SaaS (Software-as-a-Service), yapay zeka ve derin teknoloji girişimlerinde şirketin ticari değerinin yüzde doksanından fazlasını Kaynak Kodlar (Source Code), Algoritmalar, Veritabanı Mimarisi ve Fikri Mülkiyet (IP) oluşturur.
Ancak tohum ve Seri A yatırım turlarında veya şirket satın almalarında (M&A) yürütülen Hukuki Durum Tespiti (IP Due Diligence) süreçlerinde en sık karşılaşılan ölümcül hukuki hata, kaynak kodların mülkiyetinin şirkete hukuken tam ve pürüzsüz olarak geçirilmemiş olmasıdır.
Bu kapsamlı rehberde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) m. 18 iş görme ilişkisini, bağımsız yazılımcı ve ajans sözleşmelerini, FSEK m. 52 zorunlu devir şartlarını, açık kaynak GPL/AGPL viral lisans tuzaklarını ve IP Due Diligence kontrol listesini inceledik.
1. Yazılımın Hukuki Niteliği ve FSEK m. 18 Kapsamında Mülkiyet
Türk hukukunda bilgisayar programları ve yazılımlar, 5846 sayılı FSEK m. 2/1-1 uyarınca ‘İlim ve Edebiyat Eseri’ olarak kabul edilir ve telif korumasından yararlanır.
Yazılımın mülkiyetinde iki temel senaryo bulunur:
Senaryo A: Bordrolu Çalışanlar (FSEK m. 18)
FSEK m. 18/2 uyarınca: “Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır.”
- Bordrolu personelin iş tanımı gereği ürettiği yazılımlarda mali hakları (işleme, çoğaltma, umuma iletim) kullanma yetkisi kanunen işverendedir.
- Ancak gelecekteki ihtilafları önlemek amacıyla iş sözleşmesine detaylı bir Fikri Hak Devir Protokolü eklenmesi şarttır.
Senaryo B: Freelancer, Dış Ajans ve Yükleniciler (Zorunlu Sözleşme Şartı)
Şirket dışarıdan bağımsız bir yazılımcıya veya yazılım evine ücret ödeyerek kod yazdırıyorsa, FSEK m. 18 UYGULANMAZ.
- Ücretin ödenmiş olması kaynak kodların mülkiyetinin şirkete geçtiği anlamına gelmez!
- FSEK m. 52 uyarınca yazılı bir Telif Devir Sözleşmesi (IP Assignment Agreement) imzalanmadığı takdirde, kaynak kodların mülkiyeti geliştiren yazılımcıda kalır. Yazılımcı dilediği an şirket aleyhine tecavüzün men’i ve tazminat davası açabilir.
Kod bir yüklenici tarafından değil de bir çalışan tarafından yazılmışsa, işten doğan buluşlara ilişkin ayrı bir kanuni usul devreye girer; bu usul hizmet buluşlarında bildirim ve bedel yazısında açıklanmaktadır. Tek bir projede çalışanlar, yükleniciler ve bir teknopark kiracılığı bir arada bulunuyorsa bölüşümün dört çıktı için birden — patent, yazılım telifi, tasarım ve bilgi birikimi — aynı anda çözülmesi gerekir; bu çalışma çalışan buluşları ve Ar-Ge fikri mülkiyeti sayfamızda anlatılıyor.
2. FSEK m. 52 Geçerlilik Şartları ve Sözleşme Standardı
Telif devir sözleşmesinde üç noktaya dikkat edilmelidir; ilk ikisi FSEK m. 52’nin aradığı şartlardır, üçüncüsü ise m. 52’nin şartı değil, manevi hakların kullanımına ilişkin bir sözleşme güvencesidir:
- Yazılı Şekil Şartı: Sözleşme mutlaka yazılı yapılmalıdır. E-posta yazışması veya sözlü anlaşma hukuken geçersizdir.
- Hakların Tek Tek Sayılması İlkesi: FSEK m. 52, mali haklara dair sözleşme ve tasarruflarda konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar; bu nedenle sözleşmede “Tüm haklar şirkete aittir” gibi genel ve muğlak ifadeler bu şartı KARŞILAMAZ. Devredilen mali haklar kanundaki adlarıyla tek tek sayılmalıdır:
- İşleme Hakkı (FSEK m. 21)
- Çoğaltma Hakkı (FSEK m. 22)
- Yayma Hakkı (FSEK m. 23)
- Temsil Hakkı (FSEK m. 24)
- Umuma İletim ve Dijital Yayın Hakkı (FSEK m. 25)
- Manevi Hakların Kullanım Yetkisi: FSEK m. 14 uyarınca eserin kamuya arzı ve adın belirtilmesi yetkisinin kayıtsız şartsız şirkete bırakıldığı açıkça taahhüt edilmelidir.
3. Açık Kaynak Lisans Tuzakları: GPL ve AGPL Viral Riskleri
Yazılım geliştiricilerin kod kütüphanelerine dahil ettiği açık kaynak kodların lisans türleri, şirket için büyük sermaye riski yaratabilir:
| Lisans Türü | Örnekler | Hukuki Risk ve Zorunluluk Seviyesi |
|---|---|---|
| Permissive (İzin Verici) | MIT, Apache 2.0, BSD | DÜŞÜK RİSK: Kaynak kodları gizli tutarak ticari üründe kullanılabilir. |
| Weak Copyleft | LGPL, MPL | ORTA RİSK: Yalnızca değiştirilen açık kaynak kütüphane paylaşılır. |
| Strong / Viral Copyleft | GPL v2/v3, AGPL | AĞIR RİSK: Şirketin tescilli özel yazılımının tüm kaynak kodlarının kamuya açılması zorunludur! |
4. M&A ve Yatırım Öncesi IP Due Diligence Adımları
Yatırımcıların hukuk denetiminden başarıyla geçmek için:
- Kurucu ortakların şirketten önce geliştirdiği ilk kod tabanı için Geçmişe Etkili IP Devir Sözleşmesi imzalanması.
- Tüm çalışan ve yüklenicilerin FSEK 52 uyumlu sözleşmelerinin arşivlenmesi.
- Yazılım kod tabanının açık kaynak tarama araçları (FOSSA, Black Duck) ile taranarak viral lisans bulaşmalarının temizlenmesi.
Devir evrakı mülkiyeti çözer; ancak tescilli bir hakka dönüşmeyen bilgi birikimini — müşteri listelerini, fiyatlama modellerini, mimari tercihleri — tek başına korumaz. Bu katman TTK’nın haksız rekabet hükümlerine dayanır ve Türk hukukunda ticari sırrın korunması yazımızda ele alınmıştır. Kod ya da arayüz bir başkasının sitesinde göründüğünde ise çözüm sözleşmede değil kanundadır; kullanılabilir iki yol çevrimiçi telif ihlalinde FSEK ek madde 4 ile 5651 yolunun karşılaştırması yazımızda karşılaştırılıyor.
Teknoloji şirketinizin fikri mülkiyet denetimi ve telif devir sözleşmeleri için bilişim ve şirketler hukuku sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Aynı dosyadaki inceleme çoğu zaman geliştirici ekibin imzaladığı rekabet yasağı kayıtlarını da ortaya çıkarır; bu kayıtlara eklenen cezai şartlar rekabet yasağında cezai şart yazısında incelenmektedir.
İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri
- Şirket Ortaklık Uyuşmazlıkları ve Joint Venture: Azınlık hakları (TTK 411), genel kurul iptali (TTK 445) ve yönetim kurulu sorumluluğu (TTK 553).
- Şirket ve İşletme Kuruluşu: Yabancı yatırımcılar için Anonim (A.Ş.) ve Limited (Ltd. Şti.) şirket kuruluşu ve MERSİS tescili.
- Birleşme ve Devralmalar (M&A): Hukuki durum tespiti (Due Diligence), pay devir sözleşmeleri ve Rekabet Kurumu izinleri.
- İstanbul’da Yabancı Müvekkil ve Şirketler İçin Dava ve İşlem Rehberi: İstanbul ticaret mahkemelerinde dava takibi, vekaletname ve kurumsal danışmanlık.
