Şirketler Hukuku

Türkiye’de şirketler hukuku, öncelikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ile düzenlenir; bunu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), halka açık şirketler bakımından 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu tamamlar. Yabancı yatırımcılara ve şirketlere, bir Türk işletmesinin ilk kuruluşundan yeniden yapılandırmaya, uyuşmazlığa ve çıkışa kadar tüm yaşam döngüsü boyunca danışmanlık veriyoruz. Aşağıda kuruluştan çıkışa kadar sürecin her aşaması ve her aşamada verilen kararların yatırımcı açısından sonuçları adım adım ele alınmaktadır.

Şirket Türünün Seçimi ve Kuruluş

Türk Ticaret Kanunu birden fazla şirket türü tanır. Uygulamada yabancı yatırımcılar hemen hemen her zaman şu ikisinden birini tercih eder:

• Anonim Şirket (A.Ş.) — Sermaye paylara bölünmüştür, pay sahipleri yalnızca taahhüt ettikleri sermaye kadar sorumludur ve paylar kural olarak noter onayı gerekmeksizin serbestçe devredilebilir. Büyük ölçekli faaliyetler, dış yatırım çekilmesi, paya dayalı teşvik planları ve Borsa İstanbul’da halka arz planları için tercih edilen yapıdır. Asgari sermaye 250.000 TL’dir (1 Ocak 2024’ten itibaren).
• Limited Şirket (Ltd. Şti.) — Bir veya birden fazla ortağının sorumluluğu koydukları sermaye payıyla sınırlı olan, daha basit ve düşük maliyetli bir yapıdır. Pay devri noter onayı ve tescil gerektirdiğinden ortaklık yapısı daha istikrarlı kalır; ancak bu, çıkışları da yavaşlatır. Asgari sermaye 50.000 TL’dir (1 Ocak 2024’ten itibaren).

Özellik	A.Ş.	Ltd. Şti.
Asgari sermaye	250.000 TL	50.000 TL
Pay devri	Kural olarak serbest, noter onayı gerekmez	Noter onayı ve tescil zorunlu
En uygun olduğu senaryo	Büyüme, dış yatırımcı, halka arz	Yalın, dar ortaklı işletmeler
Yönetim	Yönetim kurulu (tek üyeye izin verilir)	Bir veya birden fazla müdür

Kanun ayrıca, bir veya birden fazla ortağın sınırsız sorumlu olduğu kollektif ve komandit ortaklıklara da izin verir. Bu türler tam da sınırlı sorumluluk koruması sağlamadıkları için yabancı yatırımcılar tarafından nadiren tercih edilir.

Hangi Yapıyı Seçmeli?

Sermaye toplamayı, yatırımcı kabul etmeyi, kilit çalışanlara pay vermeyi veya ileride halka arz etmeyi planlıyorsanız, işletmesi biraz daha maliyetli olsa da bir A.Ş. ile başlayın. Tek başınıza ya da bir ortakla yürüteceğiniz yalın bir yerel ticaret veya hizmet şirketi açıyorsanız, çoğunlukla pragmatik tercih Ltd. Şti.‘dir. Bir türden diğerine sonradan tür değiştirmek (nevi değişikliği) mümkündür ancak ek maliyet ve zaman getirir; bu nedenle en baştan doğru seçimi yapmak önemlidir.

Kuruluş Süreci, Adım Adım

Kuruluş, ilgili Ticaret Sicili Müdürlüğü nezdinde yürütülür ve tipik olarak şu net sırayı izler:

1. Ticaret unvanını belirleyin ve yönetim ile pay sahipliği ihtiyaçlarınıza göre uyarlanmış esas sözleşmeyi hazırlayın.
2. Yabancı pay sahipleri ve yöneticiler için vergi numarası alın; yabancı belgeleri (pasaport, tüzel kişi ortağın yetkili organ kararı, vekaletname) noter onayından geçirin veya apostil ettirin.
3. MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden başvuru yapın ve Ticaret Sicili’ne tescil edin.
4. Gerektiği ölçüde sermayeyi ödeyin/bloke edin; şirket vergi numarasını, e-imzayı ve imza sirkülerini alın ve kurumsal banka hesabını açın.

4875 sayılı Kanun uyarınca yabancı ve yerli yatırımcılar eşit muameleye tabi olduğundan, şirketler çoğu sektörde yüzde yüz yabancı sermayeli kurulabilir. Uygulamada en büyük gecikme kaynağı, yurt dışında düzenlenen belgelerin tasdikidir; bu nedenle apostil ve yeminli tercüme işlemlerine her şeyden önce başlayın.

Yanlış şirket türünü seçmek, yabancı bir yatırımcının erken dönemde yaptığı en maliyetli hatalardan biridir: sonradan değiştirmek yeni tesciller, yeni sermaye kuralları ve kaybolan zaman demektir. Kararınızı yalnızca bu yılın bütçesine göre değil, beş yıllık planınızı gözeterek verin.

Kurumsal Yönetim

Türk Ticaret Kanunu kapsamında kurumsal yönetim, yetkinin pay sahipleri ile yönetim arasında açıkça paylaştırılması üzerine kuruludur ve alacaklıları ile azınlık pay sahiplerini koruyan emredici kurallar içerir.

Yönetim

• Anonim şirkette şirketi bir yönetim kurulu yönetir ve temsil eder. Tek kişilik yönetim kuruluna izin verilir; üyelerin pay sahibi veya Türkiye’de yerleşik olması zorunlu değildir. Bir tüzel kişi, belirlenen bir gerçek kişi aracılığıyla yönetim kurulunda yer alabilir.
• Limited şirkette şirketi bir veya birden fazla müdür yönetir; en az bir ortağın müdürlük (yönetim ve temsil) yetkisini haiz olması gerekir ve şirketin her zaman kendisini temsile yetkili bir kişisinin bulunması şarttır.

Yönetim kurulu üyeleri ve müdürler, kanundan doğan özen ve bağlılık yükümlülüğü altındadır; menfaat çatışmasından kaçınmalıdır ve bu yükümlülüklerin ihlali, ödenmeyen kamu borçları, tahsil edilip yatırılmayan vergi ile sosyal güvenlik primleri ve bazı iflasa ilişkin ihmaller nedeniyle şahsen sorumlu tutulabilirler. Bu kişisel sorumluluk, günlük uyum işlerini devreden yabancı yöneticiler için gerçek bir risktir; bu nedenle raporlama hatları ve tazminat düzenlemeleri ilk günden tanımlanmalıdır.

Pay Sahibi Hakları

Kanun hem çoğunluk hem de azınlık pay sahiplerini korur. Başlıca haklar şunlardır:

• Genel kurulda; finansal tablolar, yönetim kurulu seçimi, sermaye değişiklikleri, birleşmeler ve esas sözleşme değişiklikleri gibi temel konularda oy kullanma;
• Kâr payı (temettü) ve tasfiye halinde tasfiye payından pay alma;
• Bilgi alma ve inceleme hakları ile şüphelenilen usulsüzlükler hakkında özel denetim (özel denetçi) talep edebilme;
• Azınlık hakları — belirli bir oranda (kural olarak yüzde 10, halka açık şirketlerde yüzde 5) pay sahibi olanlar; örneğin genel kurulu toplantıya çağırabilir, gündeme madde ekletebilir veya finansal tabloların görüşülmesinin ertelenmesini isteyebilir.

İyi kaleme alınmış pay sahipleri sözleşmeleri ve şirkete özgü hazırlanmış esas sözleşmeler, özellikle ortak girişimlerde kilitlenme ve uyuşmazlık riskini azaltır. Standart hükümler; nitelikli çoğunluk gerektiren saklı tutulmuş konuları, birlikte satış (tag-along) ve satışa zorlama (drag-along) haklarını, yeni paylarda rüçhan hakkını, çıkış ve pay alım mekanizmalarını ve bir 50/50 kilitlenmenin işi felç etmeden nasıl çözüleceğini kapsar.

Uygulamada yabancı ana şirketler, Türkiye’de imza yetkisini kimin taşıyacağına ve bu yetkinin nasıl sınırlanacağına da erken karar vermelidir. Kapsamı dikkatle çizilmiş bir imza sirküleri ve iç onay matrisi, yerel bir yöneticinin şirketi verilen yetkinin ötesinde borç altına sokmasını önler; bunlar aynı zamanda bir Türk bankasının veya sözleşme karşı tarafının görmek isteyeceği ilk belgelerdir.

---

Birleşme, Devralma ve Çıkış

Türkiye’de birleşme ve devralmalar (M&A); pay devri, aktif (malvarlığı) devri, kanuni birleşme, bölünme ve ortak girişim biçiminde gerçekleşir. İşlemler; Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, halka açık hedef şirketler bakımından Sermaye Piyasası Kanunu ve ciro eşiklerinin aşıldığı hallerde 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun uyarınca Rekabet Kurumu’nun birleşme-devralma denetimiyle şekillenir.

Tipik bir işlem üç aşamadan geçer:

• Durum tespiti (due diligence) — Hedef şirketin mülkiyeti, pay defteri, sözleşmeleri, davaları, istihdamı, vergi ve mevzuata uygunluk durumunun hukuki ve mali açıdan incelenmesi; amaç, siz bağlanmadan önce gizli yükümlülükleri gün yüzüne çıkarmaktır;
• Müzakere ve belgeleme — Fiyatın, yapının, ön koşulların ve riski hisse devir sözleşmesinde dağıtan beyan ve tazminat (temsil ve garanti) hükümlerinin, varsa pay sahipleri veya emanet (escrow) düzenlemeleriyle birlikte kararlaştırılması;
• Kapanış ve kapanış sonrası — Koşulların yerine getirilmesi (gerektiğinde rekabet izni dahil), payların veya aktiflerin devri, değişikliklerin tescili ve operasyonların, raporlamanın ve uyumun entegrasyonu.

Satıcı tarafında da aynı disiplin tersine işler: temiz kurumsal kayıtlar, çözülmüş uyuşmazlıklar ve düzenli sözleşmeler değeri belirgin şekilde artırır ve süreci kısaltır. Ayrıca stratejik satış (trade sale), ikincil satış ve düzenli tasfiye yoluyla çıkış konusunda da danışmanlık veriyoruz.

Nasıl Yardımcı Oluyoruz?

Yabancı yatırımcılar, şirketler grupları ve gerçek kişiler adına Türkiye’de şirket kuruluşu, kurumsal yönetim, pay sahipleri ve ortak girişim sözleşmeleri, sermaye artırımı, yeniden yapılandırma, birleşme-devralma ve çıkış işlemlerinde hareket ediyoruz. Amacımız, sizi her aşamada Türk Ticaret Kanunu’na uyumlu tutarken yatırımınızı koruyan, isabetli ve ticari gerçekliği gözeten bir danışmanlık sunmaktır.

Türkiye’de şirket kurmak, yönetmek veya yeniden yapılandırmak için bizimle iletişime geçin.