Kanada’da yaşamak Türkiye’deki bir hukuki işi askıya almaz. Annesi ya da babası İzmir’de vefat edenin mirası Türkiye’de açılır. Kanadalı bir tedarikçinin Türk alıcısı ödemeyi keser. Ontario’da alınan boşanma kararına rağmen nüfus kaydı evli görünmeye devam eder. İstanbul’daki bir klinikte yapılan tedavinin sorunu Kanada’ya dönüldükten sonra ortaya çıkar. Bunların her biri Türkiye’de, Türk hukukuna göre ve çoğu zaman bir Türk mahkemesi, icra dairesi ya da tapu müdürlüğü önünde çözülür.
Bu sayfa, Kanada’da yaşayan bir kişinin ya da Kanadalı bir şirketin işe başlamadan önce bilmesi gerekenleri bir araya getirir: iş uzaktan nasıl yürür, Kanada’daki belgeler Türkiye’ye nasıl ve hangi onayla gelir, her dosya türü Türkiye’de nerede görülür. Altı dosya türünün hukuki ayrıntısı ayrı rehberlerde anlatılır; bağlantılar aşağıdaki bölümlerdedir.
Bu sayfa kimin için
Kanada’dan Türkiye’deki bir iş için yazanlar çoğunlukla üç gruptan biridir ve her grubun başlangıç noktası farklıdır.
Kanada’da yaşayan Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar. Medeni hâlleri ve aile bilgileri Türk nüfus kütüğünde tutulur; Kanada’da gerçekleşen boşanma ya da doğum gibi olaylar bu kaydı kendiliğinden değiştirmez. Vekâletnameyi Kanada’daki Türk konsolosluğunda Türkçe olarak çıkarabilirler. Çoğunun Türkiye’de ailesinden kalan ya da kendi aldığı bir taşınmazı vardır.
Türkiye ile bağı olmayan Kanada vatandaşları. Türk hukukuyla bir işlem ya da olay üzerinden tanışırlar: sahilde alınmış bir daire, bir tedavi, Türk bir şirketle yapılmış sözleşme, bir yakının mirası. İşin İngilizce yürümesini ve hangi Kanada belgesinin Türkiye’de kabul edileceğinin açıkça söylenmesini beklerler.
Kanadalı şirketler. Türk müşterisi, acentesi ya da ortağı olan ihracatçılar, distribütörler ve hizmet şirketleri. Dosyaları ticaridir: ödenmeyen faturalar, bir mahkeme ya da hakem kararının tenfizi, sözleşme uyuşmazlıkları.
Kanada’da yaşayan ve Arapça konuşan aileler de bu gruplara girer. Lex Lata ile yazışma Türkçe ya da İngilizce yürür; Arapça yazışmalarda gerektiğinde tercüman kullanılır.
Türkiye’deki işi Kanada’dan yürütmek
Dosyaların çoğu Türkiye’ye hiç gelmeden baştan sona yürütülebilir. Bunu üç şey mümkün kılar: vekâletname, usulüne göre onaylanmış birkaç Kanada belgesi ve yazılı raporlama.
Vekâletname: Türk konsolosluğu ya da Kanada noteri ve apostil
Avukat Türkiye’de sizin adınıza vekâletnameyle işlem yapar. Kanada’da vekâletname çıkarmanın iki yolu vardır.
Birincisi Türk dış temsilciliğidir. Türkiye’nin Ottawa’da Büyükelçiliği, Toronto, Montreal ve Vancouver’da Başkonsoloslukları bulunur. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 191’e göre yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından görülür; konsoloslukta düzenlenen vekâletname Türkçe yazılmış bir Türk noter işlemidir. Apostil Sözleşmesi diplomatik ya da konsolosluk memurlarınca düzenlenen belgelere uygulanmadığından bu vekâletnameye apostil şerhi konmaz. Kanada’da yaşayan Türk vatandaşları ve çifte vatandaşlar en çok bu yolu kullanır.
İkincisi Kanada noteri ve apostil şerhidir. Apostil Sözleşmesi Kanada için 11 Ocak 2024’ten, Türkiye için 29 Eylül 1985’ten beri yürürlüktedir. Kanada’da düzenlenen resmî belge, noterde imzalanmış vekâletname de dahil, artık konsolosluk onayına gerek olmadan yetkili Kanada makamının apostil şerhiyle Türkiye’de kullanılır. Alberta, British Columbia, Ontario, Quebec ve Saskatchewan kendi eyaletlerinden çıkan belgelere apostil verir. Federal belgelere ve diğer eyaletlerle bölgelerde düzenlenen ya da onaylanan belgelere ise Ottawa’daki Kanada Dışişleri Bakanlığı (Global Affairs Canada) apostil verir.
Vekâletnamenin içeriği, nerede imzalandığı kadar önemlidir. HMK m. 74’e göre açıkça yetki verilmemiş vekil sulh olamaz, davadan ya da kanun yollarından feragat edemez, davayı kabul edemez, tahkim sözleşmesi yapamaz, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına başvuramaz ve başkasını tevkil edemez. Hangileri için yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları da açamaz ve takip edemez. Metinde nelerin yer alması gerektiği ve aynı anda hangi belgelerin hazırlanacağı Kanada’dan Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberinde anlatılır.
Tercüme ve Quebec’ten gelen Fransızca belgeler
Türk mahkemeleri ve tapu müdürlükleri Türkçe çalışır. Tenfiz için sunulan Kanada kararına onanmış tercümesi, kararın kesinleştiğini gösteren belgeye de onanmış tercümesi eklenir (5718 sayılı MÖHUK m. 53/1-a ve b). Ölüm belgesi, evlenme ve boşanma kayıtları, şirket belgeleri ve faturalar için de aynı yol izlenir.
Quebec’ten gelen belgeler çoğu zaman Fransızcadır. Bunlar doğrudan Fransızcadan Türkçeye çevrilebilir; önce İngilizceye çevirtmek gerekmez. Uygulamada tercüme Türkiye’de yeminli tercüman tarafından yapılır ve noterce onaylanır. Apostil şerhi Kanada’da tercümeden önce konur; böylece şerh de tercümenin içine girer.
Kanada ile Türkiye arasında tebligat
İki devlet de 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi’ne taraftır; sözleşme Türkiye için 28 Nisan 1972’den, Kanada için 1 Mayıs 1989’dan beri yürürlüktedir. Bir devletin yargı evrakının diğer devlette bulunan kişiye nasıl tebliğ edileceğini bu sözleşme düzenler. Usulüne uygun tebligat sonradan da önem taşır: Kanada kararının tenfizi istendiğinde, aleyhine tenfiz istenen kişi o yer kanunlarına göre mahkemeye usulüne uygun çağrılmamış ya da temsil edilmemişse ve bu sebeple Türk mahkemesinde itiraz ederse tenfiz istemi reddedilir (MÖHUK m. 54/1-ç).
Saat farkı, yazışma dili ve UYAP
Türkiye yıl boyu UTC+3 saatini uygular. İstanbul; Toronto, Ottawa ve Montreal’den Kanada’nın yaz saatinde yedi, kış saatinde sekiz saat ileridedir; Vancouver İstanbul’un on ve on bir saat gerisindedir. Türkiye’deki duruşmalar mesai saatinde görülür, bu da Kanada’da gece ya da sabaha karşı demektir. İşin yazılı yürümesinin bir sebebi de budur.
Türk mahkemeleri Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden çalışır. HMK m. 445’e göre elektronik ortamda, güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabilir, harç ve avans ödenebilir, dava dosyaları incelenebilir. Avukat davayı UYAP üzerinden açar ve takip eder, her adımdan sonra belgeleri ve yazılı bir notu size Türkçe ya da İngilizce gönderir.
Altı dosya türü, altı rehber
Kanada’da yaşayanların ve Kanadalı şirketlerin Türkiye’de sık karşılaştığı dosyalar bunlardır. Her birinin kanuni ayrıntısı kendi rehberindedir; aşağıdaki özetler her dosyanın nereden başladığını gösterir.
Vekâletname ve apostil
Neredeyse her dosya buradan başlar. Konsolosluk ile noter yolu arasında seçim yapmak, HMK m. 74’ün aradığı özel yetkileri yazmak ve apostil ile tercümeyi doğru sırayla hazırlamak, işlemin sonradan tekrarlanmasını önler. Ayrıntı için Kanada’dan Türkiye’ye vekâletname ve apostil rehberine bakın.
Kanada mahkeme kararının tenfizi
Kanada kararı Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Verildiği devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bir hukuk kararının Türkiye’de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır (MÖHUK m. 50/1). Görevli mahkeme asliye mahkemesidir; tenfiz, aleyhine tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenir (m. 51). Mahkeme karşılıklılığı, yetkiyi, kamu düzenini ve savunma hakkını inceler (m. 54). Türkiye ile Kanada arasında mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin genel bir anlaşma bulunmadığından karşılıklılık, o devlette Türk kararlarının tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü ya da fiilî uygulamayla gösterilir (m. 54/1-a). Çocuk nafakasında durum farklı olabilir: Kanada’nın 2007 tarihli Lahey Nafaka Sözleşmesini uyguladığı Manitoba ve Ontario (1 Şubat 2024’ten beri) ile British Columbia’dan (1 Mart 2024’ten beri) gelen kararlar, MÖHUK m. 1/2’nin saklı tuttuğu bu Sözleşmenin kapsamına girebilir. Kanada’da yabancı kararların tanınması her eyaletin ve bölgenin kendi kurallarına tabidir; bu yüzden ispat çoğu zaman kararı veren mahkemenin bulunduğu eyaletin kurallarına yöneliktir. Tenfizine karar verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur (m. 57/1). Ayrıntı: Kanada mahkeme kararının Türkiye’de tenfizi.
Kanada’da alınan boşanmanın tanınması
Kanada’da verilen boşanma kararı Türk nüfus kaydını kendiliğinden değiştirmez; yabancı karara dayanılarak Türkiye’de idari işlem yapılması tanıma usulüne bağlıdır (MÖHUK m. 58/3). 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A idari bir yol öngörür. Yabancı boşanma kararı; taraflar bizzat ya da vekilleri aracılığıyla birlikte başvurursa veya taraflardan biri ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan diğer taraf tek başına başvurursa, karar verildiği devlet kanunlarına göre yetkili makamca verilmiş ve usulen kesinleşmişse ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı değilse nüfus kütüğüne tescil edilir. Yurt dışında tescili, kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilik yapar; Kanada kararı için bu, Kanada’daki Türk temsilcilikleri demektir. Yurt içinde ise tescili Bakanlığın belirlediği nüfus müdürlükleri yapar. Tescil talebi reddedilirse tanıma MÖHUK’a göre mahkemeden istenir (m. 27/A-3). Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz (MÖHUK m. 58/1); aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanınması ve tenfizi 4787 sayılı Kanun m. 4 ile aile mahkemelerinin görevine verilmiştir. Eşlerin hiçbiri Türk vatandaşı değilse ama Kanada’daki boşanmaya bir miras ya da tapu dosyasında Türk makamı önünde dayanmak gerekiyorsa, yabancı ilamın kesin hüküm ya da kesin delil olarak kabul edilebilmesi de tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır (MÖHUK m. 58/1). Ayrıntı: Kanada’da alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması.
Türkiye’deki taşınmazın mirası
Miras ölenin millî hukukuna tabidir, ancak Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 20/1). Kanada vatandaşı olarak vefat eden bir kişinin Antalya’daki dairesi, terekenin geri kalanı Kanada’da yönetilse bile Türk miras hukukuna göre intikal eder. Mirasçılık sıfatı, başvuru üzerine sulh hukuk mahkemesince ya da noterlikçe verilen mirasçılık belgesiyle (veraset ilamı) gösterilir (TMK m. 598/1). Kanada mahkemesinden alınan vasiyetname onayı (probate) ya da tereke temsilcisi atama belgesi doğrudan tapuya götürülemez; ihtilafsız kaza kararlarının ve yabancı karara dayanan idari işlemlerin de tanınması gerekir (MÖHUK m. 58/2 ve 58/3). Mirasçılar taşınmaz hakkında anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davasına sulh hukuk mahkemesi bakar (HMK m. 4/1-b). Ayrıntı: Kanada’daki mirasçılar için Türkiye’de miras ve tapu intikali.
Türkiye’de tedavi sonrası zarar
Kanada’dan Türkiye’ye diş tedavisi, saç ekimi, estetik ve göz ameliyatı için gelinir. Kanada’ya dönüldükten sonra bir komplikasyon ortaya çıktığında ilk sorular şunlardır: hangi klinik ve hangi hekim, ne üzerinde anlaşıldı, tıbbi kayıtlar ne gösteriyor. Özel klinik ya da hekime karşı talepler adli yargıda görülür. Devlet hastanesindeki tedaviden doğan talepler ise idareye karşı tam yargı davası olarak idari yargıda açılır (2577 sayılı İYUK m. 2/1-b). Süreler önemlidir. Özel klinik ya da hekime karşı haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu zamanaşımı uygulanır (TBK m. 72/1). Tedavi sözleşmesine dayanan talepler ayrı zamanaşımı kurallarına tabidir. Devlet hastanesine karşı ise idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların, idari dava açmadan önce, eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurmaları gerekir (İYUK m. 13/1). Ayrıntı: Türkiye’de tedavi sonrası zarar gören Kanadalı hastalar.
Türk alıcıdan alacak tahsili
Türk alıcısından alacağı olan Kanadalı ihracatçının iki ana yolu vardır. Birincisi ilamsız icra takibidir: icra dairesi, borcun yedi gün içinde ödenmesi ve itiraz varsa aynı süre içinde bildirilmesi ihtarını içeren ödeme emri düzenler (2004 sayılı İİK m. 60) ve süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (m. 66). İkincisi davadır; aksine hüküm bulunmadıkça tüm ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar (TTK m. 5/1). Konusu bir miktar para olan ticari alacak davalarında, itirazın iptali davası da dahil, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m. 5/A-1). Türk mahkemesinde dava açan ya da icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır; mahkeme karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar (MÖHUK m. 48). Sözleşmede tahkim şartı varsa ve hakem kararı Kanada’da verilmişse, tenfiz iki devletin de taraf olduğu 1958 tarihli New York Sözleşmesi’ne göre yürür; Türkiye sözleşmeyi başka bir akit devlette verilen hakem kararlarına ve ticari ilişkilere uygular. Ayrıntı: Kanadalı ihracatçıların Türk alıcıdan alacak tahsili.
Hangi dosya nerede görülür
| Dosya | Türkiye’de nerede görülür | Kanada’dan genellikle ne gerekir | Seri rehberi |
|---|---|---|---|
| Vekâletname | Mahkeme, icra dairesi ve tapu müdürlüğünde kullanılır | Türk temsilciliğinde imza ya da Kanada noteri ve apostil | Vekâletname |
| Kanada mahkeme kararı | Asliye mahkemesi (tenfiz) | Onaylı karar, kesinleşme belgesi, apostil, Türkçe tercüme | Tenfiz |
| Kanada’da boşanma | Kanada’daki Türk temsilciliği ya da Türkiye’de belirlenen nüfus müdürlüğü (tescil); aile mahkemesi (tanıma) | Kesinleşmiş boşanma kararı, kesinleşme belgesi, apostil, Türkçe tercüme | Boşanmanın tanınması |
| Taşınmaz mirası | Sulh hukuk mahkemesi ya da noter, ardından tapu müdürlüğü | Ölüm belgesi, aile bağını gösteren kayıtlar, apostil, Türkçe tercüme | Miras ve tapu intikali |
| Tedavi sonrası zarar | Adli yargı (özel klinik) ya da idari yargı (devlet hastanesi) | Türkiye ve Kanada’daki tıbbi kayıtlar, faturalar, klinikle yazışmalar | Tedavi sonrası zarar |
| Ödenmeyen fatura | İcra dairesi; arabuluculuk, ardından asliye ticaret mahkemesi | Sözleşme, faturalar, teslim belgeleri, yazışmalar, apostilli şirket belgeleri | Alacak tahsili |
Lex Lata ne yapar, ne yapmaz
Lex Lata İstanbul’da bir hukuk bürosudur. Kanada’da yaşayan müvekkiller için olayları ve belgeleri inceler, Türk hukuku konusunda yazılı görüş verir, vekâletname metnini hazırlar, Türkiye’deki dava ve icra takiplerini açar ve izler, duruşmalara girer, her adımı Türkçe ya da İngilizce yazılı raporlar.
Kanada hukuku konusunda görüş vermez. Bir Türk kararının Kanada’da nasıl karşılanacağı, mirasın Kanada’daki vergi sonuçları ya da boşanmanın eyalet aile hukukundaki etkisi gibi sorular ilgili eyalette yetkili bir avukatın işidir. Dosyanın iki yanı varsa iki avukat müvekkilin onayıyla aynı dosyada çalışabilir. Lex Lata apostil şerhi ya da tercüme düzenlemez: apostili yukarıda sayılan Kanada makamları, tercümeyi yeminli tercümanlar yapar. Davanın sonucu ya da mahkemenin ne kadar süreceği hakkında öngörüde bulunmaz.
Her dosya yazılı bir ön incelemeyle başlar. Olanları anlatır ve elinizdekileri gönderirsiniz; Lex Lata dosyayı alıp alamayacağını ve nasıl yürüteceğini yazılı bildirir. Kapsam ve ücret, iş başlamadan önce yazılı bir avukatlık sözleşmesinde belirlenir.
Kanada’dan başlamak
Kısa bir yazılı özet gönderin: ne oldu, iş Türkiye’nin neresinde, elinizde hangi belgeler var, ne istiyorsunuz. Bu aşamada kopyalar yeterlidir. Apostilli asıllar, Türk mahkemesinin ya da dairesinin hangi belgeleri isteyeceği belli olduktan sonra gerekir. Size bir Türk mahkemesinin tebligatı, ödeme emri ya da tapu yazısı ulaştıysa tebliğ tarihini de yazın; Türk hukukunda süreler çoğu zaman tebliğden başlar.
Türkçe ya da İngilizce yazabilirsiniz; Arapça yazışmalarda gerektiğinde tercüman kullanılır. Mesajınızı iletişim sayfasından gönderebilirsiniz. Bu sayfa Kanada serisinin merkez sayfasıdır; yukarıdaki altı rehber her dosyanın hukukunu ayrıntısıyla anlatır.
