İngiltere'de Alınan Boşanma Kararının Türkiye'de Tanınması ve Nüfusa İşlenmesi

İngiltere ve Galler’de verilen final order, İskoçya’da verilen boşanma kararı ya da Kuzey İrlanda’da verilen decree absolute, evliliği Birleşik Krallık’ın o bölgesinin hukukuna göre sona erdirir. Bu kararların hiçbiri Türkiye’deki nüfus kaydını kendiliğinden değiştirmez. Nüfus kaydı, kişinin medeni hâlini ve evlenme, boşanma gibi kişisel durum değişikliklerini tutar (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 7/1-d ve f). İngiliz kararı bu kayda ancak Türk hukukunun öngördüğü yollardan biriyle girer.

Birinci yol idaridir: 5490 sayılı Kanun m. 27/A uyarınca Birleşik Krallık’taki bir Türk temsilciliğinde ya da Türkiye’deki bir il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğünde tescil. Diğer yol yargısaldır: aile mahkemesi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 58’e göre açılan tanıma davasında İngiliz kararını tanır. Bu rehber; Birleşik Krallık’taki üç ayrı hukuk düzeninin her birinden hangi belgenin alınacağını, başkonsolosluk başvurusunu kimin imzalayacağını, hangi durumlarda yalnız mahkemenin çözüm olduğunu ve çocuklara ve paraya ilişkin kararların neden ayrı kurallara bağlı olduğunu anlatır. Lex Lata Türk hukuku alanında danışmanlık verir; İngiliz, İskoç veya Kuzey İrlanda hukukuna ilişkin sorular orada yetkili bir solicitor’a aittir.

Birleşik Krallık’ta evliliği hangi karar sona erdirir

Türk temsilciliğindeki komisyon da Türk mahkemesi de kesinleşmiş bir karar arar. Birleşik Krallık’ın her bölgesi bu aşamayı farklı adlandırır ve Türkiye’ye gönderilecek dosyada doğru belgenin bulunması gerekir.

İngiltere ve Galler. Mahkemenin 6 Nisan 2022 ve sonrasında kaydettiği boşanma başvurularında iki aşama conditional order (koşullu karar) ve final order (nihai karar) adını taşır. Bu tarihten önce kaydedilen başvurularda aynı aşamalar decree nisi ve decree absolute olarak anılırdı. GOV.UK’ye göre conditional order ya da decree nisi verildikten sonra taraflar hâlâ evlidir, kararı kesinleştirmek için en az 43 gün beklenir ve final order ya da decree absolute ile boşanma gerçekleşir. Bu nedenle conditional order, m. 27/A’ya göre tescil edilebilecek bir karar değildir.

İskoçya. İskoç mahkeme belgeleri boşanma kararını decree of divorce, kararın örneğini extract decree of divorce olarak anar. Dava sheriff court’ta ya da Court of Session’da açılabilir. İskoç mahkeme idaresinin (Scottish Courts and Tribunals Service) açıklamasına göre 1984’ten sonra verilen boşanma kararlarının extract’ı İskoçya Ulusal Kayıtları’ndan (National Records of Scotland), daha eskilerinin ise Court of Session’dan istenebilir.

Kuzey İrlanda. Boşanma davalarına County Court ve High Court bakar. Hâkim önce decree nisi verir; en az altı hafta bir gün sonra davacı decree absolute için başvurabilir. NI Direct’e göre evlilik, decree absolute verildiğinde sona erer.

Karar hangi bölgeden gelirse gelsin Türk makamı iki şeye bakar: Bu, evliliği sona erdiren karar mıdır ve verildiği yerin hukukuna göre kesinleşmiş midir? Madde 27/A usulen kesinleşmiş karar arar; Tescil Yönetmeliği de kararda kesinleşme şerhi yoksa kesinleştiğine dair onaylı belge ister (m. 7/1-c). Belirli bir İngiliz, İskoç ya da Kuzey İrlanda belgesinin kesinleşmeyi kendiliğinden gösterip göstermediği o hukuk düzeninde yetkili solicitor’ın cevaplayacağı bir sorudur. Bu soru tercümeye para ödemeden önce netleştirilmelidir.

Birleşik Krallık’taki Türk temsilciliğinde tescil (5490 sayılı Kanun m. 27/A)

Kanundaki dört şart

Bu madde Kanuna 2017’de 690 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile eklendi; KHK 2018’de 7077 sayılı Kanunla aynen kabul edildi. Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin verilen kararlar, şu dört şartla nüfus kütüğüne tescil edilir:

1. taraflar bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurur; taraflardan biri ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekili tek başına başvurabilir (tek başına başvuru imkânı 2020’de 7226 sayılı Kanunla eklendi);
2. kararı, verildiği devletin kanunlarına göre o konuda yetkili bir adlî veya idarî makam vermiştir;
3. karar usulen kesinleşmiştir;
4. karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı değildir.

Başvurunun ayrıntıları, Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik’tedir (Resmî Gazete 7 Şubat 2018; değişiklik 30 Ağustos 2020). Aşağıda kısaca Tescil Yönetmeliği diyoruz.

Başvuru nereye yapılır

Madde 27/A/2, yurt dışında tescili kararın verildiği ülkedeki dış temsilciliklere bırakır; Yönetmelik dış temsilciliği Türkiye’nin o ülkedeki büyükelçiliği, başkonsolosluğu veya konsolosluk ajanlığı olarak tanımlar (m. 4/1-ç). İngiltere ve Galler, İskoçya ya da Kuzey İrlanda’da verilen karar bu nedenle Birleşik Krallık’ta, yani Londra Büyükelçiliğinde ya da Londra, Edinburgh ve Manchester başkonsolosluklarında işleme konur. Asılları postalamadan önce bölgenizden sorumlu temsilciliğe başvuruyu nasıl aldığını sorun. Türkiye’den başvurulacaksa yetkili yer, taraflardan birinin yerleşim yerinin bulunduğu il müdürlüğüdür; Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Yönetmelikte sayılan on sekiz il müdürlüğünden birine başvurulur, bunlar arasında İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa da vardır (Tescil Yönetmeliği m. 5).

Başvuruyu kim imzalar

Birmingham’da yaşayan, iki pasaportu bulunan ve 2024’te final order ile boşanan bir İngiliz-Türk düşünelim. Eski eşi de Türk vatandaşıysa başvuru ikisinin birlikte yapacağı bir başvurudur. Temsilcilikte aynı anda bulunmaları gerekmez: Başvurularını aynı anda ya da ayrı zamanlarda yapabilirler, ancak ayrı ayrı başvurulursa iki başvuru arasındaki süre doksan günü geçemez (Tescil Yönetmeliği m. 6/1). Eski eşi yalnız İngiliz vatandaşıysa tek başına başvurabilir (m. 6/2).

Şimdi de hiç Türk vatandaşı olmamış, eski eşi Türk olan bir İngiliz vatandaşını düşünelim. Kanun tek başına başvuruyu yalnız Türk vatandaşı olan tarafa tanır. İngiliz taraf birlikte başvuruya katılabilir ya da Türk eski eş tek başına başvurabilir. Türk taraf hiçbir şey yapmazsa İngiliz taraf aşağıda anlatılan mahkeme yoluna gidebilir.

Eski eşlerden biri ölmüşse Türk vatandaşı olan sağ taraf tek başına başvurabilir (m. 6/2); başvuruya ölüm olayına ilişkin, usulüne uygun onay ve tasdik işlemleri yapılmış belgenin aslı ile noter veya dış temsilcilik tarafından onaylanmış Türkçe tercümesi eklenir (m. 7/1-e). İki eski eş de tescil talebinden önce ölmüşse başvuruyu hukuki yararı bulunanlar yapabilir; tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşmiş boşanmalar bunun dışındadır (m. 6/3). Başvurunun bizzat yapılması da şart değildir: kanuni temsilci ya da vekil başvurabilir (m. 6/1) ve vekil olarak Türk vatandaşı da yabancı gerçek kişi de yetkilendirilebilir (m. 4/1-i).

Türk vatandaşlığını koruyan bir İngiliz-Türk bu kuralların tamamı bakımından Türk vatandaşıdır: Kanun çok vatandaşlığı, Türk vatandaşının aynı anda birden çok vatandaşlığa sahip olması olarak tanımlar (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 3/1-b). Mavi Kartlılar Kütüğüne ise doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve 5901 sayılı Kanun m. 28’de belirtilen altsoyları kaydedilir. Bu Kütüğe kayıtlı olanlar her türlü nüfus olayını yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında dış temsilciliklere beyan etmekle yükümlüdür (5490 sayılı Kanun m. 8/A/1); boşanma da kanunun saydığı nüfus olaylarındandır (m. 3/1-y).

Komisyon nasıl karar verir

Temsilcilikte ya da il müdürlüğünde kurulan komisyon, kararın aile kütüğüne tescil edilip edilemeyeceğini inceler ve oy çokluğuyla karar verir (Tescil Yönetmeliği m. 8, 9/2 ve 9/4). Komisyon gündem varsa en geç on beş gün içinde toplanır (m. 9/3). Belgelerde eksiklik varsa tamamlanması için doksan gün verilir; bu sürede tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m. 7/4). Aynı karar hakkında Türkiye’de açılıp hâlen süren ya da reddedilmiş bir dava varsa başvuru reddedilir (m. 9/6); Türk kamu düzenine açıkça aykırı kararlarda ret, gerekçesi gösterilerek verilir (m. 9/7). Komisyon tescile karar verirse temsilcilik ya da il müdürlüğü bu kararı yedi gün içinde aile kütüğüne işler (m. 10/1). Ne m. 27/A ne de Yönetmelik başvuru için bir süre öngörür.

Birleşik Krallık’ta hazırlanacak evrak

Tescil Yönetmeliği m. 7 komisyonun isteyeceği belgeleri sayar. Birleşik Krallık açısından bunlar şöyledir:

• Başvuru formu (m. 7/1-a).
• Karar. Madde 7/1-b, tescili istenen kararın usulüne göre onaylanmış aslını ve Türkçe tercümesini ister. GOV.UK’ye göre FCDO Legalisation Office, mahkemece verilmiş ve ıslak mürekkepli mahkeme mührü taşıyan belgeleri onaylayabilir; diğer belgeler ancak noter veya solicitor gibi bir İngiliz kamu görevlisi tarafından tasdik edildikten sonra onaylanır. Kararınız size elektronik ortamda ulaştıysa, apostil başvurusundan önce bu iki yoldan hangisinin uygulanacağını kontrol edin.
• Apostil. Apostil Sözleşmesi Birleşik Krallık için 24 Ocak 1965’te, Türkiye için 29 Eylül 1985’te yürürlüğe girmiştir. İngiltere ve Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda belgelerine apostili FCDO Legalisation Office verir. GOV.UK kâğıt apostil ile elektronik e-Apostille seçeneklerini anlatır ve belgeyi isteyen makama hangisini istediğinin sorulmasını önerir; seçimden önce Türk temsilciliğine danışın.
• Kesinleşme belgesi. Kararda kesinleşme şerhi yoksa, kararın verildiği ülke kanunlarına göre kesinleştiğine dair onaylı belge veya yazının aslı ile aynı usulle onaylanmış Türkçe tercümesi (m. 7/1-c).
• Tercüme. Türkçe tercüme için üç onay biçimi kabul edilir: noter onayı, dış temsilcilik onayı ya da ilgili ülkenin yetkili makamının apostil şerhi (m. 7/1-b).
• Kimlik. Madde 7/1-ç kimlik veya pasaport fotokopilerini, taraflardan biri yabancıysa ayrıca kimlik veya pasaportların noter tasdikli Türkçe tercümelerini ister.
• Vekâletname. Başvuruyu vekil yapacaksa m. 7/1-d, noterce düzenlenmiş fotoğraflı özel vekâletnamenin aslını ya da onaylanmış aslına uygun örneğini ister. Yönetmeliğin tanımına göre vekâletname Türk makamlarınca düzenlenmiş olabilir; yabancı makamlarca düzenlenmişse usulüne göre onaylanmış olmalıdır (m. 4/1-ı). Başkonsoloslukta vekâletname ile İngiliz noterinde apostilli vekâletname arasındaki farklar İngiltere’den Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberinde karşılaştırılır.
• Türk mahkemelerindeki durum. Kararla ilgili Türkiye’de açılmış dava bilgileri ya da Türk mahkemelerinde devam eden bir dava veya tanımanın daha önce reddedildiğine dair karar bulunmadığını gösteren adli makam belgesi (m. 7/2).

Bir önceki adımı da kontrol edin. Evlilik İngiltere’de bir nikâh dairesinde ya da başka bir yabancı makam önünde yapıldıysa, 5490 sayılı Kanun m. 24/1 bu evliliğin en geç otuz gün içinde o yerdeki dış temsilciliğe bildirilmesini öngörür. Bu bildirim yapılmadıysa işe temsilcilikle bu konuyu konuşarak başlayın; boşanma, Türk kaydında hiç yer almayan bir evliliği sona erdirmiş olabilir.

Hangi durumlarda tanıma davası gerekir

İdari yol bazı durumlarda kapalıdır ya da yetmez:

• komisyon tescil talebini reddetmiştir (5490 sayılı Kanun m. 27/A/3 ve Tescil Yönetmeliği m. 11 bu hâlde MÖHUK uyarınca tanımaya yönlendirir);
• iki eski eş de Türk vatandaşıdır ve biri başvurmuyor ya da bulunamıyordur;
• eski eş İngiliz kararına itiraz ediyor ve başvuruya katılmıyordur, örneğin dava belgelerinin kendisine hiç ulaşmadığını söylüyordur;
• velayet, nafaka ya da mal paylaşımına ilişkin hükümlerin Türkiye’de de hüküm ifade etmesi isteniyordur (bunlara uygulanabilecek sözleşmeler bir sonraki bölümde anlatılır).

Boşanma için bir anlaşma yok. Birleşik Krallık ile Türkiye arasında hukuk ve ticaret davalarındaki kararların genel olarak tanınması ve tenfizini düzenleyen bir antlaşma yoktur; 1931 tarihli Müzahereti Adliye Mukavelenamesi usule ilişkin işbirliğini ve yalnız bazı yargılama giderlerine ilişkin kararları kapsar. Birleşik Krallık, boşanma ve ayrılık kararlarının tanınmasına ilişkin 1970 tarihli Lahey Sözleşmesine taraftır, Türkiye taraf değildir; bu sözleşme iki ülke arasında uygulanmaz. Boşanmanın tanınması bu nedenle MÖHUK’a dayanır; çocuklara ve nafakaya ilişkin kararlar ise aşağıda anlatıldığı gibi ayrı bir konudur.

Görevli mahkeme. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4, bent 2, aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizini aile mahkemesine verir. Bent, MÖHUK’tan önceki ve MÖHUK m. 64/1 ile yürürlükten kaldırılan 2675 sayılı Kanunu anmaya devam eder. Aile mahkemesi bulunmayan yerde bu işler, 4787 sayılı Kanun m. 2’ye göre bu amaçla belirlenen asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Tanımanın şartları. MÖHUK m. 58/1’e göre İngiliz kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabulü, mahkemenin kararın tenfiz şartlarını taşıdığını tespit etmesine bağlıdır; m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı tanımada uygulanmaz. Mahkeme m. 54/1’in diğer bentlerini inceler. (b) bendinde kanun iki seçeneği “veya” ile bağlar: ilâmın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla ilâmın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmemiş olması. (c) bendine göre hüküm kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır. (ç) bendine göre, o yer kanunları uyarınca kendisine karşı karar ileri sürülen kişi usulüne uygun çağrılmamış, temsil edilmemiş ya da bu kanunlara aykırı biçimde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmişse ve bu kişi bu sebeplerden birine dayanarak Türk mahkemesine itiraz ederse şart gerçekleşmez.

Bu son şart, İngiltere’deki dava sürerken Türkiye’de yaşayan eski eş bakımından önemlidir. Türkiye, Lahey Tebligat Sözleşmesinin m. 10’daki posta yolu dahil kanallara karşı çıktığını beyan etmiştir; (ç) bendine dayanan itiraz her dosyada somut olaya göre değerlendirilir. Tebligat yolları İngiliz davaları için Türkiye’de tebligat ve delil toplama rehberinde anlatılır.

Usul. Madde 58’in kendine ait yetki ve dilekçe kuralı yoktur; yetki, dilekçe ve ekler hükümleri tenfiz için yazılmıştır. Tenfiz, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden istenebilir (m. 51/2). Dilekçede taraflar, kararı veren İngiliz mahkemesi, ilâmın tarih ve numarası ile hükmün özeti yer alır (m. 52). Dilekçeye ilâmın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilâmı veren yargı organınca onanmış örneği ve onanmış tercümesi, ilâmın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi eklenir (m. 53). Tenfiz bakımından m. 55/1, dilekçenin duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğini ve istemin basit yargılama usulüyle incelenmesini öngörür. Bir Türk idaresinden yabancı ilâma dayanarak işlem yapması istendiğinde de aynı usul işler (m. 58/3).

Çocuklar ve nafaka: temsilciliğin tescil edemeyeceği hükümler

Yabancı kararda velayet, iştirak nafakası, çocukla kişisel ilişki kurulması, mal rejimi ve tazminat gibi tenfize konu hükümler bulunursa komisyon, kararı boşanma yönünden kabul eder, inceler ve karara bağlar; komisyon kararı bu hükümler bakımından sonuç doğurmaz ve bunlar için yetkili mahkemede tanıma veya tenfiz davası açılabilir (Tescil Yönetmeliği m. 9/5).

İngiltere ve Galler’de GOV.UK’nin anlattığı child arrangements order, çocuğun nerede yaşayacağına, kiminle vakit geçireceğine ve başka hangi temasın kurulacağına mahkemenin karar vermesidir; anlaşan ebeveynler mahkemeden bir consent order onaylamasını isteyebilir, mahkeme mal ve para konusunda financial order da verebilir. Bunlar mahkeme kararlarıdır. MÖHUK’un tenfiz hükümleri yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ilâmlardan söz eder (m. 50/1); Türkiye’de tanınabilecek ya da tenfiz edilebilecek olan, İngiliz mahkemesinin verdiği karardır, ebeveynlerin kendi aralarında yaptığı düzenleme değildir.

Önce sözleşmeler. MÖHUK, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümlerini saklı tutar (m. 1/2). İngiltere’deki aileler için iki sözleşme önemlidir:

• Çocukların korunmasına ilişkin 1996 tarihli Lahey Sözleşmesi. Birleşik Krallık için 1 Kasım 2012’de, Türkiye için 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girmiştir. Velayet ve kişisel ilişki haklarına ilişkin önlemleri kapsar (m. 3/b), nafakayı kapsamaz (m. 4/e). Bir akit devlette alınan önlemler diğer akit devletlerde kendiliğinden tanınır (m. 23/1); tanıma m. 23/2’de sayılan sebeplerle reddedilebilir; bunlardan biri, tanımanın, Sözleşmenin deyişiyle “çocuğun üstün yararı gözetilerek” talep edilen devletin kamu düzenine açıkça aykırı olmasıdır (m. 23/2-d). İlgili her kişi, tanınıp tanınmama konusunda karar verilmesini, talep edilen devletin usulüne göre yetkili makamlardan isteyebilir (m. 24). İcra için talep üzerine icra edilebilirlik kararı ya da kayıt gerekir (m. 26). Birleşik Krallık ile Türkiye arasında tanıma ve tenfiz bakımından Sözleşme, iki devlet arasında yürürlüğe girdiği 1 Şubat 2017’den sonra alınan önlemlere uygulanır (m. 53/2).
• 2007 tarihli Lahey Nafaka Sözleşmesi (çocuk nafakası ve diğer aile nafakalarının uluslararası alanda tahsiline ilişkin sözleşme). Türkiye için 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girmiştir; HCCH Birleşik Krallık’ı 1 Ağustos 2014’ten beri bağlı gösterir. Sözleşme, 21 yaşından küçük kişilere karşı ana-baba ve çocuk ilişkisinden doğan nafaka yükümlülüklerine ve Merkezi Makam usulüne ilişkin sınırlarla eş nafakasına uygulanır (m. 2/1). Tanıma bölümü, adlî veya idarî makamların nafakaya ilişkin kararlarını, bu makamlar önünde yapılan ya da onlarca onaylanan sulh ve anlaşmalar dahil kapsar (m. 19/1). Taraf devletler arasında, kapsamları örtüştüğü ölçüde nafaka yükümlülüklerine ilişkin kararların tanınması ve tenfizi hakkındaki 1973 tarihli Lahey Sözleşmesinin yerini alır (m. 48); Türkiye tanıma ve tenfizde m. 24’teki usulü tercih edeceğini beyan etmiştir.

Financial order’ın nafaka niteliğinde olmayan kısımları, örneğin bir malın devri, nafaka yükümlülüklerini düzenleyen 2007 Sözleşmesinin dışında kalır (m. 2). Bunlarda MÖHUK bütünüyle uygulanır ve tenfiz için m. 54/1-a’daki karşılıklılık şartı da aranır: karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma ya da Birleşik Krallık’ta Türk mahkeme kararlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiilî uygulama. Türkiye’deki bir taşınmaza ilişkin karar ayrıca dikkat ister, çünkü m. 54/1-b konunun Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girip girmediğine bakar. Para alacaklarında karşılıklılık meselesi İngiliz mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi rehberinde ayrıntılı anlatılır.

Bir çocuk Türkiye’ye haksız olarak götürülür ya da Türkiye’de alıkonulursa, Birleşik Krallık ile Türkiye arasında 1 Ağustos 2000’den beri yürürlükte olan uluslararası çocuk kaçırmanın hukuki yönlerine ilişkin 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi, çocuğun derhâl iadesini amaçlayan ayrı bir usul öngörür (m. 1). Bu konu boşanmanın tanınmasından ayrı bir meseledir.

Birleşik Krallık’taki duruma göre Türkiye’de izlenecek yol

Boşanma kayda işlenince ne değişir

Yeniden evlenme. Türk Medenî Kanunu (TMK) m. 130, yeniden evlenmek isteyene önceki evliliğinin sona erdiğini ispat yükü getirir; evlenme sırasında eşlerden birinin evli olması ise evlenmenin mutlak butlanla batıl olması sonucunu doğurur (TMK m. 145, bent 1). Aile kütüğü medeni hâli gösterdiği için Birmingham örneğindeki İngiliz-Türk, final order işlenene kadar Türkiye’de evli görünür ve evliliğin sona erdiğini ispat yükü ondadır. Türkiye’de nikâh planlamadan önce tescilin yapılmasının pratik sebebi budur.

Boşanma tarihi. İngiliz kararı tanındığında ya da m. 27/A’ya göre tesciline karar verildiğinde, kararın kesinleşme tarihi boşanma tarihi olarak aile kütüğüne yazılır (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m. 27/1).

Bekleme süresi. TMK m. 132’ye göre evliliği sona eren kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmeden evlenemez. Doğum bu süreyi bitirir; kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa ya da eski eşler yeniden birbirleriyle evlenmek isterse süreyi mahkeme kaldırır. Sürenin başlangıcı, boşanma kararının kesinleştiği tarihtir (Uygulama Yönetmeliği m. 23/1; 5490 sayılı Kanun m. 26). Yabancı kadının kendi millî hukuku bekleme süresi tanımıyorsa evlendirme memurlukları bu süreyi uygulamaz (Uygulama Yönetmeliği m. 23/2).

Soyadı. Boşanan kadın evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur, ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim istemi üzerine izin verir (TMK m. 173/1 ve 2). Kadının koca hanesindeki kaydı kapatılarak evlenmeden önce kayıtlı bulunduğu hanedeki kaydı açılır (Uygulama Yönetmeliği m. 28/1). Türk vatandaşlığını kocasıyla birlikte ya da bir Türk vatandaşıyla evlendiği için kazanan ve kocasının soyadıyla kütüğe yazılan kadın ise, yabancı boşanma kararı Türkiye’de tanındığında veya m. 27/A’ya göre tesciline karar verildiğinde evlenmeden önceki soyadıyla tescil edilir (m. 28/7).

Türkiye’deki aile konutu. Türkiye’deki bir daire aile konutu olarak kullanıldıysa, eşlerden biri diğerinin açık rızası olmadan bu konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m. 194/1); konutun maliki olmayan eş, tapu müdürlüğünden tapu kütüğüne konutla ilgili şerh verilmesini isteyebilir (m. 194/3). Yabancı mahkeme kararlarının işleme konulabilmesi Türk mahkemesince tanınmasına veya tenfizine bağlıdır, boşanma kararları ise m. 27/A’ya göre tescil edilir (Uygulama Yönetmeliği m. 60/1 ve 2; MÖHUK m. 58/3). Böyle bir dairenin satılması gündemdeyse boşanmanın önce kayda işlenmesi işleri kolaylaştırır.

Miras. TMK m. 181/1’e göre boşanan eşler bu sıfatla birbirine yasal mirasçı olamaz; boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklar da, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, kaybedilir. Tanınan yabancı ilâmın kesin hüküm veya kesin delil etkisi yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (MÖHUK m. 59). Bu nedenle eski eşlerden birinin ölümünden sonra verilen tanıma kararının etkisi de İngiliz kararının kesinleştiği tarihe kadar geri gider; ancak tanımanın birisi tarafından istenmesi gerekir. İngiltere’deki mirasçılar için Türkiye’de miras ve tapu intikali rehberi, terekeyi mirasçılık belgesinden tapudaki intikale kadar adım adım izler.

Lex Lata’nın Birleşik Krallık’taki müvekkillerle çalışma biçimi

Lex Lata; İngiltere ve Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda’da yaşayan müvekkillerin İngiliz boşanma kararlarına ilişkin nüfus tescili dosyalarında ve bu kararlarla birlikte gelen hükümlerin tanınması ve tenfizi davalarında çalışır. İş uzaktan, Türkçe ya da İngilizce yürütülür. Tercüme yaptırılmadan önce mühürlü kararı, kesinleşme belgesini ve apostili kontrol ediyor, temsilciliğe başvuruyu ya da aile mahkemesine dilekçeyi hazırlıyor ve başkonsoloslukta ya da İngiliz noterinde düzenlenip apostil şerhi verilen vekâletnameyle mahkemede temsil ediyoruz. İstanbul, İngiltere yaz saati döneminde Londra’dan iki, kışın üç saat ileridedir; görüşmeler İngiltere’de sabah saatlerine kolayca yerleşir. İngiliz, İskoç veya Kuzey İrlanda hukukuna ilişkin sorular oradaki solicitor’ınızda kalır; biz Türk hukuku tarafında onunla birlikte çalışırız. Türkiye’de açılacak boşanma davası, velayet, nafaka ve mal paylaşımı aile hukuku ve boşanma sayfamızda anlatılıyor. Birleşik Krallık’ta yaşayanların Türkiye’deki diğer hukuki işleri için İngiltere’de yaşayanlar için Türkiye’de avukat sayfasına, mahkeme çalışmalarımız için yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tenfizi sayfasına bakabilir, bize iletişim sayfası üzerinden yazabilirsiniz.