İstihdam Sözleşmeleri ve İşyeri Politikaları

İş sözleşmesi, yabancı bir işverenin Türkiye’deki riskinin ya kontrol altına alındığı ya da yaratıldığı yerdir. Türk iş hukuku, hiçbir sözleşmenin altına inemeyeceği bir haklar zemini koyan ve tereddütleri işveren aleyhine yorumlayan koruyucu bir kanun olan 4857 sayılı İş Kanunu üzerine kuruludur. Kanunun 4. maddesiyle kapsam dışında bırakılan deniz ve hava taşıma işleri, ev hizmetleri, çıraklar ve sporcular gibi iş ilişkileri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na (TBK) ya da özel kanunlarına tabidir; işletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ise Kanuna tabi kalır, ancak iş güvencesi hükümlerinin dışındadır (m. 18). Evrakı en baştan doğru kurmak, yıllar sonra bir işe iade veya tazminat davasında onarmaya çalışmaktan çok daha ucuzdur.

Doğru Sözleşme Türünü Seçmek

Asıl olan belirsiz süreli iş sözleşmesidir. Belirli süreli iş sözleşmesi, belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak yazılı şekilde yapılan sözleşmedir (m. 11). Sık görülen bir yapılandırma hatası, belirli süreli sözleşmeyi iş güvencesinden kurtulmanın pratik bir yolu saymaktır: belirli süreli sözleşme esaslı bir neden olmadıkça zincirleme yapılamaz; yapılırsa sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir (m. 11).

Deneme Süresi, Çalışma Süresi ve İzin

Deneme süresi en çok iki ay olabilir; yalnızca toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkarılabilir ve ancak sözleşmede deneme kaydı varsa uygulanır (m. 15). Deneme süresi içinde taraflardan her biri sözleşmeyi ihbar ve tazminat yükümü olmaksızın feshedebilir. Sözleşme ve el kitabı, kanuni çalışma süresi çerçevesine de uymak zorundadır: yasal üst sınır haftada 45 saattir; bunun üzerindeki çalışma, saat ücretinin 1,5 katı üzerinden ödenen (ya da işçi isterse her fazla çalışma saati için bir saat otuz dakika serbest zaman verilen), yılda 270 saatle sınırlı ve işçinin onayını gerektiren fazla çalışmadır. En az bir yıl çalışmış işçiye verilen yıllık ücretli izin, hizmet süresine göre 14, 20 ve 26 günden az olamaz; on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilerde yirmi günden az olamaz (m. 53). Asgari ücret, Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla en geç iki yılda bir belirlendiğinden (m. 39) ve kısa sürede değişebildiğinden, şablonlarımız hızla eskiyen sabit bir rakam yerine kanuni mekanizmaya atıf yapar.

Sizi Gerçekten Koruyan Hükümler

Yabancı bir şablondan kopyalanmış klişe gizlilik ve rekabet yasağı ifadeleri, geçerliliğin en sık kaybedildiği yerdir. TBK m. 444-447 uyarınca rekabet yasağı yazılı olarak üstlenilir ve ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve bu bilgilerin kullanılması işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir; işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve süresi özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. TBK m. 445/2 uyarınca aşırı geniş hükümler hâkim tarafından kapsam veya süre bakımından sınırlanabilir. Bu hükümleri, gizlilik ve fikri mülkiyet devri koşullarıyla birlikte, TBK m. 444 ve 445’in çizdiği sınırlar içinde düzenler ve rolün gerektirdiği kişisel verilerin korunması yükümlülükleriyle uyumlu hale getiririz. Çalışan gizli bilgiyle birlikte ayrılmışsa sözleşme hükmü cevabın yalnızca yarısıdır; gerisini ihtiyati tedbir dâhil olmak üzere Türk Ticaret Kanunu sağlar; bu iş ticari sır ve gizlilik uyuşmazlıkları uygulamamızdadır.

El Kitapları ve İşyeri Politikaları

Sözleşme tek bir ilişkiyi, el kitabı ise işyerinin tamamını düzenler. Fazla çalışma onayını, izni, disiplin ve şikâyet prosedürünü, eşit davranmayı ve tacizle mücadeleyi, uzaktan çalışma düzenlemelerini ve işverenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülüklerini belgeleyen el kitapları ve bağımsız politikalar oluştururuz. Değeri pratiktir: bir uyuşmazlık geldiğinde, iyi hazırlanmış bir politika, işverenin bir kuralın var olduğunu, duyurulduğunu ve adil bir usulle uygulandığını ortaya koymasını sağlar; bu da savunulabilir bir fesih ile pahalıya mal olan bir fesih arasındaki farktır. Henüz kuruluş aşamasındaki şirketler için bunu şirket kuruluşu ile birlikte planlarız; böylece çalışan kadrosu ilk işe alımdan itibaren uyumlu bir zemin üzerinde olur.

İlgili Hizmet Alanları ve Dava Rehberleri