Hukuk davaları, özel kişiler arasında çıkan uyuşmazlıklardır: alıcı ile satıcı, kiraya veren ile kiracı, bir arsanın paydaşları, terekeyi paylaşan mirasçılar, kazada yaralanan kişi ile sorumlu taraf. Hukuk mahkemelerinde davacı ve davalıları temsil ediyoruz; Türkiye’de ve yurt dışında yaşayan müvekkiller için çalışıyoruz. Bu sayfa hangi davaya hangi mahkemenin baktığını, davanın nerede açılacağını, arabuluculuğun ne zaman önce geldiğini, hangi sürelerin uygulandığını ve kanun yollarının nasıl işlediğini anlatıyor.
Hukuk davaları neleri kapsar
Hukuk mahkemelerinde yürüttüğümüz dosyalar birkaç ana gruba ayrılır:
6 maddeyi gösterin
- Sözleşme uyuşmazlıkları. Ödenmeyen bedel, ayıplı mal ya da eser, ifa edilmeyen hizmet, sözleşmenin sona erdirilmesi ve bunlardan doğan zarar. Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m. 112).
- Haksız fiilden doğan tazminat. Hukuka aykırı bir fiilin yol açtığı zararlar: trafik ve iş kazaları, mala verilen zarar, kişilik hakkının ihlali. Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49).
- Taşınmaz. Mülkiyet, zilyetlik, geçit hakkı, haksız işgal ve paylı mülkiyette ortaklığın giderilmesi. İşlem tarafını gayrimenkul hukuku sayfamızda anlatıyoruz; dava tarafı burada yürür.
- Miras. Mirasçılık belgesi, terekenin paylaşılması, vasiyetnameye karşı davalar ve mirasçılar arasındaki uyuşmazlıklar.
- Kira ve kat mülkiyeti. Kira alacağı, tahliye ve kira bedelinin tespiti; kat malikleri ile site yönetimi arasındaki uyuşmazlıklar (kat mülkiyeti ve site yönetimi sayfamız).
- Aile hukuku. Boşanma, velayet, nafaka ve yabancı boşanma kararlarının tanınması ayrı bir mahkemede ve ayrı kurallarla yürür; bunları aile hukuku sayfamızda anlatıyoruz.
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklar çoğunlukla ticari davadır ve ticari uyuşmazlık ve tahkim sayfamızdaki kurallara göre yürür. Kamu idarelerinin idari işlem ve eylemlerine karşı açılan davalar ise kural olarak hukuk davası değildir; idare hukuku sayfamızda anlatıldığı gibi idari yargıda görülür.
Davaya hangi mahkeme bakar
Görevli mahkemeyi doğru seçmek ilk usul sorusudur; görevsiz mahkemede açılan dava zaman kaybettirir. Genel kural ve başlıca istisnalar şunlardır:
Bölümün devamını okuyun
| Mahkeme | Tipik davalar | Dayanak |
|---|---|---|
| Asliye hukuk mahkemesi | Değer ve miktara bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalar; kanunda başka mahkemeye verilmemiş diğer dava ve işler | HMK m. 2 |
| Sulh hukuk mahkemesi | İlamsız icra yoluyla tahliye hariç kira ilişkisinden doğan bütün uyuşmazlıklar; paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi; yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalar | HMK m. 4 |
| Asliye ticaret mahkemesi | Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan davalar ile tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın Ticaret Kanununun ticari saydığı davalar | TTK m. 4 ve 5 |
| Aile mahkemesi | Boşanma, velayet, nafaka, mal rejimi | Aile mahkemeleri mevzuatı |
| Tüketici mahkemesi | Tüketici ile satıcı ya da sağlayıcı arasındaki uyuşmazlıklar | 6502 sayılı Kanun |
| İş mahkemesi | İşçi ile işveren arasındaki alacak davaları, işe iade | 7036 sayılı Kanun |
Dava nerede açılır
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m. 40). Başlangıç noktası, davalı gerçek ya da tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6). Bunun yanında başka mahkemeler de yetkili olabilir:
5 maddeyi gösterin
- Sözleşmeler. Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m. 10).
- Haksız fiiller. Tazminat davası, haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği ya da gelme ihtimalinin bulunduğu yerde veya zarar görenin yerleşim yerinde de açılabilir (HMK m. 16).
- Türkiye’de yerleşim yeri olmayan davalı. Davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; malvarlığı haklarına ilişkin dava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir (HMK m. 9).
- Taşınmazlar. Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin ya da ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda ve taşınmazın zilyetliğine ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12).
- Miras. Terekenin paylaşılması, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi ve mirasçılar arasında terekenin yönetiminden doğan davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11).
Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarındaki uyuşmazlık için bir ya da birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir; aksi kararlaştırılmadıkça dava yalnız bu mahkemelerde açılır (HMK m. 17). Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde taraflar, MÖHUK m. 47’nin sınırları içinde yabancı bir mahkemeyi de seçebilir.
Dava öncesi arabuluculuk
Giderek artan sayıda uyuşmazlıkta arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Davacı arabulucuya hiç başvurmamışsa dava, başka bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Başvurmuş ama son tutanağı eklememişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; tutanak sunulmazsa dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden ret kararı verilir (6325 sayılı Kanun m. 18/A/2).
Bölümün devamını okuyun
| Uyuşmazlık | Arabuluculuk zorunluluğu | Arabulucunun süresi |
|---|---|---|
| Konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları | TTK m. 5/A/1 | Altı hafta, en fazla iki hafta uzatılabilir (m. 5/A/2) |
| İlamsız tahliye hariç kira uyuşmazlıkları, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları | 6325 sayılı Kanun m. 18/B/1 | Üç hafta, en fazla bir hafta uzatılabilir (m. 18/A/9) |
| Maddede sayılan istisnalar dışında tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar | 6502 sayılı Kanun m. 73/A | Üç hafta, en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 sayılı Kanun m. 18/A/9) |
| Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade (iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları hariç, m. 3/3) | 7036 sayılı Kanun m. 3/1 | Üç hafta, en fazla bir hafta uzatılabilir (m. 3/10) |
İki kural arabuluculuğun yükünü hafifletir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m. 18/A/15). Tahkim sözleşmesi bulunan hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz (m. 18/A/18). Süreci Türk hukukunda zorunlu arabuluculuk rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Süreler
Geçerli bir alacağın kaybedilmesinin en sık sebebi zamanaşımıdır. Borçlar Kanunundaki başlıca süreler şunlardır:
3 maddeyi gösterin
- On yıl. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tâbidir (TBK m. 146).
- Beş yıl. Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler; otel, lokanta ve benzeri yerlerdeki bedeller; ortaklık sözleşmesinden doğan ve ortaklar arasındaki alacaklar; vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden doğan alacaklar ve yüklenicinin ağır kusuru dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar (TBK m. 147).
- İki yıl ve on yıl. Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Fiil, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir suçsa o süre uygulanır (TBK m. 72).
Özel kanunlar bazı alacaklar için ayrı süreler koyar; bu yüzden süre her talep için baştan kontrol edilir. Dava açıldıktan sonra usul süreleri devreye girer. Davalının cevap süresi, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; cevabın bu sürede hazırlanması çok zor ya da imkânsızsa, yine bu süre içinde başvurulması şartıyla mahkeme bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verebilir (HMK m. 127). Sulh hukuk mahkemesinin görevine girenler gibi basit yargılama usulüne tâbi davalarda ek süre iki haftayı geçemez (HMK m. 316 ve 317).
Hüküm verilmeden önce talebin korunması
Hukuk davası uzun sürebilir ve uyuşmazlık konusu bu arada değişebilir. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa ya da tamamen imkânsız hâle gelecekse veya gecikme sebebiyle bir sakınca ya da ciddi bir zarar doğacaksa mahkeme ihtiyati tedbir kararı verebilir (HMK m. 389). Çekişmeli taşınmazın satışının önlenmesi ya da banka teminat mektubunun nakde çevrilmesinin durdurulması tipik örneklerdir.
Bölümün devamını okuyun
Deliller de dava açılmadan önce güvenceye alınabilir. Bunun için hukuki yarar gerekir; delil hemen tespit edilmezse kaybolacak ya da ileri sürülmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa hukuki yarar var sayılır (HMK m. 400). Delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden ya da keşif veya bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu veya tanığın oturduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m. 401). İnşaat ayıpları, hasarlı mallar ve durumu değişecek taşınmazlar için sık kullanılır. Para alacaklarında borçlunun malvarlığı İcra ve İflas Kanunundaki ihtiyati hacizle dondurulur.
Türk hukuk mahkemelerinde yabancı taraflar
Yabancı gerçek kişiler ve şirketler, Türk hukuk davalarına usul bakımından Türk taraflarla aynı konumda katılır; birkaç pratik fark vardır:
4 maddeyi gösterin
- Teminat. Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan ya da icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zararını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Mahkeme karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (MÖHUK m. 48).
- Vekâletname. Avukat, Türk konsolosluğunda ya da yabancı noterde apostil şerhi (Apostil Sözleşmesine taraf olmayan ülkelerde Türk konsolosluğunun onayı, HMK m. 224) ve Türkçe tercümeyle düzenlenen vekâletnameyle çalışır. Adımları Birleşik Krallık’tan Türkiye’ye vekâletname rehberimizde anlattık.
- Dil. Yargılama Türkçe yürür. Yabancı dildeki sözleşme, fatura ve yazışmalar Türkçe tercümeleriyle sunulur; her aşamayı size İngilizce de bildiriyoruz.
- Yabancı davada Türk tarafa tebligat. Dava yurt dışında görülüyorsa Türk davalıya tebligat ve Türkiye’de delil toplanması milletlerarası sözleşmelere göre yapılır; İngiliz davaları ve ABD davaları için rehberlerimize bakabilirsiniz. Verilmiş bir yabancı kararın Türkiye’de icrası ise ayrı bir davayla olur; yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tenfizi sayfamızda anlatıyoruz.
Miras ve taşınmaz davaları
Türkiye ile bağı olan yabancı müvekkillerde iki tür dava sık çıkar. Miras işlerinde yasal mirasçılara, başvuruları üzerine sulh mahkemesince ya da noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren belge verilir (TMK m. 598); bu belge tapuda ve bankalarda kullanılır. Belge yabancılar tarafından istenirse, verilmesi yargılama gerektiriyorsa ya da nüfus kayıtları yeterli değilse noter belge veremez; başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır (1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/B). Mirasçılar terekenin paylaşımında anlaşamazsa paylaşma davası ölenin son yerleşim yeri mahkemesinde açılır (HMK m. 11). Sınır ötesi adımları İngiltere’deki mirasçılar ve Kanada’daki mirasçılar için rehberlerimizde ele aldık.
Bölümün devamını okuyun
Taşınmaz işlerinde mülkiyet ve zilyetlik davalarına yalnız taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi bakar (HMK m. 12). Paydaşlardan biri paylı mülkiyete son vermek istiyor, diğerleri kabul etmiyorsa ortaklığın giderilmesi davası, arabuluculuktan sonra (6325 sayılı Kanun m. 18/B) sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m. 4). Taşınmazınızı izinsiz kullanan biri varsa iki ayrı talep söz konusudur: müdahalenin men’i ve kullanım karşılığı tazminat; bkz. izinsiz kullanılan taşınmazda müdahalenin men’i ve ecrimisil. İstanbul’un batısındaki taşınmaz dosyaları için Silivri’de hisseli tarla ve ortaklığın giderilmesi rehberimiz de yol gösterir.
Kanun yolları
Hukuk yargısında iki kanun yolu vardır. İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve kararın taraflardan her birine usulen tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m. 345). Bölge adliye mahkemesinin temyizi kabil nihai kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (HMK m. 361). Temyiz yolunun açık olup olmadığı davanın türüne ve değerine bağlıdır. Süreler kısa olduğu ve tebliğden işlediği için her kararın tebliğ tarihini karar çıkar çıkmaz kontrol ediyoruz.
Bizimle çalışmak
Türkiye’de ve yurt dışında yaşayan kişiler ile şirketlerin hukuk davalarını üstleniyoruz. Vekâletnameyle belgeleri inceliyor, davayı ya da cevabı hazırlıyor, duruşmalara katılıyor ve her gelişmeyi ne anlama geldiğine dair kısa bir notla Türkçe ya da İngilizce bildiriyoruz. Uyuşmazlığın özetini ve elinizdeki belgeleri bize yazın.
İlgili hizmet alanları ve rehberler
7 maddeyi gösterin
- Ticari Uyuşmazlık ve Tahkim: şirketler arasındaki uyuşmazlıklar, asliye ticaret mahkemeleri ve tahkim.
- Ticari Alacak Tahsili ve Varlık Kurtarma: icra takibi, ihtiyati haciz ve tasarrufun iptali davaları.
- İcra Takibine Karşı Savunma ve Menfi Tespit: hakkında takip başlatılan tarafın temsili.
- Aile Hukuku ve Boşanma: boşanma, velayet, nafaka ve yabancı boşanma kararlarının tanınması.
- Sağlık Hukuku: tedavi sonrası tazminat talepleri.
- İdare Hukuku: kamu idarelerinin kararlarına karşı davalar.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul’daki mahkemeler, usul ve temsil.
