Sağlık Turizmi Düzenleyici Uyum

m. 4/1(a) uyarınca aracı kuruluş, hastaya ve refakatçisine danışmanlık yapan, tesis organizasyonu ile konaklama, ulaşım ve transferi sağlayan ve yetki belgeli tüzel kişilerce işletilen kuruluştur; yani belgeyi bir gerçek kişi tacir alamaz. m. 4/1(e) uyarınca sağlık tesisi ise hem özel mevzuatı uyarınca ruhsatı olan hem Bakanlıkça yetki belgesi verilen kuruluştur. İki tanım, iki merci, iki başvuru dosyası. Başvurudan ret ve iptale kadar tüm usulü uluslararası sağlık turizmi yetki belgesi yazımızda ayrıntılandırdık.

Kurumsal planlamayı iki hüküm daha belirler. m. 5/5, ardından hiçbir kayıt gelmeyen tek bir cümleyle belgenin devredilemeyeceğini söyler; dolayısıyla işletme devri biçiminde kurgulanan bir devralma yetki belgesini karşı tarafa taşımaz. m. 5/4 ise aynı tüzel kişinin açacağı her ek aracı kuruluş ya da şube için ayrı belge arar ve bu şekilde yetkilendirilmemiş adreste sağlık turizmi faaliyetini yasaklar.

(ç) bendi, aracı kuruluş olmaksızın doğrudan başvuran hastanın kabul edilebileceğini teyit eder; zorunlu aracılık yoktur. (d) bendi uzaktan sağlık hizmetini 10 Şubat 2022 tarihli ve 31746 sayılı Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik çerçevesinde ve Portalda ilan edilmek kaydıyla mümkün kılar. Sözleşmesel olarak en çok iş çıkaran hüküm (e) bendidir: tesis, aracı kuruluşça yerine getirilmesi gereken faaliyetlerde yetki belgesi olmayan kişi ve kuruluşlardan hizmet alamaz. Bu, her yönlendirme ilişkisini bir tedarikçi doğrulama sorusuna dönüştürür.

Aracı kuruluşu m. 6/2 düzenler. Konaklama, ulaşım ve transfer, 1618 sayılı Kanun kapsamındaki yetkili seyahat acentaları vasıtasıyla yürütülür; sonraki cümle ise birçok grubun yapısını değiştiren istisnayı taşır: aracı kuruluşun kendisi yetkili seyahat acentası ise bu hizmetleri bizzat yürütebilir. Aracı kuruluş ayrıca en az iki yabancı dilde, 7 gün 24 saat esasına uygun çağrı altyapısını bulundurmak veya hizmet alım sözleşmesiyle temin etmek zorundadır; personeli aynı anda ikiden fazla aracı kuruluşta çalışamaz. Bu yükümlülüklerin tesisinkilerle nerede kesiştiğini, m. 6/3’teki hizmet türüne göre paylaştırma dahil, aracı kuruluşun hukuki konumu yazımızda ele alıyoruz.

Tesisin içinde ise m. 7, kabul, kayıt, tanı, tedavi, faturalandırma, taburculuk, tercümanlık ve aracı kuruluşlarla koordinasyonu kapsayan bir uluslararası sağlık turizmi birimi arar; personelden en az birinin yabancı dili belgelendirilmiş olacak, personel EKİP üzerinden müdürlüğe bildirilecek ve her hasta için sorumlu personel Portala kaydedilecektir.

Kanun tam bu noktada devreye girer. 3359 sayılı Kanun ek m. 11/3, Bakanlıkça belirlenen kayıtları uygun tutmayan veya bildirim zorunluluğunu yerine getirmeyen sağlık kuruluşunu, maktu bir alt sınırdan az olmamak üzere bir önceki aya ait brüt hizmet gelirinin yüzde ikisi kadar idari para cezasına çarptırır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/7, idari para cezalarını her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırır; ancak aynı fıkranın son cümlesi bu hükmün nispi nitelikteki idari para cezaları açısından uygulanmayacağını söyler. Bu cezalar maktu bir alt sınırla gelirin yüzdesini birleştirdiğinden, uygulanacak tutar kanun metninden okunmamalı, ilgili yıl için ayrıca kontrol edilmelidir.

Fiyat tarafında m. 11, uluslararası sağlık turizmi kapsamında sunulan hizmetin bedelinin Bakanlıkça belirleneceğini düzenler ve tesisi Bakanlıkça belirlenen sağlık turizmi fiyat tarifesindeki usul ve esaslara uymakla yükümlü tutar; uygulanacak tarife o tarihte yürürlükte olandır ve doğrudan kontrol edilmelidir. m. 12, satış fişi ya da fatura ile ekinde ayrıntılı döküm ve birim fiyat belgesi verilmesini; talep hâlinde bazı belgelerin bedelsiz sunulmasını arar: hastaya fatura edilen ilaç ve sarf listesi, laboratuvar ve görüntüleme sonuçları (adli vakalara ilişkin olanların asılları verilmemek kaydıyla) ve dışarıdan alınan ilaç reçeteleri. Aracı kuruluş ise konaklama, ulaşım, transfer, tercümanlık ve danışmanlık ücretlerini ayrıntılı olarak dökmek zorundadır.

Tanıtım tarafında m. 13/2, yabancı dil seçenekli bir internet sitesini zorunlu kılar; sitedeki kuruluş ismi ve unvanların yetki belgesindeki unvan ve sahiplik adıyla uyumlu olmasını ve tesisin akreditasyon belgesini ya da sertifikasını sitede yayımlamasını arar. Kanuni tavan ise 3359 sayılı Kanun ek m. 11’e 21 Temmuz 2025’te eklenen fıkradadır: özel sağlık kuruluşları tanıtım ve bilgilendirme sınırını aşan reklam niteliğindeki faaliyetlerde bulunamaz ve izin verilen içerik tahdidi olarak sayılmıştır: adres ve iletişim bilgileri, çalışma gün ve saatleri, hasta kabul edilen uzmanlık dalları, çalıştırılan sağlık meslek mensuplarının mesleki ve akademik unvanları ve hizmet verilen alanla ilgili sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikteki bilgiler. Bu sınırı aşmak ya da yanıltıcı ve aldatıcı davranmak idari para cezasına bağlanmıştır.

Ameliyathane ortamında yapılacak cerrahi ve girişimsel işlemler için sağlık tesisince komplikasyon sigortası yaptırılması zorunluluğunu getiren m. 6/1(c) bendinde böyle bir şerh yoktur; Geçici m. 1/2’nin bu yükümlülük için koyduğu 31 Aralık 2025 tarihi de geçmiştir.

Yürütmenin durdurulması iptal değildir; esas hakkındaki karar ayrıca verilir. Düzenleyici işleme karşı gidilecek yol bakımından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7/4 maddesi süreyi ilan tarihini izleyen günden başlatır; ancak aynı fıkranın devamı, bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem, uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceğini ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının ona dayalı işlemin iptaline engel olmayacağını söyler.

Hekimin zorunlu mesleki malî sorumluluk sigortası ayrı bir konudur ve yürütmeyi durdurma kararından etkilenmemiştir. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un ek 12 nci maddesi uyarınca bu sigorta, özel sağlık kuruluşunda çalışanlar bakımından kuruluş tarafından yaptırılır, primin yarısı istihdam eden tarafından ödenir ve sonraki cümle, istihdam edenlerce ödenen primin hiçbir isim altında ve hiçbir şekilde çalışanın maaş ve sair malî haklarından kesilemeyeceğini, buna ilişkin hüküm içeren sözleşme yapılamayacağını emreder. İki teminatı yan yana koyduğumuz yazı: komplikasyon sigortası ile hekimin mesleki sorumluluk sigortası.

Ek m. 11’de artırım kuralını izleyen sınıra dikkat edilmelidir: aynı isim ve sahiplikte birden fazla sağlık kuruluşu bulunması hâlinde idari yaptırımlar yalnızca ihlalin yapıldığı kuruluşla sınırlı olarak uygulanır. Aynı madde karar mercilerini de ayırır: idari para cezalarını valiler, faaliyet durdurma cezasını Sağlık Bakanlığı verir.

Önce görevli yargı yolu belirlenmelidir; çünkü yollar farklıdır. Ret, askıya alma veya iptal kararına karşı iptal davası, 2577 sayılı Kanun m. 7/1’deki altmış günlük süreye tabidir ve süre m. 7/2(a) uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler. m. 11 uyarınca üst makama yapılan başvuru süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Tuzak üçüncü fıkradadır: süre yeniden işlemeye başladığında başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır, yani süre sıfırlanmaz. Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (m. 27/1); yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır (m. 27/2). Tek başına verilen idari para cezası ise 5326 sayılı Kanunun ayrı yolunu izler: on beş gün içinde sulh ceza hâkimliği. m. 27/8 ise aynı işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse hukuka aykırılık iddialarını idare mahkemesine gönderir.

Yönetmelik, anonim şirket olarak kurulan ve m. 5/1 ile m. 16/2 uyarınca aracı kuruluş yetki belgesini düzenleyen ve askıya alan USHAŞ’ın kararları bakımından görevli yargı kolunu kendisi adlandırmaz. Aracı kuruluşun belgesi reddedilmiş, askıya alınmış veya iptal edilmişse bu sorunun bir süre işlemeye başlamadan önce çözülmesinde yarar vardır.