Kanada'daki Mirasçılar için Türkiye'de Miras ve Tapu İntikali: Uygulanacak Hukuk, Mirasçılık Belgesi ve Kanada Belgeleri

Miras kendiliğinden geçer, ama tapu, banka ve araç için mirasçılığın Türkiye'de ispatı gerekir. Hangi hukukun uygulandığı, mirasçılık belgesinin noterden mi mahkemeden mi alınacağı, Kanada'da doğan çocukların ve Kanada'da alınan boşanmanın nüfus kaydına etkisi, üç aylık ret süresi ve yabancı mirasçı için Tapu Kanunu m. 35 bu yazıda.

Kanada’da yaşayan Türk vatandaşları ve Türk asıllı Kanadalılar miras meselesiyle çoğu zaman şöyle karşılaşır: anne ya da baba Türkiye’de vefat eder, geride bir daire, bir arsa, banka hesabı ya da araba kalır; çocuklar ise Toronto’da, Montreal’de, Calgary’de ya da Vancouver’dadır. İkinci durum, iki vatandaşlığı olan bir ebeveynin Kanada’da vefat etmesi ve Türkiye’deki tapunun Kanada’dan takip edilmek zorunda kalınmasıdır.

Hukuken mülkiyet zaten geçmiştir. Türk Medeni Kanunu (TMK, 4721 sayılı Kanun) m. 599’a göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Eksik olan, tapu müdürlüğünün, bankanın ve noterin kabul edeceği ispat ve tapunun mirasçılar adına tescilidir. TMK m. 705/2 bu ayrımı açıkça yapar: miras hâlinde mülkiyet tescilden önce kazanılır; ancak malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.

Bu yazı Kanada’daki mirasçılar için hazırlandı. Uygulanacak hukuku, mirasçılık belgesinin hangi merciden alınacağını, Kanada’da düzenlenen belgelerin Türkiye’de ne işe yaradığını, nüfus kaydındaki eksiklerin dosyayı nasıl etkilediğini, mirasın reddini, Kanada vatandaşı mirasçı için Tapu Kanunu m. 35’i ve tapu, banka ve araç için adımları sırasıyla anlatıyor.

Hangi hukuk uygulanır: vatandaşlık, malın yeri ve Kanada eyaletleri

Mirasa uygulanacak hukuk, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK, 5718 sayılı Kanun) 20. maddesinde düzenlenir. Maddenin beş fıkrası da Kanada’daki bir aileyi ilgilendirir:

• Birinci fıkra: miras ölenin millî hukukuna tâbidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.
• İkinci fıkra: mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir.
• Üçüncü fıkra: Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır.
• Dördüncü fıkra: ölüme bağlı tasarrufun şekline m. 7 uygulanır; ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan tasarruflar da geçerlidir. M. 7, işlemin yapıldığı ülke hukukunun veya işlemin esasına uygulanacak hukukun öngördüğü şekli yeterli sayar.
• Beşinci fıkra: ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka tâbidir.

Türk vatandaşı ebeveyn Türkiye’de vefat etti. Ölenin millî hukuku Türk hukukudur; dolayısıyla daireye, banka mevduatına ve araca, yani terekenin tamamına Türk hukuku uygulanır. Çocukların Kanada vatandaşı olması uygulanacak hukuku değiştirmez; yalnızca belgeleri ve aşağıda anlatılan Tapu Kanunu m. 35 durumunu değiştirir.

Çifte vatandaş ebeveyn Kanada’da vefat etti. Uygulanacak hukukun vatandaşlığa göre belirlendiği hâllerde, birden fazla devlet vatandaşlığı olan kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 4/1-b). Ebeveyn hangi eyalette yaşamış olursa olsun Türkiye’deki terekeye Türk hukuku uygulanır. Birden fazla vatandaşlığı olup hiçbiri Türk vatandaşlığı olmayan kişi hakkında ise daha sıkı ilişki hâlinde bulunduğu devlet hukuku uygulanır (m. 4/1-c); bu kural Türkiye’deki taşınmaz için sonucu değiştirmez, çünkü m. 20/1 taşınmaza her durumda Türk hukukunu uygular.

Yalnız Kanada vatandaşı olan bir yakın vefat etti. Türkiye’deki taşınmaza yine Türk hukuku uygulanır (m. 20/1, ikinci cümle). Banka hesabı ya da araç gibi taşınırlar ise ölenin millî hukukuna, yani Kanada hukukuna tâbidir. Kanada’da eyaletlere göre değişen hukuk düzenleri bulunduğundan MÖHUK m. 2/5 devreye girer: hukuku uygulanacak devlet farklı hukuk düzenlerine sahip bölgesel birimlerden oluşuyorsa hangi bölge hukukunun uygulanacağı o devletin hukukuna göre belirlenir; belirleyici bir hüküm yoksa ihtilafla en sıkı ilişkili bölge hukuku uygulanır. Hâkim yabancı hukuku re’sen uygular ve içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir; tüm araştırmalara rağmen tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır (m. 2/1-2).

Vasiyetname açısından iki sonuç vardır. Kanada’da düzenlenmiş bir vasiyetname, yapıldığı yerin şekil kurallarına uyuyorsa şekil bakımından geçerlidir (m. 7 ve 20/4). Şekil geçerliliği içeriği korumaz: Türkiye’deki daireyi tek bir çocuğa bırakan vasiyetname, TMK m. 506’daki saklı paylar karşısında değerlendirilir. Vasiyetname yoksa yasal paylar uygulanır: çocuklar eşit olarak mirasçıdır (TMK m. 495); altsoyla birlikte mirasçı olan sağ kalan eş mirasın dörtte birini alır (m. 499).

Mirasçılık belgesi: noter mi, sulh hukuk mahkemesi mi?

TMK m. 598/1’e göre başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Uygulamada hâlâ “veraset ilamı” denen belge budur. Ancak Noterlik Kanunu (1512 sayılı Kanun) m. 71/B noter yolunu üç hâlde kapatır:

1. Mirasçılık belgesinin verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa,
2. Nüfus kayıtları mirasçılık belgesi verilmesi konusunda yeterli değilse,
3. Mirasçılık belgesi yabancılar tarafından talep ediliyorsa.

Kanada’daki aileler için bu üç hâl somut sonuç doğurur. Başvuruyu yalnız Kanada vatandaşı olan bir kardeş yapıyorsa noter belge veremez. Kanada’da doğmuş ama doğumu Türk konsolosluğuna hiç bildirilmemiş bir torun, ebeveyni mirasbırakandan önce ölmüşse mirasçıdır (TMK m. 495/3: önce ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alır), ama nüfus kütüğünde görünmez; kayıt yetersiz olduğu için dosya sulh hukuk mahkemesine gider. Noterin verdiği belgeye karşı menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (m. 71/C). Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598).

Vasiyetname varsa ayrı bir yol izlenir. Vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur (TMK m. 596). Atanmış mirasçıya veya vasiyet alacaklısına belge, tasarruf mirasçılara ve diğer vasiyet alacaklılarına bildirildikten sonra bir ay içinde bunlar tarafından itiraz edilmemişse sulh mahkemesince verilir (m. 598/2).

Nüfus kaydı: Kanada’da yaşanan olaylar kütükte var mı

Türk vatandaşı mirasbırakan ve mirasçılar için mirasçılık belgesinin omurgası nüfus kütüğüdür. Kanada’da yaşanan olayların kütüğe işlenmemiş olması dosyayı uzatabilir:

• Doğum: yurt dışında doğan çocuğun doğumu altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir (Nüfus Hizmetleri Kanunu, 5490 sayılı Kanun, m. 15/1).
• Evlenme: Türk vatandaşlarının yurt dışında yabancı yetkili makamlar önünde yaptığı evlenmeler, o yerdeki dış temsilciliğe bildirilerek kütüğe işlenir (m. 24/1).
• Boşanma: yabancı ülke makamlarınca verilen boşanma kararları, m. 27/A’daki şartlar varsa dış temsilcilik aracılığıyla idari yoldan nüfus kütüğüne tescil edilir; tescil reddedilirse tanıma MÖHUK uyarınca yapılır. Boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz (TMK m. 181/1). Kütüğe işlenmemiş bir Kanada boşanması, eski eşin mirasçılık belgesinde görünmesine yol açabilir. Ayrıntılar için Kanada’da alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması yazımıza bakın.
• Ölüm: dış temsilcilikler öğrendikleri ölüm olaylarını on gün içinde bildirmekle yükümlüdür (m. 31/1). Kütükte sağ görünen bir kişinin ölümü, ölümü gösteren belgeyle başvurulduğunda nüfus müdürlüğünce işlenir (m. 33/1).

Pratik sıra şudur: önce kütük tamamlanır, sonra mirasçılık belgesine başvurulur. Sıra tersine çevrildiğinde ya noter belge vermez ya da eksik mirasçıyla düzenlenmiş bir belge sonradan sorun çıkarır.

Kanada’da düzenlenen belgeler Türkiye’de ne işe yarar?

Ebeveyn Kanada’da vefat etmişse ailenin elinde genellikle şu belgelerden biri olur: Ontario’da Ontario Superior Court of Justice’ten alınan Certificate of Appointment of Estate Trustee; British Columbia’da eyaletin miras kanununun “representation grant” dediği grant of probate ya da grant of administration; Quebec’te ise noterde düzenlenmiş bir vasiyetname (Quebec hükümetine göre noter vasiyetnamesi resmî senettir ve probate gerektirmez; el yazılı ya da tanık huzurunda yapılan vasiyetname ise noter veya Superior Court önünde probate edilir).

Ontario hükümeti bu sertifikayı, estate trustee’ye tereke mallarını yönetme ve tereke borçlarını ödeme yetkisi veren belge olarak tanımlar. Yani Kanada belgesi “terekeyi kim yönetecek” sorusunu cevaplar. Türk tapu müdürlüğü ise “Türk hukukuna göre mirasçılar kim, payları ne” diye sorar. Tapu Kanunu (2644 sayılı Kanun) m. 37 bu konuda açıktır: yabancı hakiki şahısların intikal işleri, Türk mahkemelerinden verilen veya kendi yetkili makamlarından verilip Türk kanunlarının veraset usulü hakkındaki hükümlerine uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine istinaden yapılır. MÖHUK m. 58 de aynı yöndedir: yabancı ilamın kesin delil veya kesin hüküm olarak kabulü, tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; tanımada m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı aranmaz; ihtilafsız kaza kararları da aynı hükme tâbidir ve yabancı ilama dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılmasında da aynı usul uygulanır.

Bu nedenle iki yol vardır: Kanada belgeleri delil olarak kullanılarak sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınır, ya da Kanada kararı asliye mahkemesinde tanınır (MÖHUK m. 58; tenfizde görevli mahkemeyi gösteren m. 51 uygulamada tanımaya da uygulanır; hasımsız ihtilafsız kaza kararlarında tebligat yapılmaz ve istem basit yargılama usulüyle incelenir, m. 55/1). Mirasçıları ve paylarını belirlemeyen bir atama belgesi tapu açısından tanınacak pek bir şey içermediğinden, bu durumda Türk mirasçılık belgesi çoğu zaman daha kısa yoldur. Tanıma ile tenfiz arasındaki fark Kanada mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi yazımızda anlatılıyor.

Kanada’dan gelecek her belge için iki işlem gerekir: apostil ve onaylı Türkçe tercüme. Apostil Sözleşmesi Kanada’da 11 Ocak 2024’ten, Türkiye’de 29 Eylül 1985’ten beri uygulanır. Alberta, British Columbia, Ontario, Quebec ve Saskatchewan kendi yetki alanlarındaki belgelere apostil şerhi verir; federal belgeler ve diğer eyalet ile bölgelerde düzenlenen veya noterce onaylanan belgeler için Global Affairs Canada yetkilidir. Ontario’da ölüm belgesi ServiceOntario’dan alınır; eyalet, yurt dışında tereke işlemleri için ölüm nedenini içermeyen certified copy of death registration belgesini gösterir.

Kanada vatandaşı mirasçı daireyi elinde tutabilir mi? Tapu Kanunu m. 35

Mirasçılardan biri ya da birkaçı Türk vatandaşı değilse Tapu Kanunu m. 35 devreye girer. Birinci fıkraya göre kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler yönünden ve ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı uyruklu gerçek kişiler Türkiye’de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir. Yabancı uyruklu gerçek kişilerin edindikleri taşınmazların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez; Cumhurbaşkanı kişi başına miktarı iki katına kadar artırabilir. Aynı maddenin sonraki bir fıkrası Cumhurbaşkanına edinimleri ülke, kişi, coğrafi bölge, süre, sayı, oran, tür, nitelik, yüzölçüm ve miktar olarak belirleme, sınırlandırma, kısmen veya tamamen durdurma ya da yasaklama yetkisi verir.

Miras kanun gereğince geçtiği için m. 35 mirasçının malik olmasını engellemez; sonucunu son fıkra düzenler. Birinci fıkradaki sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar ve sınırlı ayni haklar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmediği takdirde tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir.

Kanada’daki aileler için üç not:

• Türk vatandaşı ve Mavi Kartlı mirasçı bu sınırlamaya girmez. Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, maddede sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam eder; millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır (Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28/1). Taşınmaz edinimi m. 28/2’de sayılan istisnalar arasında değildir. Bu durum Mavi Kart’la gösterilir (m. 28/6).
• Yalnız Kanada vatandaşı olan mirasçı için uygunluk intikalden önce kontrol edilir. Bu yazı bilerek ülke listesi vermez; soru, devir günü yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararlarına göre cevaplanır. Satın alma açısından m. 35 Yabancı Olarak Türkiye’de Gayrimenkul Almak rehberimizde anlatılıyor.
• Alan sınırları ilçe ve kişi bazında ölçülür. Tarla ya da büyük arsa söz konusuysa kontrol devirden önce yapılmalıdır; ilçe kotasının pratikteki etkisi yabancıya satışta ilçe kotası yazımızda ele alınıyor.

Mirasın reddi: Kanada’dan üç ay

Mirasçılar mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m. 599/2). Ebeveynin ipotekli kredisi, vergi borcu ya da bir aile şirketi için verdiği kefaletler olabileceği düşünülüyorsa, mirası kabul anlamına gelebilecek bir adım atılmadan önce borçlar araştırılmalıdır.

• Kim, nasıl: yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir (m. 605/1). Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır; sulh hâkimi beyanı bir tutanakla tespit eder, süresinde yapılan ret mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır ve mirasçı isterse kendisine reddi gösteren bir belge verilir (m. 609).
• Reddedilmiş sayılma: ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m. 605/2).
• Süre: miras üç ay içinde reddolunabilir (m. 606). Süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe ölümü öğrendikleri tarihten; vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işler. Yurt dışındaki mirasçı için ayrı bir süre yoktur.
• Uzatma: önemli sebeplerin varlığında sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (m. 615).
• Ret hakkının düşmesi: ret süresi sona ermeden tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez; yasal süre içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (m. 610).

Kanada’daki mirasçı için risk süre başlangıcındadır: süre ölümün öğrenilmesiyle işlemeye başlar, ailenin Türkiye’deki dosyaya bakmaya karar verdiği günle değil. Ret bir vekil aracılığıyla yapılacaksa vekâletnamede bu yetki açıkça yazılmalıdır.

Üç aile durumu karşılaştırması

Adım adım: tapu, banka ve araç

1. Malvarlığını listeleyin. Tapu fotokopileri, taşınmazın il ve ilçesi, banka adları, araç ruhsatı gibi ailedeki bilgiler toplanır.
2. Nüfus kaydını tamamlayın. Kanada’daki doğum, evlenme, boşanma ve gerekiyorsa ölüm kayıtları Türk kütüğüne işlenir.
3. Mirasçılığı ispatlayın. Noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınır.
4. Vergi beyanını ayrı bir adım olarak ele alın. Veraset ve intikal vergisi kendi beyannamesi ve kurallarıyla ayrı bir iştir. 7338 sayılı Kanun m. 19’a göre intikal eden gayrimenkullerin tescili vergi tahakkuku beklenmeksizin yapılır; ancak taşınmaza isabet eden vergi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağ yapılamaz ve tapu memurları vergi dairesince verilmiş ilişik kesme belgesi olmaksızın devir işlemi yapamaz; aynı madde, tahakkuk eden vergi için teminat gösterilmesi hâlinde devre izin verilebileceğini de düzenler.
5. Tapuda intikali yaptırın. Başvuru, taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne mirasçılık belgesiyle yapılır. Zorunlu deprem sigortası (DASK) da gerekir: tapu müdürlükleri bu sigortaya tâbi bina ve bağımsız bölümlerde, sigortanın yaptırıldığı ve işlem tarihi itibarıyla geçerli olduğu belgelenmedikçe tescil işlemi yapamaz (6305 sayılı Kanun m. 11/2). Birden çok mirasçı paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf eder; mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir (TMK m. 640). Kardeşlerin bir kısmı Kanada’da, bir kısmı Türkiye’de olduğunda bu temsilci işi kolaylaştırır.
6. Banka hesaplarını kapatın. Banka mirasçılık belgesini ister. 7338 sayılı Kanun m. 17’ye göre bankalar, verginin konusuna giren paraları hak sahiplerine vermeden önce verginin ödendiğini gösteren vergi dairesi tasdiknamesini ister; tasdikname ibraz edilmezse madde, vergi karşılığı tevkifat yapılarak bakiyenin ödenmesine imkân verir. Mirasbırakanın kiralık kasası, sulh hâkiminin yapacağı tespit hariç, vergi dairesinin yetkili memuru hazır bulunmadan açılamaz (m. 23).
7. Aracı devredin ya da satın. Türkiye’de kayıtlı araç da terekeye dahildir; devir ya da satış için başlangıç belgesi mirasçılık belgesidir.
8. Satış ya da paylaşım. Mirasçılar taşınmazı ancak intikal tescil edildikten sonra satabilir veya ipotek ettirebilir (TMK m. 705/2).

Kanada’dan yürütmek: konsoloslukta vekâletname

Bu işlerin çoğu Türkiye’ye gelmeden yapılabilir. Yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür (Noterlik Kanunu m. 191); Türkiye’nin Ottawa’da Büyükelçiliği, Toronto, Montreal ve Vancouver’da Başkonsoloslukları vardır. Türk vatandaşı mirasçı vekâletnameyi bu temsilciliklerde düzenletebilir. Yalnız Kanada vatandaşı olan mirasçı ise Kanadalı bir notere başvurur; bu vekâletname apostil şerhi ve onaylı Türkçe tercümeyle kullanılır. Hangi yolla düzenlenirse düzenlensin vekâletnamede mirasçılık belgesi alma, tanıma davası açma, tapuda intikal, banka ve araç işlemleri, satış ve mirasın reddi ayrı ayrı yazılmalıdır. Biçim ve ifade için Kanada’dan Türkiye’ye vekâletname ve apostil yazımıza bakabilirsiniz.

Lex Lata Kanada’daki mirasçılarla nasıl çalışır

Lex Lata, Kanada’da yaşayan mirasçılar ve tereke temsilcileri adına Türkiye’deki miras işlerini yürütür: nüfus kaydındaki eksiklerin giderilmesi, sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi, Kanada kararlarının tanınması, tapuda intikal, banka ve araç işlemleri, mirasın reddi ve miras kalan taşınmazın satışı. Çalışma uzaktan, Türkçe ya da İngilizce olarak, apostilli belgeler ve vekâletname üzerinden yürür. Yurt dışından mülk yönetimiyle ilgili işler gayrimenkul hukuku sayfamızda anlatılıyor. Kanada’da yaşayanlara yönelik diğer rehberler Kanada’da yaşayanlar için Türkiye’de avukat sayfasında toplanıyor; bir dosyayı görüşmek için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.