Kanada Mahkeme Kararının Türkiye'de Tenfizi: Şartlar, Karşılıklılık ve Türkiye'deki Davalıya Tebligat

Bu rehber tenfiz şartlarını, karşılıklılığın kararı veren eyalet bakımından nasıl gösterileceğini, Türkiye'deki davalıya posta ya da kuryeyle yapılan tebligatın neden zayıf nokta olduğunu, Kanada'dan hangi belgelerin getirileceğini ve tenfiz kararından sonra icranın nasıl yürüdüğünü anlatır.

Toronto’da ithalat yapan bir Türk-Kanadalı şirket, Türkiye’deki tedarikçisine karşı Ontario Superior Court of Justice’ten para alacağına ilişkin bir karar alır. Vancouver’da yaşayan bir yatırımcı, İstanbul’a dönmüş eski ortağı aleyhine Supreme Court of British Columbia’dan hüküm kazanır. Calgary’deki bir aile şirketinin elinde, tek ciddi malvarlığı Antalya’da bir daire ve İzmir’de bir banka hesabı olan borçlu aleyhine Court of King’s Bench of Alberta kararı vardır. Bu kararların hepsi Kanada’da geçerlidir; hiçbiri Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmaz.

Türk icra dairesinin bir Kanada kararını işleme koyabilmesi için önce Türk mahkemesinin o kararı tenfiz etmesi gerekir. Türkiye ile Kanada arasında mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin genel bir anlaşma yoktur; iki devlet 2019 tarihli Lahey Yabancı Kararlar Sözleşmesi’ne de taraf değildir. Bu yüzden süreç tamamen 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a (MÖHUK) tabidir. Çocuk nafakasında durum farklı olabilir: Kanada’nın 2007 tarihli Lahey Nafaka Sözleşmesini uyguladığı Manitoba ve Ontario (1 Şubat 2024’ten beri) ile British Columbia’dan (1 Mart 2024’ten beri) gelen kararlar, MÖHUK m. 1/2’nin saklı tuttuğu bu Sözleşmenin kapsamına girebilir.

Bu rehber Kanada’da yaşayan Türkçe konuşan alacaklılar ve Türk-Kanadalı işletme sahipleri için yazıldı; Kanada’da aleyhine karar verilen Türkiye’deki borçluların vekilleri için de yol gösterir. Tenfiz şartlarını, karşılıklılığın kararı veren eyalet bakımından nasıl gösterileceğini, Türkiye’deki davalıya yapılan tebligatın neden çoğu zaman en zayıf halka olduğunu, Kanada’dan getirilecek belgeleri ve tenfizden sonra icranın işleyişini anlatır. Bütün ülkeler için geçerli genel çerçeve yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tenfizi rehberimizdedir.

Kanada kararı Türkiye’de neden tenfiz kararına ihtiyaç duyar

MÖHUK yabancı kararların tanınmasını ve tenfizini düzenler (m. 1/1) ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar (m. 1/2). Kanada ile mahkeme kararlarına ilişkin genel bir anlaşma bulunmadığından Kanun tümüyle uygulanır; Kanada’nın 2007 tarihli Lahey Nafaka Sözleşmesini uyguladığı eyaletlerden gelen çocuk nafakası kararlarında bu Sözleşmenin hükümleri saklıdır.

Temel kural m. 50/1’dedir: yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye’de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. m. 50/2’ye göre yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklarla ilgili hükümler hakkında da tenfiz kararı istenebilir.

Kanada’daki alacaklı için iki sonuç çıkar. Birincisi, kesinleşme kararı veren yerin hukukuna göre değerlendirilir; kararı veren eyalette olağan kanun yoluna hâlâ açık bir karar Türkiye’ye getirilmeye hazır değildir. İkincisi, kapıyı tenfiz kararı açar: tenfizine karar verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (m. 57/1).

MÖHUK m. 54’teki tenfiz şartları

m. 54/1’e göre yetkili mahkeme tenfiz kararını şu şartlar dâhilinde verir:

• (a) Karşılıklılık. Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma yahut o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmünün veya fiilî uygulamanın bulunması.
• (b) Yetki. Kanun iki ayrı yetki denetimini “veya” ile bağlar ve her biri kendi başına ret sebebidir: ilam Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalı; davalı itiraz ederse, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince de verilmemiş olmalıdır.
• (c) Kamu düzeni. Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması.
• (ç) Savunma hakkı. O yer kanunları uyarınca, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun bir şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı bir şekilde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmiş ve bu kişinin bu hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk mahkemesine itiraz etmemiş olması.

Şartların hepsi aynı biçimde işlemez. (b) bendindeki “gerçek ilişki” kısmı yalnızca davalı itiraz ederse, (ç) bendi ise borçlunun itirazına bağlı olarak devreye girer. (a) bendindeki karşılıklılık, (b) bendindeki münhasır yetki ve (c) bendindeki kamu düzeni ise itiraz şartına bağlanmamıştır.

Sözleşmeden veya ödünçten doğan bir Kanada para kararında münhasır yetki genellikle gündeme gelmez. Münhasır yetki, Türk hukukunun kendi mahkemelerine ayırdığı konularla ilgilidir; örneğin Türkiye’deki bir taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda HMK m. 12/1 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.

Karşılıklılık: karar hangi eyaletten geldi?

Kanada dosyalarında en çok hazırlık isteyen konu karşılıklılıktır. m. 54/1-a “ilamın verildiği devlet”ten söz eder. Kanada federal bir devlettir ve yabancı kararların Kanada’da tanınması ve tenfizi eyaletlerin alanındadır; her eyalet ve bölgenin kendi kuralları vardır. Bir Türk kararı Kanada’da belirli bir eyaletin kurallarına göre tenfiz edileceğinden karşılıklılık ispatı da genel olarak “Kanada”yı değil, kararı veren eyaleti hedef almalıdır.

Resmî kaynakların gösterdiği genel tablo şöyledir:

• Quebec. Quebec’in kuralları Quebec Medeni Kanunu’nun Onuncu Kitabında (m. 3155-3168) yer alır. m. 3155’e göre Quebec dışında verilmiş bir karar, sayılan hâller dışında Quebec makamınca tanınır ve gerektiğinde icra edilebilir ilan edilir. Bu hâller arasında yabancı makamın yetkisizliği, kararın verildiği yerde olağan kanun yoluna açık olması ya da kesin veya icra edilebilir olmaması, temel usul ilkelerine aykırılık ve sonucun milletlerarası ilişkilerde anlaşıldığı şekliyle kamu düzeniyle açıkça bağdaşmaması vardır. Karşılıklılık bu listede yer almaz; m. 3158 de Quebec makamını, kararın esasına girmeden yalnızca bu şartları denetlemekle sınırlar. Bu, MÖHUK m. 54/1-a’nın sözünü ettiği türden bir kanun hükmüdür; somut dosyada ispatlanıp ispatlanmadığına Türk mahkemesi karar verir.
• Ontario. Ontario’nun Reciprocal Enforcement of Judgments Act’i (R.S.O. 1990, c. R.5) “karşılıklılık tanınan devletlerden” gelen kararların tescilini düzenler; 7. maddesi ise Kanun’un yalnızca Kanada’nın diğer eyalet ve bölgelerine teşmil edilebileceğini öngörür. Dolayısıyla bir Türk kararı bu kanunun kapsamı dışındadır ve Ontario’da bir Türk para kararına nasıl muamele edileceği başka yollarla, genellikle bir Ontario avukatının gerekçeli görüşüyle gösterilmelidir.
• Diğer eyalet ve bölgeler. Durum ilgili eyaletin kendi mevzuatı ve orada yetkili bir avukatın görüşüyle ayrıca gösterilmelidir.

Bu malzeme dava açılmadan önce hazırlanmalıdır: ilgili eyalet hükümleri onaylı Türkçe tercümeleriyle ve bir Türk para kararının o eyalette tenfiz edilip edilemeyeceğine, edilebilecekse nasıl edileceğine dair görüş. Borçlu karşılıklılığa itiraz ederse mahkemenin önüne konacak olan bu dosyadır.

Tanıma için ise karşılıklılık aranmaz; m. 58/1 tanımada m. 54/1-a’nın uygulanmayacağını açıkça söyler. Bu, Kanada kararının yalnızca kesin delil veya kesin hüküm olarak kullanılacağı durumlarda ve aile hukukunda önemlidir. Kanada’da alınan boşanma kararları için Kanada boşanma kararının Türkiye’de tanınması rehberimize bakabilirsiniz.

Manitoba, Ontario veya British Columbia’dan gelen bir çocuk nafakası kararında önce 2007 tarihli Lahey Nafaka Sözleşmesinin uygulanıp uygulanmadığına bakılmalıdır; MÖHUK milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar (m. 1/2) ve bu Sözleşmenin nafaka kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin kendi kuralları vardır.

Türkiye’deki davalıya tebligat: Kanada kararlarının en zayıf noktası

Kanada (1 Mayıs 1989’dan beri) ve Türkiye (28 Nisan 1972’den beri) 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi’ne taraftır. Türkiye’nin bu Sözleşme kapsamındaki beyanları, Lahey Konferansı’nın (HCCH) yayımladığı haliyle kısadır ama sonuç doğurur:

• Türkiye Sözleşme’nin 10. maddesinde düzenlenen tebligat yöntemlerine karşı olduğunu beyan etmiştir. 10. madde, adli belgelerin posta yoluyla doğrudan yurt dışındaki kişilere gönderilmesini, varılacak devletin yetkili görevlileri aracılığıyla doğrudan tebligatı ve davada menfaati olan kişinin bu görevliler aracılığıyla doğrudan tebligat yaptırmasını kapsar.
• Diplomatik veya konsolosluk görevlileri 8. madde uyarınca yalnızca kendi vatandaşlarına tebligat yapabilir. Kanada’nın Türkiye’deki temsilciliği bir Türk şirketine tebligat yapamaz.
• Türkiye ayrıca 15/2 ve 16/3. maddeler uyarınca beyanda bulunmuştur.

Bu nedenle Sözleşme kapsamında Türkiye’ye giden başlıca yol merkezi makamdır: Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü. Türkiye’nin HCCH’ye bildirdiği uygulama bilgilerine göre belgeler Türkçe hazırlanmış veya Türkçe tercümeleri eklenmişse, Cumhuriyet başsavcılığı tebligatı iç hukukumuza göre posta aracılığıyla yapar ve bu durumda belgeler muhatabın iradesi dışında da tebliğ edilebilir. Tercüme eklenmemişse tebligat Sözleşme’nin 5/2. maddesine göre yapılır ve muhatap belgeleri kabul etmeyebilir. Merkezi makam ardından tebligatın yöntemini, yerini, tarihini ve belgenin kime teslim edildiğini gösteren bir belge düzenler (Sözleşme m. 6).

Bunun tenfiz aşamasındaki önemi şudur: MÖHUK m. 54/1-ç, borçlunun o yer kanunları uyarınca, yani kararı veren yerin hukukuna göre usulüne uygun çağrılıp çağrılmadığını sorar. Kanada eyaletlerinin usul kuralları da Sözleşme’ye taraf devletlerde yapılacak tebligatı düzenler. Örneğin Ontario Hukuk Usulü Kuralları, sözleşmeye taraf bir devlette tebliğ edilecek belgenin o devletin merkezi makamı aracılığıyla ya da Sözleşme’nin izin verdiği ve belge Ontario’da tebliğ ediliyor olsaydı bu kuralların da izin vereceği bir yolla tebliğini şart koşar (kural 17.05(3)). İstanbul’a taahhütlü postayla ya da uluslararası kuryeyle gönderilen bir dava dilekçesi merkezi makamı devre dışı bırakır ve posta ya da kuryeyle doğrudan teslime dayanır; bu, Türkiye’nin 10. maddeye yönelik itirazının kapsadığı türden bir yöntemdir. Borçlu Türk mahkemesinde m. 54/1-ç’ye dayanırsa Kanada kararı bu şart bakımından zayıf kalır; itirazı dosyaya bakarak Türk mahkemesi karara bağlar.

Koruma önceden alınmalıdır. Kanada’daki dava hâlâ sürüyorsa Türkiye’deki davalıya tebligatı merkezi makam aracılığıyla, Türkçe tercümesiyle yaptırın ve tebliğ belgesini saklayın.

Gıyabi karar, özet karar ve dinlenilme hakkı

MÖHUK, Kanada kararı gıyapta verildi diye tenfizi kendiliğinden reddetmez. m. 54/1-ç’deki ölçüt daha dar ve daha belirlidir: kararı veren yerin kanunlarına göre borçlu usulüne uygun çağrılmış mı, temsil edilmiş mi, yokluğunda hüküm verildiyse bu o kanunlara uygun mu? Bu sorulardan birinin cevabı olumsuzsa ve borçlu bu gerekçeyle Türk mahkemesine itiraz ederse şart gerçekleşmez.

Uygulamada:

• Lahey yoluyla tebligattan sonra gıyabi karar. Dava dilekçesi Türkiye’nin merkezi makamı aracılığıyla tebliğ edilmiş ve davalı savunma yapmamayı seçmişse, tebliğ belgesi borçlunun usulüne uygun çağrıldığının doğal delilidir.
• Tebliğ belgesi olmadan verilen gıyabi karar. Kanada, Sözleşme’nin 15/2. maddesi uyarınca hâkimlerinin 15. maddedeki şartlarla hüküm verebileceğini beyan etmiştir. Bu hüküm, belge Sözleşme’deki bir yolla gönderilmişse, en az altı ay geçmişse ve her makul çabaya rağmen hiçbir belge alınamamışsa tebliğ belgesi olmadan karar verilmesine izin verir. Böyle bir karar Kanada’da ayakta kalabilir; ama borçlu Türkiye’de hiç çağrılmadığını ileri sürerse alacaklının Türk mahkemesine sunabileceği malzeme azdır.
• Davalının katıldığı davada özet karar (summary judgment). Davalı davaya katılıp savunma yapmışsa “çağrılmadı veya temsil edilmedi” itirazı uymaz. Geriye karşılıklılık, yetki ve kamu düzeni kalır.
• Kanada’da davalı lehine imkân. Sözleşme’nin 16. maddesi, davaya katılmamış davalıyı, kusuru olmaksızın davadan veya karardan zamanında haberdar olamamışsa ve esasa ilişkin ilk bakışta ciddi bir savunması varsa, kanun yolu süresinin geçmesinin sonuçlarından kurtarma yetkisini hâkime verir. Kanada, bu başvurunun karar tarihinden itibaren bir yıl geçtikten sonra yapılması hâlinde, davaya bakan mahkemenin kurallarında belirlenen istisnai durumlar dışında kabul edilmeyeceğini beyan etmiştir. Kanada’daki gıyabi karardan geç haberdar olan Türkiye’deki borçlunun vekili, Türkiye’deki itirazların yanında bu imkânı da hesaba katmalıdır.

Türkiye’de başvuru: mahkeme, dilekçe, belgeler ve teminat

Görev ve yetki (m. 51). Tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Tenfiz, borçlunun Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden; Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.

Dilekçe (m. 52). Kararın tenfiz edilmesinde hukukî yararı bulunan herkes tenfiz isteminde bulunabilir. Dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir ve dilekçede (a) tenfiz isteyenle karşı tarafın ve varsa kanunî temsilci ve vekillerinin ad, soyad ve adresleri, (b) hükmün hangi devlet mahkemesinden verildiği, mahkemenin adı, ilamın tarih ve numarası ile hükmün özeti, (c) tenfiz hükmün bir kısmı hakkında isteniyorsa hangi kısım olduğu yer alır.

Ekler (m. 53). Dilekçeye (a) yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi ile (b) ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi eklenir.

Kanada’dan getirilecek belgeler

1. Kararın onaylı örneği: mahkeme kaleminden, gerekçesi ve yargılama giderleri ile faize ilişkin kararlarıyla birlikte.
2. Kesinleşme belgesi: Kanada’da tek tip bir “kesinleşme şerhi” yoktur. Süresinde kanun yoluna başvurulmadığını ya da kanun yollarının tükendiğini gösterecek belgeyi mahkeme kaleminden isteyin; Kanadalı avukatın mahkeme kayıtlarına dayanan beyanı (affidavit) bunu destekleyebilir.
3. Apostil: Kanada 11 Ocak 2024’ten, Türkiye 1985’ten beri Apostil Sözleşmesi’ni uygular. Alberta, British Columbia, Ontario, Quebec ve Saskatchewan kendi belgeleri için apostil verir; federal belgeler ile diğer eyalet ve bölgelerden gelen belgeler için apostili Global Affairs Canada verir. Ayrıntılar Kanada’dan Türkiye’ye vekaletname ve apostil rehberimizdedir.
4. Türkçe tercüme: Kanun onanmış tercüme ister; uygulamada tercüme yeminli tercüman tarafından yapılır ve Türkiye’de noterce onaylanır.
5. Tebligat belgeleri: Kanada’daki davada yapılan tebligatın kanıtı, mümkünse Türkiye’nin merkezi makamı aracılığıyla düzenlenen tebliğ belgesi, davalı davaya katıldıysa bunun kaydı.
6. Karşılıklılık dosyası: yukarıda anlatıldığı gibi, ilgili eyalet için.

Teminat (m. 48). Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır (m. 48/1). Mahkeme, karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (m. 48/2). Kanadalı davacıları muaf tutan bir anlaşma doğrulanamadığından teminata mahkeme karar verir. Hüküm yabancı kişilerden söz eder; kendi adına başvuran Türk vatandaşı, Kanada’da yaşasa da bu hükmün lafzı dışında kalır.

Tenfiz davası: itiraz, karar ve kanun yolu

Tenfiz dilekçesi duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir ve istem basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır (m. 55/1). Borçlu yurt dışındaysa bu tebligat da kendi başına uluslararası bir adımdır.

Karşı taraf ancak tenfiz şartlarının bulunmadığını veya yabancı ilamın kısmen veya tamamen yerine getirildiğini yahut yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıktığını öne sürerek itiraz edebilir (m. 55/2). Kanada mahkemesinin olayları ve hukuku nasıl değerlendirdiğine itiraz bu sebepler arasında değildir.

Mahkeme ilamın kısmen veya tamamen tenfizine ya da istemin reddine karar verebilir; karar yabancı mahkeme ilamının altına yazılır ve hâkim tarafından mühürlenip imzalanır (m. 56). Tenfiz isteminin kabul veya reddi hususunda verilen kararların temyizi genel hükümlere tâbidir ve temyiz yerine getirmeyi durdurur (m. 57/2). Tenfiz kararı icra edilebilir hâle gelinceye kadar alacaklıyı koruyan araç geçici hukuki korumadır (aşağıda).

Tenfiz yerine tanıma. Kanada kararına yalnızca kesin delil veya kesin hüküm olarak dayanılacaksa tanıma yeterlidir. Tanıma, yabancı ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır ve karşılıklılık şartı aranmaz (m. 58/1); yabancı ilama dayanılarak Türkiye’de idarî bir işlem yapılmasında da aynı usul uygulanır (m. 58/3). Yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (m. 59).

Tenfizden sonra: icra dairesinde tahsil

Tenfiz kararı verildikten sonra Kanada kararı bir Türk ilamı gibi icra olunur (m. 57/1). İlamların icrası her icra dairesinden talep olunabilir (İİK m. 34) ve takip ilamın icra dairesine tevdii ile başlar (m. 35).

Para borcuna ilişkin ilamda icra memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder. İcra emrinde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir; borcun yedi gün içinde ödenmesi, bu süre içinde ödenmez ve icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmezse cebri icra yapılacağı ve bu süre içinde 74. madde uyarınca mal beyanında bulunulması gerektiği ihtar edilir (İİK m. 32). Borçlu icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığı veya imhal ya da itfa edildiği itirazında bulunabilir; itfa veya imhal iddiası yetkili mercilerce re’sen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş ya da icra dairesinde, icra mahkemesinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş senetle belgelendirilirse icra geri bırakılır (İİK m. 33/1).

Bundan sonra olağan tahsil araçları devreye girer: UYAP üzerinden malvarlığı sorgusu, taşınmaz ve araç haczi ile bankalara ve borçlunun müşterilerine haciz ihbarnamesi. Genel tablo için yabancı alacaklı için Türkiye’de alacak tahsili rehberimize bakabilirsiniz.

Geçici koruma. Tenfiz davası ve kanun yolu zaman aldığından alacaklı ihtiyati haciz yolunu değerlendirebilir. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü kişide olan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m. 257/1). Alacaklı, alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermek zorundadır (m. 258/1); hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayacağı zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır (m. 259/1). Ayrıntılar yabancı alacaklı için ihtiyati haciz rehberimizdedir.

Kanada’da verilmiş hakem kararları

Sözleşmede tahkim şartı varsa ve hakem kararı Kanada’da verilmişse yol farklıdır. Kanada ve Türkiye 1958 tarihli New York Sözleşmesi’ne taraftır. Türkiye Sözleşme’yi iki beyanla uygular: yalnızca başka bir akit devletin ülkesinde verilmiş hakem kararlarına ve yalnızca Türk hukukuna göre ticari sayılan hukuki ilişkilerden doğan uyuşmazlıklara. Kanada akit devlet olduğundan Kanada’da verilmiş bir hakem kararı birinci beyanı karşılar.

MÖHUK milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar (m. 1/2); yabancı hakem kararlarına ilişkin kendi hükümleri (m. 60-63) ise Türkiye’deki usulü gösterir. Tenfiz, tarafların yazılı olarak kararlaştırdıkları yer asliye mahkemesinden; böyle bir anlaşma yoksa aleyhine karar verilen tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu, bu da yoksa icraya konu olabilecek malların bulunduğu yer mahkemesinden istenir (m. 60/2). Dilekçeye tahkim sözleşmesi veya şartı ile hakem kararının aslı veya usulüne göre onanmış örneği ve onanmış tercümeleri eklenir (m. 61/1); mahkeme m. 55, 56 ve 57’yi kıyasen uygular (m. 61/2).

New York Sözleşmesi’ne göre tenfize karşı çıkan taraf, V/1. maddedeki sebeplerden birini ispat etmelidir: ehliyetsizlik veya tahkim anlaşmasının geçersizliği, usulüne uygun bildirim yapılmaması ya da savunma imkânından yoksun kalma, tahkim anlaşmasının sınırlarının aşılması, hakem heyetinin oluşumunda veya usulde aykırılık, kararın henüz bağlayıcı olmaması, iptal edilmesi veya durdurulması. Mahkeme ayrıca uyuşmazlık Türk hukukuna göre tahkime elverişli değilse veya karar Türk kamu düzenine aykırıysa tenfizi reddedebilir (m. V/2). MÖHUK m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı mahkeme kararları için yazılmıştır; hakem kararlarında karşılıklılık, karar akit bir devlette verilmişse Türkiye’nin beyanıyla karşılanır. Ayrıntılar yabancı hakem kararlarının Türkiye’de tenfizi rehberimizdedir.

Kanada mahkeme kararı, Kanada’da verilmiş hakem kararı ya da Türkiye’de yeni dava

Aynı alacak hakkında Kanada kararı varken Türkiye’de yeni dava açmak serbest bir seçenek değildir; o kararın Türkiye’deki kesin hüküm etkisi de tanınmaya bağlıdır (m. 58/1 ve 59). Yolun seçimi somut dosya üzerinden değerlendirilmelidir. Henüz karar almamış ihracatçılar için seçenekler Kanadalı ihracatçıların Türk alıcıdan alacak tahsili rehberinde karşılaştırılmıştır.

Para birimi, faiz ve süre

Para birimi. Kanada kararları genellikle Kanada doları üzerinden verilir. MÖHUK’ta tutarın Türk lirasına çevrilmesine ilişkin bir hüküm yoktur; Türk mahkemesi ilam hakkında olduğu gibi, tamamen veya kısmen karar verir (m. 56). Tutarın icra dairesinde nasıl gösterileceği ve çevrileceği takip dosyası açılırken netleştirilmelidir.

Faiz. Kanada kararı faiz de hükmediyorsa oranın, faizin işleyeceği tutarın ve başlangıç tarihinin kararda ya da onaylı bir mahkeme kaydında açıkça yer aldığından emin olun. Tenfiz hükmün bir kısmı için isteniyorsa dilekçede bu belirtilir (m. 52/1-c) ve mahkeme kısmen tenfize karar verebilir (m. 56). Belgelerden okunamayan bir faizi Türk mahkemesinin önüne koymak daha zordur.

Süre. Bir süre vaat edilemez. Belirleyici olan; borçluya Türkiye’de tebligat yapılıp yapılamayacağı (m. 55/1), karşılıklılığa veya tebligata itiraz edilip edilmediği ve karara karşı kanun yoluna gidilip gidilmediğidir; temyiz yerine getirmeyi durdurur (m. 57/2).

Kanada’daki alacaklı için kontrol listesi

1. Kararın, veren eyaletin hukukuna göre kesinleştiğini teyit edin (m. 50/1).
2. Dava dilekçesinin Türkiye’deki davalıya nasıl tebliğ edildiğine bakın; tebliğ belgesini veya davalının davaya katıldığını gösteren kaydı toplayın (m. 54/1-ç).
3. O eyalet için karşılıklılık dosyasını hazırlayın (m. 54/1-a).
4. Mahkeme kaleminden kararın onaylı örneğini ve kesinleşme belgesini alın, ardından apostil yaptırın (m. 53).
5. Yetkili mahkemeyi belirlemek için borçlunun Türkiye’deki yerleşim yerini veya sâkin olduğu yeri (m. 51), sonrası için de haczedilecek malları tespit edin.
6. Dava sürerken ihtiyati haczi değerlendirin (İİK m. 257-259).
7. Mahkeme isterse teminat gösterilmesini hesaba katın (m. 48).

Lex Lata ile Kanada’dan çalışma

Lex Lata, Kanada’daki alacaklıları Türk mahkemelerindeki tenfiz davalarında ve sonrasındaki icra takibinde temsil eder. Çalışma uzaktan, Türkçe veya İngilizce yürür: müvekkil onaylı kararı, kesinleşme belgesini ve apostili Kanada’da temin eder; vekaletnameyi Kanada’da noter huzurunda imzalayıp apostil yaptırır ya da Türk vatandaşıysa Türk konsolosluğunda düzenletir. Tercümeler, dilekçe, duruşmalar ve icra dosyası Türkiye’de Lex Lata tarafından yürütülür. Lex Lata ayrıca Kanada’da aleyhine dava açılan Türkiye’deki borçlulara da danışmanlık verir. Kanada ile ilgili diğer konular için Kanada’da yaşayanlar için Türkiye’de avukat rehberimizden başlayabilir ya da iletişim sayfamız üzerinden yazabilirsiniz.