğini olduğu kadar, hataların cezasını da düzenler. Bir dış ticaret şirketi için pratik sorular hep aynıdır: eşyaya hangi kod ve kıymet uygulanır, bir menşe ispatı vergiyi düşürebilir mi, hangi izinler zaman ve maliyet kazandırır ve idare dosyayı yeniden açarsa bir pozisyon nasıl savunulur? Müvekkillerimize, ilk sevkiyat yola çıkmadan önce bütün bu soruları yanıtlamalarında yardımcı oluyoruz.
Gümrük Birliği, A.TR ve Menşe
AB ile ticaret yapan bir işletme için Türk ticaret hukukunun en önemli özelliği, 1996’dan bu yana yürürlükte olan AB-Türkiye Gümrük Birliği’dir. Birlik, sanayi ürünlerini ve işlenmiş tarım ürünlerini kapsar; bunların çoğu, bir A.TR dolaşım belgesi eşliğinde serbest dolaşımda hareket ettiğinde Türkiye ile AB arasında gümrük vergisi olmaksızın dolaşır. Birlik, bilinçli olarak temel tarım ürünlerini, kömür ve çeliği ya da hizmetleri kapsamaz; dolayısıyla bu sektörler olağan tarifeye ve varsa ilgili ticaret kurallarına tabidir.
Bölümün devamını okuyun
Menşe, A.TR’nin yanında yer alır. Gümrük Birliği içindeki vergisiz dolaşım, A.TR ile belgelenen serbest dolaşım statüsüne dayanır; Türkiye’nin serbest ticaret anlaşmalarından biri kapsamındaki tercihli menşe ise EUR.1 veya EUR-MED belgesiyle ispatlanır ve vergiyi azaltabilir veya kaldırabilir. Tercihli olmayan menşe ticaret politikası savunma önlemlerini ve etiketlemeyi belirler. Bu ayrım, daha geniş ithalat ve ihracat rejiminin merkezinde yer alır ve bir tedarik zincirini planlarken sınadığımız ilk husustur.
A.TR, menşei değil serbest dolaşımı ispat eder. Ticaretin aslında bir EUR.1 veya EUR-MED menşe ispatı gerektirdiği yerde A.TR kullanmak (veya tersi) sık yapılan ve pahalıya patlayan bir hatadır; çünkü yanlış belge reddedilebilir ve vergi, eşya satıldıktan sonra tahakkuk ettirilebilir.
Sınıflandırma ve Gümrük Kıymeti
Neredeyse her gümrük sonucunu iki değişken belirler: eşyanın sınıflandırması ve gümrük kıymeti.
Bölümün devamını okuyun
Sınıflandırma, uluslararası Armonize Sistem üzerine kurulu GTİP kodu (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) aracılığıyla yapılır. Kod; vergi oranını, KDV oranını ve ürüne bağlı her önlemi belirler. Tüm yükümlülük kodu izlediğinden, sınıflandırmayı en baştan teyit eder ve durumun gerçekten belirsiz olduğu hallerde, işi sınırda şansa bırakmak yerine bağlayıcı tarife bilgisine (BTB) başvururuz. Bu bilginin neyi bağladığı, ne kadar süre ayakta kaldığı ve idare sonradan farklı bir görüşe vardığında geriye dönük vergi ve cezanın nasıl hesaplandığı ayrı bir konudur; GTİP uyuşmazlığı, bağlayıcı tarife bilgisi ve geriye dönük vergi yazımızda ele aldık.
Gümrük kıymeti kural olarak satış bedelidir (eşya için fiilen ödenen veya ödenecek fiyat) ve DTÖ Gümrük Kıymeti (GATT VII. Madde) esasına göre giriş yerine kadar navlun ve sigorta, satış koşulu olan royalti ve satın alma komisyonu dışındaki komisyon gibi unsurların eklenmesiyle bulunur. Vergi ve ithalat KDV’si bu kıymet üzerinden alındığından, düşük gösterilen bir fiyat ya da atlanan bir royalti, sonradan yapılacak bir tahakkukun klasik tetikleyicisidir.
İthalat Yükleri: Vergi, KDV, ÖTV ve İlave Vergiler
Türkiye’ye yapılan bir ithalat, birkaç katmanlı mali yük doğurabilir ve toplam çoğu zaman ilan edilen vergi oranının hayli üzerindedir. Başlıca bileşenler şunlardır:
Bölümün devamını okuyun
| Yük | Türkçe adı | Dayanak |
|---|---|---|
| Gümrük Vergisi | Gümrük Vergisi | GTİP kodu ve menşee göre İthalat Rejimi Kararı’na ekli listelerle belirlenir |
| İthalat KDV’si | KDV | Standart %20, indirimli %10 veya %1; gümrük kıymetine ithalatta ödenen vergi ve harçlar eklenerek |
| Özel Tüketim Vergisi | ÖTV | Belirli eşyada (ör. akaryakıt, taşıt, alkol, tütün) |
| İlave Gümrük Vergisi | İlave Gümrük Vergisi | Ayrı vergi; GTİP koduna ve menşee göre |
| Ek Mali Yükümlülük | Ek Mali Yükümlülük | Belirli eşya ve menşelerde ayrı yük; İGV ile birlikte doğabilir |
Son iki satırdaki ilave vergiler, yeni bir ithalatçıyı en sık şaşırtanlardır: birbirinden ayrı iki araçtır, aynı eşyada ikisi birlikte doğabilir ve en çok Türkiye ile serbest ticaret anlaşması bulunmayan ülke menşeli eşyaya çıkar. Bir yük daha eşyaya değil ödeme şekline bağlıdır: bedeli ithalattan sonra ödenen ithalatlarda Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) kesintisi doğabilir; hangi ödeme şekillerinin fonu doğurduğunu vadeli ithalatta KKDF yazımızda ele aldık. Toplam maliyeti (landed cost) modellemek (ve bunu müvekkilin vergi pozisyonuyla eşgüdümlü kılmak) eşya sipariş edilmeden önce yapıyı doğru kurmanın bir parçasıdır.
Güvenilir Yükümlü Statüsü ve Vergi Muafiyeti Rejimleri
Uyumlu yükümlüler eşyayı daha hızlı ve daha ucuza taşıyabilir. Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS) programı; güvenilirlik, mali yeterlilik ve emniyet-güvenlik ölçütlerini karşılayan yükümlülere basitleştirmeler ve daha az müdahaleli gümrükleme sağlar. Statü kaybedilebilir de: sertifikanın hangi hallerde askıya alınacağı, hangi hallerde geri alınacağı ve bu karara karşı hangi yolların açık olduğu başlı başına bir konudur; yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasının askıya alınması ve geri alınması yazımızda anlattık. Bunun yanında 4458 sayılı Gümrük Kanunu, eşyanın kalıcı olarak iç piyasaya sürülmediği hallerde yükleri askıya alan veya azaltan bir dizi vergi muafiyeti rejimi öngörür:
Bölümün devamını okuyun
| Rejim | Türkçe adı | İşlevi |
|---|---|---|
| Dahilde İşleme | Dahilde İşleme (DİR) | Girdileri vergileri teminata bağlanarak ithal edip (veya ödenen vergiyi geri alıp) işleyerek yeniden ihraç etmek |
| Hariçte İşleme | Hariçte İşleme | Eşyayı işlenmek üzere yurt dışına gönderip kısmi muafiyetle yeniden ithal etmek |
| Gümrük Antreposu | Antrepo | Serbest dolaşımda bulunmayan eşyayı gümrük gözetiminde depolamak, vergiyi ertelemek |
| Geçici İthalat | Geçici İthalat | Eşyayı geçici olarak (ör. fuarlar) muafiyetle getirmek; ATA Karnesi |
| Transit | Transit Rejimi | Eşyayı gümrük gözetiminde Türkiye üzerinden geçirmek (TIR / NCTS) |
Dahilde İşleme Rejimi, Türk üreticileri ve ihracatçıları için asıl işi gören araçtır: hammadde ve girdileri, gümrük vergileri ödenmeden, vergileri teminata bağlanarak ithal etmelerine imkân tanır; işlem görmüş ürünler ihraç edildiğinde teminat iade olunur (4458 sayılı Kanun m. 108). Rejim, bir ihracat taahhüdü ve süre içerir; taahhüt yerine getirilmezse teminata bağlanan vergiler ödenir hale gelir ve idari para cezası da söz konusu olabilir. Taahhüdün kapatılması, belge süresinin dolmasıyla kendiliğinden gerçekleşen bir sonuç değil, kendi süreleri olan bir başvurudur; kapatma süreci ve müeyyideli kapatmanın sonuçları için dahilde işleme izin belgesinde taahhüt kapatma ve müeyyide yazımıza bakılabilir. Bu rejimler serbest bölgeler ve ilgili gümrük rejimleriyle yakından ilişkilidir ve aralarında seçim yapmak, form doldurmaktan çok bir planlama işidir.
Vergi muafiyeti, koşullu bir muafiyettir. Bir dahilde işleme izninde ihracat taahhüdü ya da süre kaçırılırsa teminata bağlanan vergiler ödenir hale gelir ve idari para cezası riski doğar; bu yüzden evrak ve süreler, üretim takvimi kadar sıkı yönetilmelidir.
Sonradan Kontrol ve Denetime Hazır Dosya
Gümrükleme, hikâyenin sonu değildir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca idare, eşyanın tesliminden sonra da ticari belge ve verileri kontrol edebilir ve yanlış ya da eksik bilgiye dayandığını saptadığı beyanı düzeltebilir: bu inceleme kural olarak başlangıçtaki aynı üç değişkeni yeniden ele alır: sınıflandırma, gümrük kıymeti ve menşe. Bu yetki süresiz değildir: 197. maddenin ikinci fıkrası, alınmamış ya da eksik alınmış vergilerin gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde tebliğ edilmesini arar; bu sürenin ticari defterlere ilişkin daha uzun saklama sürelerinden nasıl ayrıldığı sonradan kontrolde tebliğ süresi yazımızda ele alınıyor.
Bölümün devamını okuyun
Uyum tarafındaki cevap belgeseldir. Her beyanname için sınıflandırma gerekçesini, fiyatı ve kıymete girmesi gereken unsurları ve menşe ispatını tek bir dosyada bir arada tutarız; böylece pozisyon yıllar sonra da belgeyle savunulabilir, baskı altında yeniden kurgulanmak zorunda kalınmaz. İdare buna rağmen bir ek tahakkuk veya idari para cezası düzenlerse, kanun yolları kısa yasal sürelerle işler ve ayrı olarak yürütülür: bkz. gümrük uyuşmazlıkları ve ceza itirazları. Uyuşmazlık, olağan bir tahakkuktan çok dampingli veya sübvansiyonlu ithalata karşı alınmış bir koruma önlemine ilişkinse, bu, paralel olarak yürüttüğümüz ayrı bir alan olan ticaret politikası savunma araçlarına girer.
Yaklaşımımız
İthalatçılar, ihracatçılar ve dış ticaret şirketleri için bir gümrük işleminin bütün seyri boyunca hareket ediyoruz: doğru sınıflandırma ve kıymeti tespit etmek, menşe ile vergi muafiyeti rejimlerini planlamak, YYS ve diğer izinleri temin etmek, gümrüklemeyi ve arkasındaki delil dosyasını desteklemek. Beyan kural olarak bir gümrük müşaviri aracılığıyla verilir ve temsilin biçimi beyandan kimin sorumlu olacağını belirler: dolaylı temsilde müşavir kendi adına ancak ithalatçı hesabına beyanda bulunur; 4458 sayılı Kanun’un 181/2. maddesi hesabına beyanda bulunulan ithalatçıyı da yükümlü kılar, müşavirin yükümlülüğünü ise beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlar. Temsil biçiminin ve vekâletnamenin bir ek tahakkuktan sonra değil ilk beyandan önce netleştirilmesinin nedeni budur: bkz. gümrük müşavirinin müşterek ve müteselsil sorumluluğu. Gümrük; vergi, lojistik ve mevzuatın kesişiminde yer aldığından, bunu yabancı yatırım ve ticaret çalışmalarımızla eşgüdümlü yürütür, böylece yapının tümünün tutarlı kalmasını sağlarız. Eşyanızın Türkiye’de nasıl sınıflandırıldığını, kıymetlendirildiğini ve gümrüklendiğini görüşmek için bizimle iletişime geçin.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
4 maddeyi gösterin
- Gümrük Hukuku ve Uyum: 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında kıymet, tarife ve vergi ihtilafları.
- Vergi Hukuku ve Danışmanlığı: Kurumlar vergisi, ÇVÖA muafiyetleri ve Vergi Mahkemesi dava takibi.
- Serbest Bölgeler ve Gümrük Rejimleri: Dahilde İşleme Rejimi (DİİR), antrepo ve serbest bölge vergi avantajları.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul’daki vergi mahkemelerinde gümrük ve vergi davaları.
