Telif Hakları ve Korsanla Mücadele

Türkiye, Avrupa ile Asya’nın kavşağında yer alır ve sinema, müzik, yayıncılık, oyun ve yazılım için geniş, hareketli bir pazara ev sahipliği yapar. Bu erişim, hak sahiplerini aynı zamanda korsanlığın ve izinsiz kullanımın sık hedefi hâline getirir. Yerli ve yabancı müvekkillerimize; telif haklarının geleneksel ve dijital kanallarda güvence altına alınması, lisanslanması ve icrası konularında danışmanlık veriyoruz. Kapsamımız tek bir eserden, akış (streaming) ve indirme platformlarına dağılmış bütün bir katalog arşivine kadar uzanıyor.

FSEK ayrıca; icracı sanatçıların, fonogram yapımcılarının, film yapımcılarının ve radyo-televizyon kuruluşlarının bağlantılı haklarını (komşu haklar) da korur. Bir plak şirketinin, bir stüdyonun ya da bir yayın kuruluşunun, tespit edilmiş bir icrayı veya sinyali, temel eserden bağımsız olarak, kontrol etmesini sağlayan haklar bunlardır.

Türkiye; Bern Sözleşmesi, WIPO Telif Hakları Andlaşması ve TRIPS Anlaşması’na taraf olduğundan, yabancı eser sahiplerinin eserleri Türk vatandaşlarının eserleriyle aynı korumadan yararlanır. Londra’da üretilen bir film ya da Berlin’de yazılmış bir yazılım, hiçbir yerel formaliteye gerek kalmadan Türkiye’de icra edilebilir.

Koruma, özgün eserin meydana getirildiği anda kendiliğinden doğar; zorunlu bir tescil yükümlülüğü yoktur ve eserin korunması için herhangi bir telif ibaresine ya da © simgesine ihtiyaç bulunmaz. Bununla birlikte, Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde yapılan kayıt-tescil, eser sahipliği bakımından güvenilir ve tarihli delil oluşturur. FSEK m. 13, film ve fonogram yapımcılarının yapımlarının kayıt ve tescilini hak ihdas etmek amacı taşımaksızın yaptırmasını öngörür; yazılım dâhil diğer bütün eserlerin kayıt ve tescili ise eser sahibinin talebi üzerine yapılabilir. Hak sahipliği sonradan tartışmaya açıldığında çoğu zaman elinizdeki en değerli delil bu olur.

Türkiye’de telif hakkı koruması ne kadar sürer?

FSEK m. 27 uyarınca koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder. Eser sahibi birden fazlaysa süre, hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren 70 yıl geçmekle son bulur; sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde koruma ölüm tarihinden sonra 70 yıldır; ilk eser sahibi tüzel kişiyse ya da eser sahibinin adı belirtilmeden yayımlanmışsa süre aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır. M. 26, ölümden ya da aleniyetten başlayan sürelerin izleyen yılın ilk gününden hesaplanacağını ekler. Bağlantılı haklar da m. 82 uyarınca 70 yıl sürer: icracı sanatçılarda icranın tespitinden, yapımcılarda ilk tespitten, radyo-televizyon kuruluşlarında programın ilk yayınından itibaren.

Uygulamada ne yapmak gerekir

Bir yaratıcı ya da şirketseniz işin özü şudur: haklarınıza zaten sahipsiniz, ancak bunları ispat etmek ayrı bir meseledir. Müvekkillerimizin bir delil zinciri kurmasına yardımcı oluyoruz: tescil-kayıt, tarihli teslimatlar, sürüm geçmişleri ve imzalı sözleşmeler. Böylece uyuşmazlık doğduğunda hak sahipliği tartışma konusu olmaktan çıkar, kayıtla ispatlanan bir olguya dönüşür.

• Mali haklar: eseri çoğaltma, yayma, temsil, işleme ve umuma iletim (dijital ve talep üzerine iletim dâhil) hakları. Bu haklar ticari birer varlıktır: doğrudan devredilebilir veya belirli kullanımlar, coğrafya ve süreler için lisansa konu edilebilir.
• Manevi haklar: eser sahibi olarak adının belirtilmesini isteme, eserin ne zaman ve nasıl umuma sunulacağına karar verme ve eserde değişiklik yapılmasına ya da eserin bozulmasına karşı çıkma haklarını kapsar. Manevi haklar eser sahibinde kalır ve mali haklar satılsa dahi devredilemez.

Bir eserin bütün mali haklarını satın alsanız bile, eser sahibi manevi hakları elinde tutar, bu nedenle geçerli bir devir, isim belirtme ve eserin bütünlüğü konusunda eser sahibinin iş birliğini yine de gerektirir. Bunu göz ardı ederseniz, “tamamen satın alınmış” bir eser dahi dava konusu doğurabilir.

Açık ve yazılı sözleşmeler tercihe bağlı değildir. FSEK m. 52, mali hakların devir ve lisans işlemlerinin yazılı olmasını ve konu edilen her bir hakkın ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar, genel bir “tüm haklar” ifadesi, devralan aleyhine dar yorumlanabilir. Çalışan ve serbest geliştiricilerin yazdığı kodun kime ait olduğu da aynı kurala bağlıdır; konu kaynak kod sahipliği ve FSEK m. 18 telif devri yazısında işleniyor. Devir, lisans, yayın, geliştirme ve sipariş (eser ısmarlama) sözleşmelerini; hak sahipliği, izin verilen kullanımlar, coğrafya, inhisarilik (münhasırlık) ve süre hiçbir zaman belirsiz kalmayacak şekilde hazırlıyor ve inceliyoruz.

Uyar ve kaldır. FSEK’in Ek Madde 4 hükmü, çevrimiçi ihlaller için özel bir usul öngörür. Maddenin üçüncü fıkrasına göre hak sahibi önce bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlalin durdurulmasını ister. İhlal devam ederse Cumhuriyet savcısına başvurur; savcılık, üç gün içinde servis sağlayıcıdan ihlale devam eden içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulmasını ister. İhlal durdurulunca içerik sağlayıcısına yeniden hizmet verilir. Burada hız belirleyicidir: ne kadar erken harekete geçerseniz, materyal o kadar az yayılır ve konumunuz o kadar güçlü olur. Hak sahipleri çoğu zaman bunun yerine 5651 sayılı Kanun’un erişim engelleme yolunu dener; oysa o yol telif için kurulmamıştır, iki usul FSEK Ek m.4 ile 5651 yolunun karşılaştırması yazısında adım adım ele alınıyor.

Sınır ve piyasa önlemleri. Gümrük idareleri, ülkeye giren veya çıkan korsan olduğundan şüphelenilen ürünlere el koyabilir; hak sahipleri ise tecavüz oluşturan kopyaların ve bunların üretiminde kullanılan araç ve gereçlerin toplatılmasını talep edebilir. Bu yol, özellikle sahte fiziki medya ve ambalajlara karşı etkilidir.

Tek bir uyar-kaldır ihbarı göndermeden önce delilleri toplayın, tam URL’ler, ekran görüntüleri, zaman damgaları ve ihlal oluşturan dosyaların kopyaları. İhlal edenler, kendileriyle temasa geçildiği anda içeriği rutin olarak siler; bir talep ise ancak arkasındaki delil kadar güçlüdür.

Kalıcı bir icra süreci kurmak

Geniş kataloğa sahip müvekkiller için tekrarlanabilir bir süreç kuruyoruz: ihlallerin izlenmesi, standart ihtarname ve uyar-kaldır şablonları, yer sağlayıcılara ve mahkemelere yönelik bir tırmandırma yolu ve atılan her adımın kaydı. Bu yaklaşım, korsanlıkla mücadeleyi bir dizi münferit acil durum olmaktan çıkarıp yönetilen, maliyeti kontrol altında bir programa dönüştürür.

• Hukuki yollar: tecavüzün ref’i (m. 66) ve tecavüzün men’i (m. 69) davaları, maddi ve manevi tazminat talepleri ile eseri yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan, yayan, temsil eden veya umuma iletene karşı, sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlası talebi (m. 68).
• İhtiyati tedbirler: m. 77 uyarınca davadan önce veya sonra, bir işin yapılması ya da yapılmaması emri ile çoğaltılmış nüshaların ve onları imale yarayan kalıp ve araçların muhafaza altına alınması; böylece yargılama sürerken zarar derinleşmez.
• Cezai yollar: hukuka aykırı olarak gerçekleştirilen ihlal, kanuni süre içinde yapılan şikâyet üzerine yürütülen ceza yargılaması sonucunda hapis ve adli para cezasına yol açabilir.

Ceza hükümleri sabit aralıklar koyar. M. 71/1, yazılı izin olmaksızın eseri işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan veya umuma ileten, hukuka aykırı çoğaltılan eserleri satışa arz eden, satan ya da sair şekilde yayan veya kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan kişi için bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörür. Ek m. 4/1’deki hak yönetim bilgilerini yetkisiz olarak ortadan kaldıran ya da değiştirenler ile hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcılar, fiilleri daha ağır bir suç oluşturmadıkça m. 71’in sondan bir önceki fıkrası uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alır. M. 72, erişim kontrolü veya şifreleme gibi etkili teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçları imal veya ithal eden, dağıtan, satan, kiraya veren veya ticari amaçla elinde bulunduranlar ile bunların reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetini sunanlar için altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörür. M. 75 uyarınca m. 71 ve 72’deki suçlarda soruşturma ve kovuşturma, hakları kanıtlayan belgelerle yapılan şikâyete bağlıdır; dosya bundan sonra ceza hukuku ve ceza muhakemesinin genel kurallarına göre yürür.

Ana icra yolları bir bakışta şöyle karşılaştırılabilir:

Doğru bileşimi seçmek önemlidir. Bir suç duyurusu (şikâyet) baskı oluşturabilir ve delilleri hızla koruyabilirken; tazminat ve kalıcı men kararları hukuk yolunda elde edilir. Her dosyada doğrudan davaya yönelmek yerine, en etkili sıralama konusunda danışmanlık veriyoruz.

Yabancı hak sahiplerinin sıkça gözden kaçırdığı bir nokta şudur: telif davalarında ceza yolu şikâyete bağlıdır; yani süreç ancak hak sahibinin, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmasıyla işler (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73). Delil dosyasını erkenden, ideal olarak ihlal eden izlendiğini fark etmeden önce, hazırlamak, hem hukuk hem ceza seçeneklerini açık tutar.

• Tescil ve portföy stratejisi: hak sahipliğine ilişkin tarihli delillerin güvence altına alınması ve eser bütününün korunmasına yönelik danışmanlık
• Sözleşmeler: FSEK karşısında ayakta duran fikri mülkiyet şartlarıyla devir, lisans, yayın, dağıtım, sipariş ve yazılım geliştirme sözleşmeleri
• İcra ve takip: ihtarname gönderimi, içerik kaldırma ve erişim engelleme talepleri ile gümrük işlemleri
• Dava: ihtisas FSHH mahkemeleri önünde maddi-manevi tazminat davaları, ihtiyati tedbir talepleri ve suç duyuruları

Türkiye’nin telif hukuku, fikir ve sanat eserlerine yönelik köklü bir saygıya dayanır ve dijital dağıtım ile yeni teknolojilere uyum sağlamayı sürdürmektedir. İster bir kataloğu koruyor, ister eserinizi lisanslıyor ya da korsanlığa karşı harekete geçiyor olun; FSEK kapsamındaki uygulanacak çerçeve hakkında danışmanlık veriyor, hak sahiplerini icra ve dava süreçlerinde temsil ediyoruz.

• Gayrimenkul Hukuku: Yabancılar için taşınmaz edinimi, tapu iptal ve tescil davaları ve kira uyuşmazlıkları.
• Fikri Mülkiyet ve Marka Hukuku: TÜRKPATENT tescilleri, marka hükümsüzlük ve tecavüz davaları (FSHHM).
• Kişisel Verilerin Korunması (KVKK): VERBİS kaydı, veri envanteri ve sınır ötesi veri aktarım uyumu.
• İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul adliyelerinde mülkiyet, marka ve ticari dava yönetimi.