Türkiye'de Fikri Mülkiyet Hukuku

Fikri mülkiyet, çoğu zaman bir şirketin en değerli — ve en korunmasız — varlığıdır. Ocak 2017’den beri yürürlükte olan modern 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka, patent, tasarım ve coğrafi işaret kurallarını AB mevzuatıyla uyumlu tek bir çatı altında topladı. Coğrafi işaretler artık doğrudan bu Kanun ile korunmaktadır. Uyuşmazlıklar, bu soruları her gün ele alan hâkimlerden oluşan İstanbul, Ankara ve İzmir’deki ihtisas hukuk ve ceza mahkemeleri tarafından görülür — genel mahkemelere kıyasla gerçek bir avantaj.

Yabancı bir şirket için pratik mesaj yalındır: Türk fikri mülkiyet hakları ülkeseldir. Londra, New York veya Frankfurt’ta tescil ettirilmiş bir marka, Türkiye’de size hiçbir hak sağlamaz. Burada korunmak için hakkı burada güvence altına almanız gerekir — ve bunu ne kadar erken yaparsanız, sürecin tamamı o kadar ucuz ve güvenli olur.

Korumanın dört temel direği

Türk hukuku, her biri kendi siciline, koruma süresine ve stratejisine sahip dört ana sınai ve fikri hak kategorisini korur.

• Markalar — mal veya hizmetlerinizi ayırt eden sözcükler, logolar, şekiller, renkler ve hatta sesler. TÜRKPATENT nezdinde on yıl için tescil edilir, süresiz yenilenebilir.
• Patentler ve faydalı modeller — teknik buluşlar. Patentler yirmi yıla kadar korunur; yenilik ve buluş basamağı şartını arar. Faydalı model ise daha küçük yenilikler için on yıla kadar geçerli, daha hızlı ve hafif bir yol sunar.
• Tasarımlar — bir ürünün görünümü: çizgileri, konturları, şekli ve süslemesi. Tescilli tasarım yirmi beş yıla kadar korunur.
• Telif hakkı — 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile korunan edebî, sanatsal, müzikal eserler ve yazılımlar. Telif hakkı, eserin yaratılmasıyla kendiliğinden doğar; tescil şartı yoktur ve eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra yetmiş yıl devam eder.

Hak	Tescil mercii	Azami koruma süresi
Marka	TÜRKPATENT	10 yıl, süresiz yenilenebilir
Patent	TÜRKPATENT	20 yıl
Faydalı model	TÜRKPATENT	10 yıl
Tasarım	TÜRKPATENT	25 yıl (beşer yıllık yenileme dönemleri)
Telif hakkı	Tescil şartı yok — yaratmayla doğar	Eser sahibinin yaşamı + 70 yıl

Neden erken hareket etmek her şeydir

Türkiye ilk başvurana hak tanıdığı için, ilk tescil ettiren taraf — markanın gerçek yaratıcısına karşı bile — genellikle üstün gelir. Türk pazarına giren yabancı şirketler, bir distribütörün, eski ortağın veya fırsatçı bir üçüncü kişinin “kendi” markalarını çoktan tescil ettirdiğini ve şimdi bir devir bedeli talep ettiğini, ithalatı engellediğini ya da itibarları üzerinden ticaret yaptığını sıklıkla fark eder.

Türkiye’de satış, lisanslama veya üretim planlıyorsanız, markanızı gelişinizi duyurmadan önce tescil ettirin — sonrasında değil. Türk fikri mülkiyet hukukunun en pahalı cümlesi şudur: “Piyasaya çıkınca tescil ettiririz.”

Kaçırılmış bir markayı kötüniyet ve tanınmış marka iddialarıyla geri almak mümkündür; ancak bu, dava demektir: yıllar süren yargılamalar, bilirkişi raporları ve zamanında yapılacak bir başvurunun maliyetini kat kat aşan avukatlık ücretleri. Buradaki “önlemek tedavi etmekten iyidir” sözü bir klişe değil, size bir servet kazandıran bir bütçe kalemidir.

Zamanlama, sürecin içinde de belirleyicidir. Başvurunuz Resmî Marka Bülteni’nde yayımlandığında üçüncü kişilerin itiraz için iki ayı vardır — ve bir rakibin markası yayımlandığında, aynı iki aylık süre itiraz etmeniz için size de tanınır. Bülteni izlemek bu yüzden isteğe bağlı bir işletme rutini değildir: süresinde yapılan bir itiraz, tescilden sonra açılacak bir hükümsüzlük davasının maliyetinin küçük bir kısmına mal olur.

---

Ne yapıyoruz

Bir fikri mülkiyet hakkının tüm yaşam döngüsünde tek irtibat noktası olarak hareket ederiz; böylece araştırma, başvuru, yenileme ve uyuşmazlıkları farklı danışmanlar arasında birleştirmek zorunda kalmazsınız.

Araştırma ve başvuru

Bir isme veya tasarıma bağlanmadan önce, çatışmaları erkenden tespit etmek için TÜRKPATENT sicillerinde kullanılabilirlik ve serbestçe hareket edebilme (freedom-to-operate) araştırmaları yaparız. Ardından marka, patent, faydalı model ve tasarım başvurularını hazırlar ve takip eder, eksiklik ve ret kararlarına cevap verir, Resmî Marka Bülteni’nde yayımı takip eden iki aylık itiraz süresini yönetiriz.

Portföy yönetimi

Birkaç haktan fazlasına sahip müvekkiller için portföyü yaşayan bir varlık olarak yönetiriz: yenileme sürelerinin takibi, devir, birleşme ve unvan değişikliklerinin sicile işlenmesi, lisansların yapılandırılması ve Türkiye’deki başvuruların uluslararası (Madrid Protokolü) stratejinizle koordine edilmesi — hiçbir hak, kaçırılan bir tarih yüzünden düşmesin diye.

Hak icrası ve taklitle mücadele

Haklar tehdit altına girdiğinde hızlı hareket ederiz — ihtarnameler, tecavüz ve hükümsüzlük davaları, ihtiyati tedbirler, gümrük kayıtları ve taklit için ceza şikâyetleri. Türk ihtisas mahkemeleri, tecavüz oluşturan malların toplatılmasına ve ihlal içeren içeriklerin engellenmesine karar verebilir; taklit suçu ise 6769 sayılı Kanun uyarınca gerçek yaptırımlar taşır.

Gümrük konusunda pratik bir not: bir gümrük kaydı, ancak memurlar sahteyi tanıyabildiğinde işe yarar. En etkili kayıtlar, sınırdaki bir gümrük memurunun orijinal ürünü taklitten saniyeler içinde ayırt etmesini sağlayan ürün tanıtım kılavuzlarıyla — fotoğraflar, güvenlik unsurları, yetkili ithalatçı listeleri — birlikte gelir. Bu kılavuzları kaydın bir parçası olarak hazırlar ve güncel tutarız; böylece alıkoymalar kâğıt üzerinde bir hak olarak kalmaz, fiilen gerçekleşir.

Hiçbir zaman icra etmediğiniz tescilli bir hak, tecavüz edenlere sizi görmezden gelmeyi öğretir. Bir markanın değerini zaman içinde gerçekten koruyan şey, tutarlı ve görünür bir hak icrasıdır.

İşlemler ve durum tespiti

Fikri mülkiyet, çoğu zaman anlaşmaların merkezinde yer alır. Satın almalar ve yatırımlar için fikri mülkiyet durum tespiti (due diligence) yapar, hakların devir zincirini teyit eder; Türk hukuku uyarınca icra edilebilir ve ilişki sırasında yaratılan her şeyin mülkiyeti konusunda net olan lisans, franchise ve teknoloji transferi sözleşmeleri hazırlarız.

Pratikte ne yapmalısınız

Türk pazarına giriyorsanız, fikri mülkiyeti sonradan akla gelen bir iş değil, lansmanın bir parçası olarak ele alın. Somut adımlar şunlar:

1. Önce araştırın. Hızlı bir kullanılabilirlik araştırması, size bir yeniden markalanma ve bir itiraz sürecini baştan kazandırabilir.
2. Lansmandan önce başvurun. Tescil, kaçırılmış bir markaya karşı satın alacağınız en ucuz sigortadır.
3. Gümrüğe kaydettirin. Bir gümrük kaydı, sınırı taklitlere karşı ilk savunma hattınıza dönüştürür.
4. Yenilemelerinizi takvimlendirin. Haklar sessizce düşer; tek bir kaçırılmış süre, yılların birikimini yok edebilir.
5. Tutarlı biçimde icra edin. Tecavüzlerle küçük ve durdurulması ucuzken, erkenden ilgilenin.

İster tek bir markayı koruyun ister sınır ötesi bir portföy inşa edin, aynı titizlik ve aynı netlikle — İngilizce ve Türkçe — yanınızdayız; böylece genel merkezinizde alınan kararlar, Türkiye sahasında korunan haklara sorunsuzca dönüşür.