Yabancı Yatırım ve Pazara Giriş

Türkiye; Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya’nın kesişiminde, 85 milyonluk bir pazarı, Avrupa Birliği ile gümrük birliğini ve genel hatlarıyla serbest bir yatırım çerçevesini bir araya getirir. Yabancı yatırımcı için hukuki başlangıç noktası, eski inceleme rejiminin yerine açıklık ilkesini getiren 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu’dur. Ne var ki asıl sorular usule değil stratejiye ilişkindir: plana hangi giriş yapısı uyar, sektör özel kurallar taşıyor mu ve sunulan teşviklerden nasıl yararlanılır. Başlangıçta verilen yapılanma kararları, yatırımın maliyetini, vergi konumunu ve esnekliğini yıllarca belirler.

DYY Rejimi ve Eşit Muamele

Türk yatırım hukukunun temel taşı, eşit muamele (milli muamele) ilkesidir. 4875 sayılı Kanun uyarınca yabancı yatırımcı, yerli yatırımcıyla aynı hak ve yükümlülüklere sahiptir. Bu, somut olarak üç anlama gelir. Birincisi, yabancılar çoğu sektörde bir Türk şirketinin %100’üne sahip olabilir; yerli ortak zorunluluğu yoktur ve olağan şirket kuralları dışında asgari sermaye eşiği aranmaz. İkincisi, yatırım için kural olarak ön izin veya inceleme yoktur; yatırımcı yalnızca standart kuruluş ya da tescil sürecini izler. Üçüncüsü, kâr ve sermayenin yurt dışına transferi serbesttir; bu transfer, uygulanacak döviz mevzuatına ve vergi yükümlülüklerine tabidir.

Eşit muamele güçlü bir varsayılan kuraldır; ancak her sektörün aynı koşullarla açık olduğunun güvencesi değil, yalnızca bir varsayılandır. Sektöre özgü bir kural — lisans, ortaklık tavanı, karşılıklılık koşulu — bulunduğu yerde, genel serbesti gibi yabancı yatırımcıya da uygulanır. Bir yapıya karar vermeden önce sektör kurallarını teyit edin.

Bu serbest rejim, gündeme gelen asıl konunun yatırımın izinli olup olmadığı değil, stratejik tercihler olmasını sağlar.

Giriş Yapısının Seçimi

Yabancı yatırımcının pazara ne şekilde girdiği; sorumluluğu, vergi konumunu ve yerel varlığın derinliğini belirler. Üç yapı öne çıkar; her birinin kuruluşuna ilişkin mekanik adımlar şirket kuruluşu sürecine aittir. Burada önemli olan, bunlar arasında doğru seçimi yapmaktır.

Yapı	Tüzel kişilik	Ticari faaliyet	Tipik kullanım
Şirket (A.Ş. / Ltd. Şti.)	Ayrı Türk tüzel kişisi	Tam	Gerçek yerel faaliyet, sınırlı sorumluluk
Şube	Yok — ana şirketin uzantısı	Tam, ancak ana şirket sorumlu	Mevcut yabancı işi Türkiye’ye taşımak
İrtibat bürosu	Yok	Yasak	Yalnızca pazar araştırması, koordinasyon, temsil

Bağlı şirket, gerçek bir faaliyet kuran yatırımcının olağan tercihidir; çünkü ayrı bir Türk tüzel kişisi yaratır ve sorumluluğu şirket sermayesiyle sınırlar. Şube, yabancı ana şirketin uzantısı olarak faaliyet gösterir ve ayrı tüzel kişiliği yoktur; ana şirket yükümlülüklerden sorumlu kalır. Bu yapı, yeni bir tüzel kişilik kurmadan Türkiye’de varlık göstermek isteyen bir iş için uygun olabilir. İrtibat bürosu ise bambaşkadır: yalnızca pazar araştırması, koordinasyon ve temsil yürütebilir, her türlü ticari veya gelir getirici faaliyetten men edilmiştir ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın izniyle faaliyet gösterir. Ticaret yapmanın değil, gözlem ve hazırlığın bir yoludur.

Sektörel Kısıtlar

Genel rejim serbest olmakla birlikte, bir yatırımın tüm yapısını belirleyebilecek özel kurallar taşıyan sektörler vardır. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Havacılık ve denizde kabotaj — Türk limanları arasında yolcu ve yük taşımacılığı (kabotaj) ile havacılık sektörünün bazı bölümleri, yabancı katılımını sınırlayan kurallarla kısıtlıdır.
• Yayıncılık ve medya — medya hizmet sağlayıcılarında yabancı ortaklık, 6112 sayılı Kanun kapsamında bir ortaklık tavanına tabidir.
• Bankacılık, sigortacılık ve enerji — bunlar lisansa tabi faaliyetlerdir; giriş için ilgili düzenleyici kurumun izni ve ihtiyati koşulların sağlanması gerekir.
• Madencilik — arama ve işletme, bir lisans rejimine tabidir.
• Taşınmaz edinimi — yabancı gerçek kişilerce taşınmaz edinimi 2644 sayılı Tapu Kanunu m. 35 ile düzenlenir ve karşılıklılık ilkesine, askeri yasak ve güvenlik bölgelerinde taşınmaz edinme yasağına ve kişi başına ülke genelinde 30 hektar üst sınırına tabidir.

Kuruluştan sonra fark edilen bir sektörel kısıt, maliyetli bir yeniden yapılanmaya yol açabilir veya faaliyete geçişi tümüyle durdurabilir. Faaliyet; havacılık, medya, lisansa tabi bir finans sektörü ya da taşınmazla ilgiliyse, ortaklık ve lisans durumu tüzel kişilik faaliyete geçtikten sonra değil, planlama aşamasında teyit edilmelidir.

Yatırım Teşvikleri

Türkiye, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen etkin bir yatırım teşvik sistemi işletmektedir. Destek; yatırımın bölgesine, ölçeğine ve sektörüne göre ayarlanır ve genellikle bölgesel, stratejik ve öncelikli yatırım olarak tanımlanan şemalar üzerinden işler. Uygunluk durumuna göre kullanılabilecek araçlar şunları içerir:

• Nitelikli yatırım kazancı üzerinde kurumlar vergisi indirimi.
• İthal edilen makine ve teçhizatta gümrük vergisi muafiyeti.
• Uygun yatırım alımlarında KDV istisnası.
• Belirli bir süre için işverenin — bazı hallerde çalışanın — payını karşılayan SGK primi desteği.

Genel teşvik belgesinin ötesinde, yatırımcının seçtiği lokasyon da önemli avantajlar katabilir. Bir teknopark, serbest bölge ya da akredite bir Ar-Ge merkezi içinde konumlanmak; özellikle teknoloji, ihracat odaklı ve araştırma yoğun işletmeler için ek vergi avantajları ve operasyonel kolaylıklar getirebilir. Yatırımı doğru şema ve lokasyonla eşleştirmek, tüzel kişilik kurulduktan sonra değil, öncesinde yapılması gereken bir planlama çalışmasıdır.

Yabancı Personel: Çalışma ve Oturma İzinleri

Gelen yatırımların çoğu, kilit personelin Türkiye’ye getirilmesini içerir. Yabancıların istihdamı, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenir. Bu Kanun uyarınca yabancı çalışan kural olarak bir çalışma iznine ihtiyaç duyar; bu izin, geçerlilik süresince oturma izni yerine de geçer. Çalışma izni başvuruları; şirketin sermayesi, istihdamı ve yabancı çalışanın konumu gibi ölçütlere göre değerlendirilir. İzin planlaması kurumsal yapıyla — örneğin şirketin istihdam ettiği Türk çalışan sayısıyla — etkileşim içinde olduğundan, kuruluştan sonraya bırakmak yerine giriş kararıyla birlikte planlanması yerinde olur.

Nasıl Yardımcı Oluyoruz

Yabancı yatırımcının Türk pazarına yönelik ilgisini sağlam ve uygulanabilir bir yapıya dönüştürmesine yardımcı oluyoruz. Bu, stratejik bir değerlendirmeyle başlar — giriş aracı, faaliyete uygulanan sektörel kurallar, plana uyan teşvikler ve lokasyonlar — ve yapının kurulması, gerekli lisans süreçlerinin koordinasyonu ile ekip için çalışma ve oturma izinlerine destekle sürer. Bir yatırım; taşınmazla, düzenlemeye tabi bir sektörle ya da bir teşvik şemasıyla ilgiliyse, bu iş kollarını en baştan uyumlandırırız; böylece yapı bütünlüğünü korur. Türkiye’deki yatırım ve pazara giriş planlarınızı görüşmek için bizimle iletişime geçin.